Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Korsanmartı
Stercorarius parasiticus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Korsanmartı (Stercorarius parasiticus; Parasitic Jaeger), uzun köşeli kanatlı, dolgun göğüslü ve görece küçük başlı bir deniz kuşudur. Gagası incedir. Üreme erişkininin iki orta kuyruk tüyü sivri uzar.
Genel Görünüm ve Duruş
Açık renkli erişkinde koyu başlık ve krem sarısı boyun yanları seçilebilir. Alt tarafı açık, üstü koyu kahverengidir. Bazı kuşlarda göğüs boyunca koyu bir bant bulunur; bu bandın olmaması türü dışlamaz. Gaga ve bacaklar koyudur.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi görünüşte benzerdir. Koyu renkli kuş büyük ölçüde koyu kahverengidir; iki uç görünüm arasında ara tonlar da bulunur. Bunlar dişiyi veya erkeği gösteren ayrı giysiler değildir. Açık renkli erişkinin kış giysisi yazdakinden daha benekli, sarı kahverengi ve beyaz karışımlı olabilir.
Gençler de açık, koyu veya ara tonlarda olabilir. Açık olanlar sıcak kahverengi, sarı kahverengi ya da kızıl kahverengi tonlar taşır; baş ve boyunda çizgiler, karında benekler görülebilir. Koyu gençlerin baş ve boynu daha koyudur ve beneklenmesi daha azdır.
Uçuşta Görünüm
Dış kanat tüylerinin beyaz sapları üstten ve alttan bir parlama oluşturur. Alan genellikle Uzun Kuyruklu Korsanmartı’dakinden geniş, Küt Kuyruklu’dakinden dardır. Hızlı dönüşler ve kovalamalar tek başına tür tanısı sağlamaz.
Ses ve Davranış
Çağrısı yakınmalı bir inleme gibi duyulabilir.
Karıştırılabilecek Türler
1. Küt Kuyruklu Korsanmartı, Stercorarius pomarinus, daha iri ve daha ağır gövdelidir. Üreme giysisindeki erişkinin orta kuyruk tüylerinin uçları burulmuş ve kaşık biçimindedir. Kışın bu uzantılar kısalmış veya eksilmiş olabilir; gençlerin karın çizgileri genellikle daha güçlüdür. Kuyruk uzantısı yok diye bir kuş bu türden hemen dışlanmaz.
2. Uzun Kuyruklu Korsanmartı, Stercorarius longicaudus, daha küçük ve daha ince kanatlıdır; karnı daha az dolgun, arka tarafı daha uzun görünür. Üreme erişkininde çok uzun orta kuyruk tüyleri uçuşta dalgalanabilir. Gagası biraz daha kısa ve kalındır.
Gençlerde erişkinin belirgin kuyruk uzantısı yoktur. Benzer korsanmartılardan ayrım için kanattaki beyaz alan, gaga, göğüs yapısı, çizgiler ve uçuş birlikte incelenir. Bunlar seçilemiyorsa tanı “korsanmartı türü” düzeyinde bırakılabilir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Kuzeyde ürediği alanlar yalnız kıyıyla sınırlı değildir; tundra, açık fundalıklar, turbalıklar, alçak bataklıklar ve kayalık kutup arazileri kullanılabilir. Bazı topluluklar kıyıdaki deniz kuşu kolonilerinin çevresinde, bazıları ise iç bölgelerde yaşar. Türün denizde geçen uzun dönemiyle karadaki üreme ortamı birbirinden farklıdır.
Yuva Yeri
Yuva tundrada, çoğunlukla hafif yükseltili zemine açılmış sığ bir çöküntüdür. Kuşlar bitkileri bastırır; çukur kuru ot, liken veya ince dallarla döşenebilir ya da çıplak kalabilir.
BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı ikidir; gözlenen aralık 1–3 yumurtadır. İki eşeyin paylaştığı kuluçka için tipik 25–28 gün, uçabilecek duruma gelme için 25–30 gün verilir. Bunlar Türkiye’deki yuvalardan ölçülmüş süreler değildir.
Cornell’in Kuzey Amerika tür hesabında yavrunun yaklaşık iki gün içinde yuva çukurundan ayrılabildiği belirtilir; bu, uçabildiği anlamına gelmez.
Norsk Polarinstitutt’un Svalbard tür hesabı ilk uçuş için yaklaşık beş hafta verir. Kaynakların uçuş süreleri arasındaki fark tek bir ortalamaya dönüştürülmemelidir; yavru bu sırada ebeveynlerince beslenir ve korunur.
Günlük Alan Kullanımı
Üreme alanındaki çift kendi alanını savunur. Yuvaya yaklaşan büyük kuş ve memelileri kovabilir; kanadını sürüyüp yaralıymış gibi davranarak onları yumurta veya yavrularından uzaklaştırmaya da çalışabilir. Bu savunma davranışları görülürse yaklaşmak yerine geri çekilmek gerekir.
Dünya Yayılışı
Kuzey yarımkürenin soğuk bölgelerinde ürer: Grönland, İzlanda ve İskoçya’dan Kuzey Asya’ya, Alaska ve Kanada’nın kuzeyine uzanan alanlarda bulunur. Üreme dışı dönemde denizlere dağılır. Afrika kıyıları, Basra Körfezi, Hindistan çevresi, Avustralya ve çevresi ile Güney Amerika kıyıları kış yayılışının parçalarıdır.
Türkiye'deki Durumu
2021 tarihli İngilizce Türkiye omurgalıları derlemesi türü göç geçişinde görülen ve kışlayan bir kuş olarak listeler; Türkiye’de üreyen türler arasında göstermez. BirdLife’ın 2021 değerlendirmesinde Türkiye kış kayıtları 2013–2019 dönemine aittir; kısa ve uzun dönem nüfus eğilimi için veri yetersizdir. Bu kaynaklar belirli bir kıyıda her yıl aynı tarihlerde görülmesini garanti etmez.
Göç Yolculuğu
EURING’in 2022 Avrupa göç atlası, Avrupa’da halkalanan kuşlarla Güney Amerika ve Afrika’daki kayıtlar arasında bağlantılar gösterir. Akdeniz ve Arap Denizi de üreme dışı alanlar arasındadır. Verinin büyük bölümü kuzey ve kuzeybatı Avrupa’daki halka çalışmalarından gelir; bu dağılım Türkiye’den geçen bütün kuşların tek bir yol izlediğini göstermez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Besini yalnız çalınmış balık değildir. Üreme döneminde başka kuşların yumurtalarını, yavrularını ve erişkinlerini; küçük memelileri, böcekleri, meyveleri ve leşleri de tüketebilir.
İç bölgelerde kendi avını yakalama, bazı kıyı topluluklarında ise diğer deniz kuşlarından besin alma daha önemlidir. Tek bir bölgede gözlenen besin oranı bütün türe uygulanmamalıdır.
Nasıl Avlanır?
Havada martı, sumru veya başka bir deniz kuşunu izler; kuş balığını düşürdüğünde ya da geri çıkardığında onu alabilir. Hızlı dönüşler ve takip bu davranışın parçasıdır. Ayrıca su yüzeyinden kendisi av alabilir, karada küçük kuşları yakalayabilir ve kıyıya vurmuş leşlerden beslenebilir.
İlginç Bilgiler
## Renk ve Besin Elde Etme İskoçya’daki Handa Adası’nda 2000 yazında, haziran ortası ile temmuz ortası arasındaki yirmi üç günde kuş takipleri gözlendi. Araştırmada kaydedilen 1.421 kovalama, Uria aalge adlı deniz kuşlarına yönelmişti. Açık ve koyu renkli Korsanmartıların besin elde etme başarısında belirgin bir fark bulunmadı; bu takiplerin yalnız yaklaşık onda biri avın bırakılmasıyla sonuçlandı. Sayı farklı kuş sayısı değil, kovalama sayısıdır. Sonuç bu ada ve dönem için geçerlidir; koyu rengin her yerde daha iyi besin çalmayı sağladığı şeklinde genellenemez. ## Nüfusun Ne Kadarı Biliniyor? 2026’da yayımlanan uluslararası nüfus derlemesi, Alaska, Kanada, Grönland ve Avrupa verilerini birlikte değerlendirdi. Rusya’nın Asya kesimindeki üreyen nüfus için yeterli doğrudan sayım bulunmadığından, oraya ait kaba tahmini daha iyi veriye dayanan bölge toplamından ayrı tuttu. Derleme, Kuzey Atlantik’te besin çalmaya bağımlı bazı toplulukların ciddi azaldığını, başka kuzey bölgeleri için ise eğilimin yeterince bilinmediğini anlatır. Yazarların küresel koruma değerlendirmesinde “Veri Yetersiz” kategorisinin düşünülmesi önerisi, yeni bir resmî sınıflama kararı değildir. ## Ayrı Yolculuk, Süren Eş Bağı Cornell’in hesabına göre, hayatta kalıp üreme alanına dönen eşler birkaç yıl yeniden eşleşebilir. Üreme sonunda ayrılır ve yılın kalanını genellikle ayrı geçirirler; süren eş bağı, sürekli birlikte yolculuk demek değildir.
Uzun Kuyruklu Korsanmartı
Stercorarius longicaudus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Uzun Kuyruklu Korsanmartı (Stercorarius longicaudus), ince gövdesi, kısa ve kalınca gagası, uzun kanatlarıyla zarif bir deniz kuşudur. Üreme giysili erişkinin uzayan iki orta kuyruk tüyü en dikkat çekici özelliğidir.
Genel Görünüm ve Duruş
Üreme giysisinde başın üstü siyahtır; bu koyu alan gözün altına kadar iner. Yanak ve göğüs beyazımsı, ense yanları sarımsıdır. Karın ve kuyruk altı daha gri olabilir; alt tarafın tamamında aynı temiz beyazı aramak doğru değildir. Üstte gri-kahverengi sırt, daha koyu uçuş tüyleriyle karşıtlık oluşturur.
Uzun orta kuyruk tüyleri, kuyruk gerisinde ince şeritler gibi uzanır. Bu tüyler kırılmışsa kuş beklenenden kısa kuyruklu görünebilir. Bu nedenle yalnız kuyruk uzunluğunu değil, dar kanatları ve küçük başla birleşen ince gövdeyi de değerlendirmek gerekir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi dış görünüşten güvenilir biçimde ayrılamaz. Kanada’nın Alert bölgesindeki erişkinleri inceleyen araştırmacılar da kuşları dış özelliklerden eşeylendirmek için güvenilir ölçüt bulunmadığını belirtir.
Gençlerin uzun kuyruk uzantıları yoktur. Tüyler koyu kahverengiden daha açık gri-beyaza kadar değişebilir; açık tüy kenarları sırt ve kanatlarda pullu bir görünüş oluşturur. Böyle bir genç, erişkinin siyah başlık ve açık göğüs düzenini taşımadığından, yalnız erişkin resmiyle karşılaştırılarak tanınamaz.
Üreme dışı giyside erişkinin başı açık ve koyu tüylerle beneklenebilir; gövde kahverengi-beyaz çizgiler taşır. Uzun kuyruk tüyleri de kaybolabilir. Dolayısıyla bu dönemde kuş, üreme giysisindeki temiz baş deseninden ve uzun kuyruklu silüetten oldukça farklı görünebilir.
Uçuşta Görünüm
Uçuşu hafif ve sumruyu andırır. Üst kanatta gri örtü tüyleriyle siyaha yakın uçuş tüyleri birbirinden seçilebilir. Kanat altı koyudur; üst tarafın gri olması, kanat altının da açık gri olacağı anlamına gelmez.
Beyaz tüy sapları çoğunlukla dıştaki iki uzun uçuş tüyünde, ince çizgiler halinde görülebilir. Bunlar geniş bir beyaz kanat lekesiyle aynı özellik değildir. Erişkinin kanat altında beyaz parıltı çok azdır veya seçilmez.
Ses ve Davranış
Üreme alanında sert, uzayan “kreeah” benzeri sesler ile kesik ve takırtılı çağrılar çıkarır. Bu yazılı benzetme gerçek sesin yaklaşık karşılığıdır.
Kur uçuşunda eşler birbirlerini zikzaklar çizerek izler, yükselip dalış yapar. Bu gösteri, besin kapmak için başka bir deniz kuşunun peşine düşülmesinden farklı bir davranıştır.
Alan savunmasında kanatlarını aşağı doğru kavisli tutarak süzülür, çağrı çıkarır veya kanatlarını abartılı biçimde kaldırıp yavaşça yaklaşır. Cornell’in Kuzey Amerika hesabında bu hareketler, üreme alanına giren başka kuşlara karşı yapılan gösteriler olarak anlatılır. Eş bağı kuran kuşlar sonraki yıl aynı eşle yeniden buluşabilir.
Yuva, açık tundrada hafifçe yüksek bir noktaya açılmış basit bir çukurdur; az miktarda bitkiyle döşenebilir. Audubon’un Kuzey Amerika hesabı genellikle iki, bazen bir, seyrek olarak üç yumurta bildirir. Her iki eşin paylaştığı kuluçka 23–25 gün sürer. İki ebeveyn de yavruları ağızlarından geri çıkardıkları besinle besler. Yavrular 22–27 günlükken uçabilir ve ardından bir–üç hafta daha ebeveynlerle kalabilir. Yuva savunması yapan kuşa yaklaşılmaz; gözlem uzaktan sürdürülür.
Yavru sayısındaki değişim, her zaman bölgedeki erişkin sayısıyla aynı yönde gitmez. Grönland’ın Zackenberg bölgesindeki 1996–2006 araştırmasında, çift sayısı görece kararlı kalırken bulunan yuva sayısı yıldan yıla belirgin değişti. Kar erimesi sırasındaki lemming bolluğuyla yumurta bırakılan yuva sayısı arasında ilişki vardı. Buna karşılık yavruların uçuşa ulaşma başarısı, sınanan çevresel değişkenlerin hiçbiriyle anlamlı ilişki göstermedi. Besinin bulunması ile bir yavrunun başarıyla büyümesi, ayrı aşamalardır.
Üremeyen kuşlar, kuzeyde de geçici topluluklar oluşturabilir. Grönland’ın kuzeydoğusundaki Zackenberg’de 1996–2006 izleminde, haziran sonundan itibaren üremeyen veya yuvası başarısız olan kuşların 15 bireye varan gevşek gruplar kurduğu ve birlikte uçuş gösterileri yaptığı görüldü. Bazı başarısız çiftler tundradan ayrıldıktan sonra alanlarına yeniden uğrayabiliyordu; aynı bölgede görülen her erişkinin o yıl yavru büyüttüğü varsayılamaz.
Karıştırılabilecek Türler
1. Korsanmartı (Stercorarius parasiticus, Parasitic Jaeger) daha dolgun göğüslü, daha uzun ve ince gagalı görünür. Üreme erişkininin orta kuyruk tüyleri sivridir, fakat Uzun Kuyruklu Korsanmartı’daki kadar uzamaz. Kanattaki beyazlık çoğunlukla daha geniştir. Gençlerde ise kuyruk, gövde oranı ve kanat deseni birlikte görülmelidir; tek bir renk tonu yeterli değildir.
2. Küt Kuyruklu Korsanmartı (Stercorarius pomarinus, Pomarine Jaeger) daha iri gövdeli, geniş kanatlı ve güçlü gagalıdır. Üreme erişkininde orta kuyruk tüylerinin uçları dönerek kaşık biçimini alır. Genç Küt Kuyruklu Korsanmartı’da uzun kaşık uçlar bulunmaz; daha ağır yapı ve belirgin kanat beyazlığı önem kazanır.
3. Büyük Korsanmartı (Stercorarius skua, Great Skua) kalın gövdeli, geniş ve daha yuvarlak kanatlıdır. Kuyruğu kısa ve kama biçimindedir. Koyu kahverengi kanatlarındaki iri beyaz alan, Uzun Kuyruklu Korsanmartı’nın ince beyaz tüy saplarından farklıdır.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme alanı, ağaçsız Arktik tundradır. Kıyıya yakın kesimler kadar iç bölgelerde de yuva yapabilir. Kuzey Amerika tür hesabı daha yüksek ve kuru tundra kesimlerini özellikle belirtir; dolayısıyla türü yalnız sazlı kıyı bataklıklarına bağlı düşünmek doğru değildir. Açık zemin, bodur bitkiler ve kemirgenlerin bulunabildiği alanlar önemlidir.
Yuva Yeri
Grönland’ın Zackenberg bölgesindeki 1996–2006 izleminde kuşlar erken karsızlaşan tundrayı, çakıllı ve taşlı düzlükleri kullandı; bataklık kesimlerden çoğunlukla kaçındı. Üreme alanları yıllar arasında benzer yerlerdeydi. Araştırmacılar, yuvaları mümkün olduğunca uzaktan kontrol ederek tilkilerin yeri fark etmesi riskini azaltmaya çalıştı.
Günlük Alan Kullanımı
Üreme dışında açık okyanus yaşam alanı haline gelir. BirdWeb’in Kuzey Amerika hesabı, kıyıdan uzaktaki sığ denizaltı düzlüklerini ve küçük balık sürülerinin yüzeye yaklaştığı alanları belirtir. Gençler ve üremeyen kuşlar bütün yıl denizde kalabilir. Bu nedenle yazın denizde görülen her birey, yakında yuva bulunduğunu göstermez.
Dünya Yayılışı
AviList’in v2025b sürümü, türün üreme alanlarını İskandinavya ve Svalbard’dan Sibirya’ya, Alaska’ya, Kuzey Kanada’ya ve Grönland’a uzanan kuzey kuşağında gösterir. İki alt tür tanır: Stercorarius longicaudus longicaudus Avrupa’nın kuzeyinden Lena Irmağı’na kadar, Stercorarius longicaudus pallescens ise Lena’nın doğusundan Kuzey Amerika ve Grönland’a kadar olan kesimlerde ürer. Üreme dışındaki yayılış, Güney Amerika ve Afrika’nın güneyindeki denizlere ulaşır. Bu üreme kuşağı, kuşun bütün yıl aynı kuzey alanlarında yaşadığı anlamına gelmez.
Türkiye'deki Durumu
OSME’nin Ocak 2025 tarihli bölge listesi, Uzun Kuyruklu Korsanmartı’yı Türkiye’de rastlantısal görülen bir tür olarak ele alır. Listede Mersin’de Aralık 2009’da iki kuş bildirildiği yazılıdır. Bu kayıt, Türkiye’de her kış aynı sayıda kuş bulunduğunu veya burada ürediğini göstermez. Bölge listesi İran, Irak ve bazı Arap Yarımadası ülkelerinde de seyrek ve rastlantısal kayıtlar verir; bunları birbirine bağlayan kesin bir Türkiye göç rotası göstermez.
Göç Yolculuğu
Svalbard ve Kuzeydoğu Grönland’da 2010–2011 yazlarında başlatılan çalışmada, ışık kaydeden cihaz takılan 15 kuştan sekizinin göç verisi kullanılabildi. Bu sekiz kuş Güney Yarımküre’de kışladı: beşi Afrika’nın güneybatı kıyıları açıklarında, üçü daha güneyde, Hint Okyanusu’nun güneybatısına uzanan alanlarda kaldı. Aynı örneklemde kuzeye dönüş yolu, güneye gidiş yolundan genellikle daha batıdaydı. Sonuç, izlenen Arktik kuşların yolculuğunu açıklar; Türkiye’deki bir konuğun aynı rotayı izlediği bilinmez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Tundrada lemming ve tarla faresi gibi küçük kemirgenleri yer. Küçük kuşları ve yavrularını, böcekleri ve meyveleri de alabilir. Denizde balık ve küçük omurgasızlardan yararlanır; yüzeydeki ölü balıklar ve başka artıklar da besin olabilir. Beslenmesi yalnız başka kuşlardan av çalmaya dayanmaz.
Kanada’nın Ellesmere Adası’ndaki Hazen Gölü çevresinde 1966’da toplanan 242 taze kusmuk topağının yüzde 90,1’inde lemming kalıntısı bulundu. Topak, kuşun sindiremediği kemik ve benzeri parçaları ağızdan çıkardığı küçük birikimdir. Bu oran, yenilen toplam besinin ağırlıkça yüzde 90,1’inin lemming olduğunu söylemez; lemming kalıntısı bulunan örneklerin sıklığını gösterir.
Nasıl Avlanır?
Kemirgen ararken rüzgâra karşı havada asılı durabilir veya bir yükseltiden çevreyi gözetleyebilir. Kemirgen yuvalarının yakınında da bekler. Denizde yüzeyden besin kapar; zaman zaman başka deniz kuşlarını kovalayıp taşıdıkları avı bırakmaya zorlar.
İlginç Bilgiler
## Işıktan Hesaplanan Yolculuk Işık kayıtları, kuşun her anki yerini GPS gibi göstermez. Svalbard ve Kuzeydoğu Grönland’dan izlenen sekiz kuş için 2013’te yayımlanan araştırmada, güneşin doğuş ve batış zamanlarından konum hesaplandı; hesaplanamayan yol kesimleri tahminle tamamlandı. Yıllık yolun ortalaması, konaklama alanlarındaki hareketler dahil 48.322 kilometre olarak verildi. Bu, kesintisiz tek uçuş mesafesi veya bütün türün değişmez rotası değildir. Özellikle kutup gündüzü ve gece-gündüz eşitliği çevresindeki konum belirsizliği, haritadaki çizginin kuşun geçtiği her noktayı kesin gösterdiği düşüncesine karşı önemlidir. ## Yıllar Sonra Tanınan Kuş Halkalama, aynı kuşun yıllar sonra yeniden tanınmasını sağlar. Kanada’nın Alert bölgesinde 1987’de erişkin olarak halkalanan bir Uzun Kuyruklu Korsanmartı, 2008 yazında yeniden yakalandı. Araştırmacılar bunun kuşun en az 22 yaşında olduğunu gösterdiğini yazdı; bu bir bireyin belgelenmiş alt yaş sınırıdır, türün ortalama ömrü değildir. Aynı çalışmanın 1998–2008 sağkalım analizi 336 erişkine dayanıyordu. Kuşların çoğu askerî üssün atık su çıkışındaki beslenme alanında yakalandığından, buradaki besin koşulları bütün doğal üreme alanlarını temsil etmez. Yazarlar da yerel sağkalım tahminlerinin tüm üreme kuşağına doğrudan uygulanamayacağını belirtir. ## İzlanda’daki Seyrek Yuvalar İzlanda’nın resmî doğa enstitüsü, kuzey İzlanda’da ilk doğrulanmış yuvayı 2003’e tarihler ve daha sonra yılda bir–üç üreme bölgesi bildirildiğini belirtir. Bunların hepsinde her yıl yuva doğrulandığı söylenmez. Mart 2025’te güncellenen hesapta tür, İzlanda için çok seyrek bir üreyici olarak tanımlanır; ana Arktik üreme kuşağındaki geniş yayılışın yanında, adadaki bu küçük yerel durum ayrıca ayırt edilir.
