Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Küt Kuyruklu Korsanmartı
Stercorarius pomarinus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Küt Kuyruklu Korsanmartı, dolgun gövdeli, kalın başlı ve güçlü, ucu kancalı gagası olan bir deniz kuşudur. Üreme giysili erişkinin kuyruk ortasındaki iki tüyü bükülerek kaşık biçiminde genişler. Bu belirgin erişkin yapısını her yaştaki kuşta aramamak gerekir.
Küt Kuyruklu Korsanmartı, Pomarine Jaeger ve Stercorarius pomarinus aynı türdür. Britanya kaynaklarındaki Pomarine Skua adı da bu kuşa aittir. İncelenen AviList v2025b’de alt tür ayırımı yapılmaz. Korsanmartı ile Uzun Kuyruklu Korsanmartı ise farklı türlerdir; benzer adlar, aynı kuşun uzun ve kısa kuyruklu yaş evreleri anlamına gelmez.
Genel Görünüm ve Duruş
Açık renkli erişkinin üst tarafı kahverengi, altı beyazdır. Siyah başlık, sarıya çalan yanaklar ve göğüsteki kahverengi kuşak dikkat çekebilir. Koyu görünüşlü kuşta ise gövde bütünüyle kahverengidir; boğaz ve boyun yanları da koyu görünür. Bu açık ve koyu biçimler aynı türün görünüşleridir; iki ayrı tür veya doğrudan erkek-dişi giysileri değildir.
Erişkinlerin hepsi açık ve koyu iki uç görünüşe sığmaz. Ara görünüşlü bireylerde koyu gövdeye daha açık karın, baş ve boyun eşlik edebilir. Kanattaki beyaz alanlar koyu kuşta da vardır; yalnız daha az belirgin olabilir. Koyu gövde üzerindeki bu kanat işaretini, açık renkli erişkinin beyaz karnından ayrı değerlendirmek gerekir.
Üreme dönemi dışındaki erişkinde orta kuyruk tüyleri daha kısa ve daha az bükülmüş olabilir ya da bu belirgin uzantılar bulunmayabilir. Yeni Zelanda uzman hesabı, güney yarımkürenin yazında bu tüylerin kaybının erişkinle gencin ayrımını zorlaştırdığını belirtir. Kuyruğu eksik bir kuşun yaşı bu nedenle yalnız bu özellikten çıkarılamaz.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Spitsbergen’de 1967–1969’da toplanan 12 örneği inceleyen araştırmacı, erkeklerle dişiler arasındaki renk farkının değişmez olmadığını ve eşey ölçütü olarak kullanılamayacağını belirtti. Örneklerin beşi erkek, yedisi dişiydi; yaşa bağlı tüy farkları da bu karşılaştırmaya karışıyordu. Bu nedenle daha beyaz karınlı bir kuşa yalnız bu özelliği nedeniyle erkek denmez.
Gençte kanat altı ve kuyruk altı örtü tüyleri açık-koyu enine çizgilidir. Dolgun gövde, geniş kanatlar ve kalın gaga bu yaşta da yararlıdır. Erişkinin kaşık biçimindeki kuyruğunu beklemek, genç bir kuşun gözden kaçmasına yol açabilir.
Uçuşta Görünüm
Uçuşu genellikle doğrudandır; Korsanmartıya göre daha ağır ve yavaş görünür, daha az süzülür. Havada bu ağır görünüşü seçerken gövdenin ön kısmının dolgunluğuna da bakılır. Böylece kuyruk tüyü görülmese bile kuşun uçuşu ve gövde yapısı birlikte değerlendirilebilir.
Dış kanattaki geniş beyaz alan hem üstten hem alttan seçilebilir. Bazı gençlerde, uzun dış uçuş tüylerindeki açıklığa kanat bileği yakınındaki ikinci açık alan eşlik eder; çift beyaz işaret izlenimi doğar. Bu yardımcı işaret her bireyde aynı güçte görünmez.
Ses ve Davranış
Üreme alanındaki sınır anlaşmazlıklarında art arda gelen yüksek, genizden çağrılar çıkarır. Alarm sesi daha kalın ve serttir. Üreme alanından uzakta ise genellikle sessizdir. Denizde bir kuştan ses duyulmaması bu yüzden şaşırtıcı değildir; gündüz deniz gözlemiyle tundradaki alan savunması aynı ses davranışını göstermez.
Kuzey Amerika uzman anlatımında kur sırasında iki eşin karşı karşıya durup kanatlarını titrettiği ve seslendiği belirtilir. Erkek dişiye besin sunabilir. Yuva alanını başka korsanmartılara karşı savunur. Bu davranışlar, denizde başka kuşların avını ele geçirmek için yaptığı kovalamacadan farklıdır; aynı güçlü kuş, üremede eşle iletişim ve alan koruma davranışı da gösterir.
Yuva açık tundrada hafif yüksekçe zemindeki sığ çukurdur; iki eş yapımına katılır ve az miktarda bitkiyle döşeyebilir. BTO’nun tür derlemesi tipik iki yumurta, iki eşin paylaştığı 25–27 günlük kuluçka ve 31–32 günde ilk uçuş bildirir. Bu değerler Türkiye’de ölçülmüş üreme süreleri değildir. Yumurtalı ya da yavrulu alanlarda kuşları yuvadan uzaklaştırmadan gözlem yapılmalıdır.
Karıştırılabilecek Türler
Korsanmartı (Stercorarius parasiticus; Parasitic Jaeger) daha hafif yapılıdır. Üreme giysili erişkinin uzamış orta kuyruk tüyleri sivri uçludur; kaşık gibi genişlemez. Onun da açık ve koyu görünümleri bulunur. Açık biçimde gövde altı büyük ölçüde beyaz, göğüs kuşağı çoğu Küt Kuyruklu Korsanmartıdakinden daha silik olabilir. Dolayısıyla yalnız koyu veya açık kahverengi görmek yerine kuyruk uçlarıyla gövdenin ağırlığı karşılaştırılır.
Uzun Kuyruklu Korsanmartı (Stercorarius longicaudus; Long-tailed Jaeger) daha ince kanatlı, daha az dolgun karınlı ve zarif görünür. Gagası görece kısa ve kalındır. Üreme giysili erişkinin çok uzun, dar kuyruk tüyleri yumuşak uçuşta dalgalanabilir; gövdenin alt arka kısmı gri olabilir. Bu uzun erişkin kuyruğu bulunmayan gençte türün adı tanı yerine geçmez. Gövde, kanat ve gaga oranlarını birlikte karşılaştırmak gerekir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme ortamı ağaçsız, açık tundradır. Alaska’nın Barrow çevresinde 1957 ve 1958’de kuşlar görülmesine karşın üreme olmadı. Saha araştırmacısı bu yıllarda alan savunması ve kur da gözlemedi; 1959’da ise birkaç çiftin kalıp ürediğini bildirdi. Bu bölgesel izleme, aynı tundra parçasının her yıl aynı biçimde kullanılmadığını gösterir. Alaska’nın Barrow çevresinde 1956 ve 1960’ı karşılaştıran saha araştırmasında, bataklık tundrayla daha iyi süzülen topraklı tundra parçaları birlikte kullanıldı. 1956’da bataklık alana erken yerleşim daha belirginken 1960’ta aynı ayrım görülmedi. Araştırmacı bunu besin koşullarıyla tartıştı, fakat 1956 için doğrudan aynı besin ölçümünün bulunmadığını da belirtti.
Yuva Yeri
Kuzey Amerika uzman hesabında yuva çukuru açık tundranın hafif yüksekçe zeminindedir.
Günlük Alan Kullanımı
Yılın büyük bölümünde denizleri kullanır. Kuzey Amerika uzman hesabında kıta sahanlığı üzerindeki sular, akıntıların birleştiği sınırlar ve dipten yükselen suların besin topladığı yerler vurgulanır. Bunlar her zaman kara görülmeyecek kadar uzak derin okyanuslar değildir. Kuşun besin aradığı su parçası, kıyıya uzaklığından başka akıntı ve besin koşullarıyla da ilişkilidir.
Dünya Yayılışı
Kuzey Kutbu çevresinin yüksek enlemlerindeki tundralarda ürer. Rusya’nın kuzeybatısından kuzeydoğusuna, bazı kutup adalarına, Alaska’nın kuzey ve güneybatısına, Kanada’nın kutupsal kesimlerinden Baffin Adası’na uzanan alanlar bu yayılışın parçalarıdır. Üreme dışı dönemde dünyanın ılıman ve tropik kıyı sularıyla açık denizlerine yayılır. Böylece yazın karadaki üreme alanıyla yılın kalanında kullanılan denizler çok farklı coğrafyalardır.
Türkiye'deki Durumu
OSME’nin Ağustos 2024 listesi, Türkiye için muhtemelen düzenli fakat az sayıda geçen bir kuş değerlendirmesini aktarır. Bu ifade kesin sayılmış bir Türkiye nüfusu değildir; derleme aynı zamanda bölgedeki göç yollarının belirsizliğini belirtir. OSME, Hazar çevresinden ve bölgenin içlerinden geçişlere de değinir. Dolayısıyla bütün yolculukları yalnız kıyı boyunca çizmek de, Türkiye’deki her gözlem noktasını üreme alanı gibi göstermek de doğru olmaz.
Göç Yolculuğu
Britanya ve İrlanda’yı anlatan güncel BTO hesabında geçiş kayıtları sonbaharda, ağustos–kasım arasında, ilkbahardaki mayıs geçişinden daha çoktur. Erişkinlerin sonbahar geçişi genellikle gençlerden önce doruğa çıkar. İlkbaharda İrlanda’nın güney kıyısı ve İskoçya’nın kuzeybatısından bildirimler öne çıkar. Bu, o kıyılardaki gözlem düzenidir; aynı aylar Türkiye için ölçülmüş bir geçiş takvimi değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Spitsbergen’de 1967–1969’da toplanan kuşlardan dokuzunun midesi incelendi. Üçü boştu; dört midede balık kalıntısı, birinde küçük kuş kalıntısı bulundu. Az miktarda bitki kalıntısı da kaydedildi. Bunlar birkaç örneğin o sıradaki içeriğidir; türün yıllık beslenmesinin yüzdelerini vermez. Kategoriler aynı midede birlikte bulunabildiğinden sayıları birbirinden bağımsız öğünler gibi toplamak da doğru değildir.
Nasıl Avlanır?
Kar örtüsü eridikten sonra tundradaki küçük yükseltilerden çevreyi tarar; gördüğü ava koşar veya uçar. Üreme döneminde özellikle lemming denen küçük kemirgenleri yakalar. Denizde martı, sumru ve başka deniz kuşlarını takip ederek avlarını bırakmalarını sağlayabilir. Bu takiplerde küçük korsanmartıların kıvrak manevralarına göre daha çok gücünü kullanır. Beslenme biçimi, karadaki doğrudan avcılıkla denizde başka bir kuşun avını ele geçirme arasında değişir.
İlginç Bilgiler
## Av Azalınca Yavru Başarısı Alaska’nın Barrow çevresinde 1971 sezonunu inceleyen Custer ve Pitelka, yavru başarısının düşüklüğünü lemminglerin aniden azalmasıyla açıkladı. Araştırmanın yavru izleme bölümünde 26 yuvadan 44 yavru vardı. Yazarların açıklaması, o sezonun besin koşullarıyla ilgiliydi; lemming sayısını deneyle değiştirip sonucu sınadıkları anlamına gelmez. Bir yılın düşük başarısı da bütün üreme alanlarında her yıl aynı sonucun yaşandığını göstermez. ## Geçici Alan Savunması Alaska Cape Sabine’deki 1959 gözlemlerinde, haziran sonu ve temmuz başında batıya doğru geçen kuşlar kısa süreli alan savunmaya başladı. Gece sulak tundrada 50–60 kuşluk gruplar dinleniyordu; daha sonra geçiş sona erdi. William J. Maher, bu kuşların bir bölümünü o yıl orada üremeyen geçiciler olarak değerlendirdi. Bu örnekte yerde dinlenmek veya alan savunmak, tek başına yuvada yumurta bulunduğu anlamına gelmiyordu. ## Beyaz Alanları Göstermek Cornell’in uzman hesabı, kuşların yerde kanatlarını kaldırarak beyaz dış kanat alanlarını gösterdiğini anlatır. Bu duruş hem alana giren başka kuşa karşı tehditte hem de eşe kur yaparken kullanılır. Aynı hareketin anlamı, karşıdaki kuşa ve davranışın devamına göre değişir; yalnız kanatlarını kaldırmış tek bir görüntü iki durumu ayıramaz. ## Yazın Kuzeydeki Üremeyen Kuşlar Spitsbergen’deki 1967–1969 incelemesinde erişkin giysisine tam ulaşmamış kuşlar yazın kuzeyde görüldü. İncelenen 12 örneğin 11’i böyle ara giysilerde, biri tam erişkin giysisindeydi; hepsi üremeyen kuş olarak değerlendirildi. Araştırmacı kesin yaş sırasının daha çok örnekle sınanması gerektiğini vurguladı. Bu bulgular, erişkin görünüşün tamamlanmasını ve üremeyi aynı olay saymamak gerektiğini gösterir; tam erişkin giysili bir kuş da o yaz üremiyor olabilir.
Korsanmartı
Stercorarius parasiticus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Korsanmartı (Stercorarius parasiticus; Parasitic Jaeger), uzun köşeli kanatlı, dolgun göğüslü ve görece küçük başlı bir deniz kuşudur. Gagası incedir. Üreme erişkininin iki orta kuyruk tüyü sivri uzar.
Genel Görünüm ve Duruş
Açık renkli erişkinde koyu başlık ve krem sarısı boyun yanları seçilebilir. Alt tarafı açık, üstü koyu kahverengidir. Bazı kuşlarda göğüs boyunca koyu bir bant bulunur; bu bandın olmaması türü dışlamaz. Gaga ve bacaklar koyudur.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi görünüşte benzerdir. Koyu renkli kuş büyük ölçüde koyu kahverengidir; iki uç görünüm arasında ara tonlar da bulunur. Bunlar dişiyi veya erkeği gösteren ayrı giysiler değildir. Açık renkli erişkinin kış giysisi yazdakinden daha benekli, sarı kahverengi ve beyaz karışımlı olabilir.
Gençler de açık, koyu veya ara tonlarda olabilir. Açık olanlar sıcak kahverengi, sarı kahverengi ya da kızıl kahverengi tonlar taşır; baş ve boyunda çizgiler, karında benekler görülebilir. Koyu gençlerin baş ve boynu daha koyudur ve beneklenmesi daha azdır.
Uçuşta Görünüm
Dış kanat tüylerinin beyaz sapları üstten ve alttan bir parlama oluşturur. Alan genellikle Uzun Kuyruklu Korsanmartı’dakinden geniş, Küt Kuyruklu’dakinden dardır. Hızlı dönüşler ve kovalamalar tek başına tür tanısı sağlamaz.
Ses ve Davranış
Çağrısı yakınmalı bir inleme gibi duyulabilir.
Karıştırılabilecek Türler
1. Küt Kuyruklu Korsanmartı, Stercorarius pomarinus, daha iri ve daha ağır gövdelidir. Üreme giysisindeki erişkinin orta kuyruk tüylerinin uçları burulmuş ve kaşık biçimindedir. Kışın bu uzantılar kısalmış veya eksilmiş olabilir; gençlerin karın çizgileri genellikle daha güçlüdür. Kuyruk uzantısı yok diye bir kuş bu türden hemen dışlanmaz.
2. Uzun Kuyruklu Korsanmartı, Stercorarius longicaudus, daha küçük ve daha ince kanatlıdır; karnı daha az dolgun, arka tarafı daha uzun görünür. Üreme erişkininde çok uzun orta kuyruk tüyleri uçuşta dalgalanabilir. Gagası biraz daha kısa ve kalındır.
Gençlerde erişkinin belirgin kuyruk uzantısı yoktur. Benzer korsanmartılardan ayrım için kanattaki beyaz alan, gaga, göğüs yapısı, çizgiler ve uçuş birlikte incelenir. Bunlar seçilemiyorsa tanı “korsanmartı türü” düzeyinde bırakılabilir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Kuzeyde ürediği alanlar yalnız kıyıyla sınırlı değildir; tundra, açık fundalıklar, turbalıklar, alçak bataklıklar ve kayalık kutup arazileri kullanılabilir. Bazı topluluklar kıyıdaki deniz kuşu kolonilerinin çevresinde, bazıları ise iç bölgelerde yaşar. Türün denizde geçen uzun dönemiyle karadaki üreme ortamı birbirinden farklıdır.
Yuva Yeri
Yuva tundrada, çoğunlukla hafif yükseltili zemine açılmış sığ bir çöküntüdür. Kuşlar bitkileri bastırır; çukur kuru ot, liken veya ince dallarla döşenebilir ya da çıplak kalabilir.
BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı ikidir; gözlenen aralık 1–3 yumurtadır. İki eşeyin paylaştığı kuluçka için tipik 25–28 gün, uçabilecek duruma gelme için 25–30 gün verilir. Bunlar Türkiye’deki yuvalardan ölçülmüş süreler değildir.
Cornell’in Kuzey Amerika tür hesabında yavrunun yaklaşık iki gün içinde yuva çukurundan ayrılabildiği belirtilir; bu, uçabildiği anlamına gelmez.
Norsk Polarinstitutt’un Svalbard tür hesabı ilk uçuş için yaklaşık beş hafta verir. Kaynakların uçuş süreleri arasındaki fark tek bir ortalamaya dönüştürülmemelidir; yavru bu sırada ebeveynlerince beslenir ve korunur.
Günlük Alan Kullanımı
Üreme alanındaki çift kendi alanını savunur. Yuvaya yaklaşan büyük kuş ve memelileri kovabilir; kanadını sürüyüp yaralıymış gibi davranarak onları yumurta veya yavrularından uzaklaştırmaya da çalışabilir. Bu savunma davranışları görülürse yaklaşmak yerine geri çekilmek gerekir.
Dünya Yayılışı
Kuzey yarımkürenin soğuk bölgelerinde ürer: Grönland, İzlanda ve İskoçya’dan Kuzey Asya’ya, Alaska ve Kanada’nın kuzeyine uzanan alanlarda bulunur. Üreme dışı dönemde denizlere dağılır. Afrika kıyıları, Basra Körfezi, Hindistan çevresi, Avustralya ve çevresi ile Güney Amerika kıyıları kış yayılışının parçalarıdır.
Türkiye'deki Durumu
2021 tarihli İngilizce Türkiye omurgalıları derlemesi türü göç geçişinde görülen ve kışlayan bir kuş olarak listeler; Türkiye’de üreyen türler arasında göstermez. BirdLife’ın 2021 değerlendirmesinde Türkiye kış kayıtları 2013–2019 dönemine aittir; kısa ve uzun dönem nüfus eğilimi için veri yetersizdir. Bu kaynaklar belirli bir kıyıda her yıl aynı tarihlerde görülmesini garanti etmez.
Göç Yolculuğu
EURING’in 2022 Avrupa göç atlası, Avrupa’da halkalanan kuşlarla Güney Amerika ve Afrika’daki kayıtlar arasında bağlantılar gösterir. Akdeniz ve Arap Denizi de üreme dışı alanlar arasındadır. Verinin büyük bölümü kuzey ve kuzeybatı Avrupa’daki halka çalışmalarından gelir; bu dağılım Türkiye’den geçen bütün kuşların tek bir yol izlediğini göstermez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Besini yalnız çalınmış balık değildir. Üreme döneminde başka kuşların yumurtalarını, yavrularını ve erişkinlerini; küçük memelileri, böcekleri, meyveleri ve leşleri de tüketebilir.
İç bölgelerde kendi avını yakalama, bazı kıyı topluluklarında ise diğer deniz kuşlarından besin alma daha önemlidir. Tek bir bölgede gözlenen besin oranı bütün türe uygulanmamalıdır.
Nasıl Avlanır?
Havada martı, sumru veya başka bir deniz kuşunu izler; kuş balığını düşürdüğünde ya da geri çıkardığında onu alabilir. Hızlı dönüşler ve takip bu davranışın parçasıdır. Ayrıca su yüzeyinden kendisi av alabilir, karada küçük kuşları yakalayabilir ve kıyıya vurmuş leşlerden beslenebilir.
İlginç Bilgiler
## Renk ve Besin Elde Etme İskoçya’daki Handa Adası’nda 2000 yazında, haziran ortası ile temmuz ortası arasındaki yirmi üç günde kuş takipleri gözlendi. Araştırmada kaydedilen 1.421 kovalama, Uria aalge adlı deniz kuşlarına yönelmişti. Açık ve koyu renkli Korsanmartıların besin elde etme başarısında belirgin bir fark bulunmadı; bu takiplerin yalnız yaklaşık onda biri avın bırakılmasıyla sonuçlandı. Sayı farklı kuş sayısı değil, kovalama sayısıdır. Sonuç bu ada ve dönem için geçerlidir; koyu rengin her yerde daha iyi besin çalmayı sağladığı şeklinde genellenemez. ## Nüfusun Ne Kadarı Biliniyor? 2026’da yayımlanan uluslararası nüfus derlemesi, Alaska, Kanada, Grönland ve Avrupa verilerini birlikte değerlendirdi. Rusya’nın Asya kesimindeki üreyen nüfus için yeterli doğrudan sayım bulunmadığından, oraya ait kaba tahmini daha iyi veriye dayanan bölge toplamından ayrı tuttu. Derleme, Kuzey Atlantik’te besin çalmaya bağımlı bazı toplulukların ciddi azaldığını, başka kuzey bölgeleri için ise eğilimin yeterince bilinmediğini anlatır. Yazarların küresel koruma değerlendirmesinde “Veri Yetersiz” kategorisinin düşünülmesi önerisi, yeni bir resmî sınıflama kararı değildir. ## Ayrı Yolculuk, Süren Eş Bağı Cornell’in hesabına göre, hayatta kalıp üreme alanına dönen eşler birkaç yıl yeniden eşleşebilir. Üreme sonunda ayrılır ve yılın kalanını genellikle ayrı geçirirler; süren eş bağı, sürekli birlikte yolculuk demek değildir.
