kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kuzey Çıvgını (Phylloscopus borealis)
VS
Seçildi Boz Çıvgın (Phylloscopus orientalis)

Kuzey Çıvgını

Phylloscopus borealis

Takım Passeriformes
Familya Çıvgıngiller (Phylloscopidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Uzun kaş, koyu göz çizgisi, güçlü gaga, uzun kanat ucu ve sert çağrı birlikte ayırt edicidir; yalnız kanat çizgisi yeterli değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kuzey Çıvgını, Phylloscopus borealis, zeytin-kahverengi üst tarafı, açık renkli alt tarafı ve gözün üstünden geriye uzanan uzun açık kaşıyla tanınan küçük bir yaprak çıvgınıdır. Koyu göz çizgisi kaşla karşıtlık kurar. Taze tüylü kuşta kanatta ince, bazen silik bir açık çizgi seçilebilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi toplu, kanatları uzun, kuyruğu orta uzunluktadır. Dallar arasında hızlı hareket ederken baş ve gaganın oranlarını görmek zorlaşabilir. Kuş kısa süre durduğunda hem yüz çizgilerini hem katlanmış kanadın yapısını birlikte izlemek, yalnız yeşilin tonuna bakmaktan daha yararlıdır.

Göz ile gaga arasındaki bölge ve gözün üzerinden geçen koyu çizgi, açık kaşın altında kalır. Gaga üstü koyu, altı açık pembemsi ve ucu koyu olabilir; bacaklar kahverengi tonludur. Bunlar tek bir ışıkta değişmez renkler gibi kullanılmamalı, yüz deseniyle birlikte değerlendirilmelidir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkekle dişi tüy görünüşü bakımından benzerdir. Taze tüylerin açık uçları kanat çizgilerini belirginleştirir; aşındıkça daha zayıf olan üst çizgi kaybolabilir. İkinci bir çizginin görülmesi tek başına başka tür veya genç kuş kararı verdirmez. Sessiz bir kuşun eşeyi de yalnız renk tonuyla kesinleştirilemez.

Uçuşta Görünüm

Bitki örtüsü içinde bir daldan ötekine çabuk geçer; kısa uçuşlarda hafif ve çevik görünür. Koyu uçuş tüylerinin kenarları zeytin rengidir. Hızla geçen bir kuşta baş ve kanat çizgileri kolay kaybolduğundan uçuş silueti tek başına güvenilir tür ayrımı sağlamaz.

Ses ve Davranış

Çağrısı kısa “zik” ya da “zirrup” gibi yazılır. Şarkısındaki titreşimli, tekrarlı ses dizisine tril denir. Audubon rehberi şarkının “zik” notalarıyla başlayabildiğini belirtir. Yazılı benzetmeler, doğal sesin ve görülen kuşun birlikte değerlendirilmesine yardımcı olur.

Karıştırılabilecek Türler

Greenish Warbler adıyla bilinen Phylloscopus trochiloides, ince açık kanat çizgisi ve uzun kaşıyla önemli bir benzeridir. Daha narin görünür; koyu göz çizgisi genellikle gagaya kadar ulaşmaz. İki heceli çağrısı da karşılaştırmada yararlıdır. Tek bir kanat çizgisini görmek iki türü ayırmaya yetmez.

Kamchatka Leaf Warbler (Phylloscopus examinandus) ve Japanese Leaf Warbler (Phylloscopus xanthodryas), Kuzey Çıvgınına çok benzer. Avrasya, Alaska ve Japon adalarını karşılaştıran 2011 çalışması, ses ve görünüşle birlikte hücrelerin enerji üreten yapılarındaki DNA’yı inceleyerek üç ayrı tür önerdi. Üreme alanı dışındaki sessiz kuşları yalnız renk fotoğrafıyla ayırmak çok güçtür.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuzeydeki üreme ortamında bodur söğütler, huşlar, ladinler ve seyrek orman örtüsü bulunur. Alaska’da özellikle akarsu boyunca uzanan alçak söğüt toplulukları kullanılır.

Yuva Yeri

Yuva zeminde, yosunlu örtünün, köklerin ya da sık çalıların arasında gizlenen, yan girişli kubbeli bir yapıdır. Audubon’un Avrasya bilgilerini de içeren üreme derlemesinde çoğunlukla 6–7, bazen 5 yumurta; dişinin üstlendiği 11–13 günlük kuluçka ve yavruların 12–14 günde yuvadan ayrılması bildirilir. İki eş yavruyu besler. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş üreme süreleri değildir. Yuvayı görmek için zemindeki örtü açılmamalı, alarm veren erişkinler takip edilmemelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında başka küçük kuşlarla karışık gruplara katılabilir. Besin ararken yalnız ağaç tepesinde kalmaz; bitki örtüsünün daha alt katlarına da iner. Kışlama alanında açık ağaçlıklar, bahçeler ve mangrovlar gibi kıyı ormanları kullanılabilir.

Dünya Yayılışı

Güncel Kuzey Çıvgını, İskandinavya’nın kuzeyinden Sibirya üzerinden Alaska’nın batısına uzanan alanda ürer. Güneyde yayılışı kuzey Moğolistan ve kuzeydoğu Çin’e ulaşır; Kamçatka Yarımadası bu dar tür kapsamına katılmaz. Kışın Güneydoğu Asya, Çin’in güneydoğusu, Tayvan, Filipinler ve Endonezya çevresine göç eder. AviList v2025b türü alt türlere ayırmaz.

Türkiye'deki Durumu

OSME’nin Mart 2025 Bölge Listesi, Kuzey Çıvgınını Türkiye’de normal yayılışı dışında görülen seyrek bir konuk olarak değerlendirir. Düzenli bir yaz ziyaretçisi ya da Türkiye’de üreyen tür gibi anlatılmamalıdır. Bir gözlem noktası, bu kuzey kuşunun her yıl izlediği bir Türkiye güzergâhı bulunduğunu göstermez.

Göç Yolculuğu

Rusya’nın Orta Sibirya bölgesindeki Mirnoye’de 2019’da işaretlenen bir erkeğin ışık kaydedicisi 2020’de geri alındı. 2024’te yayımlanan çalışma, kuşun sonbaharda önce Baykal Gölü yönüne doğuya gittiğini, ardından Tayvan, Filipinler ve Endonezya çevresine ilerlediğini gösterdi. İlkbaharda Moğolistan’da uzun bir duraklama hesaplandı. Bu tek kuşun yaklaşık konumlara dayanan yoludur; bazı dönemlerde konum üretilemediği için kesin tarihli, bütün bireylere uygulanacak bir göç çizgisi sayılmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besininin temelini böcekler oluşturur. Audubon’un Avrasya için aktardığı listede kınkanatlılar, sivrisinekler, sinekler, tırtıllar ve başka küçük böcekler bulunur; örümcek ve salyangoz da alınabilir.

Nasıl Avlanır?

Ağaç ve çalılar arasında hızla sıçrayarak ince dalları ve yaprakları böcek aramak için tarar. Kanatlarını sık sık titretmesi dikkat çekebilir. Tırtıllar bu şekilde aranan avlar arasındadır.

İlginç Bilgiler

## Eski kayıtların tür kapsamı Sibirya’daki 2019–2020 izleme çalışmasında 19 erkek ve bir dişiye cihaz takılmış, yalnız bir erkeğin kaydedicisi geri alınmıştı. Ayrıca derlenen sekiz uzak halka bulgusunun altısı, tür grubu üçe ayrılmadan önce Japonya’da işaretlenen kuşlara aitti. Yazarlar bu altı kaydın mutlaka güncel Phylloscopus borealis’e ait olduğunun söylenemeyeceğini belirtti. Moğolistan’da 2019’da halkalanıp Rusya’daki üreme alanında 2021’de yeniden yakalanan başka bir birey ise bu iki bölge arasındaki bağlantıyı destekledi. ## Yuva malzemesi çevreye göre değişir Alaska’nın Tangle Lakes bölgesinde 2004–2006’da 95 yuva toplandı. Kuru ağırlık karşılaştırmasında, yüksek rakımdaki açık çalılıklardan alınan 68 yuva daha ağır bir grup oluşturuyordu; daha alçak rakımdaki sık çalılıklardan alınan 13 yuva ise daha fazla sığın kılı içeriyordu. Sığın, Alaska’da yaşayan iri bir geyiktir. Yazarlar malzemenin çevrede bulunabilirliğini olası açıklamalardan biri saydı; daha ağır yuvanın mutlaka daha iyi ısı yalıttığını kanıtlamadı. ## Yuvadaki parazitlerin izleri Alaska’daki aynı 2004–2006 araştırmasında, yavru çıkan 84 yuvanın 46’sında kan emici bir sineğin pupa kabukları bulundu. Pupa kabuğu, larvanın ergin sineğe dönüşürken bıraktığı sert dış yapıdır. Protocalliphora tundrae adlı bu sineğin kabuk sayısıyla yuvadan ayrılan yavru sayısı arasında belirgin bir ilişki saptanmadı. Bu sonuç, parazitin hiç zarar vermediği anlamına gelmez; çalışma özellikle yavruların yuvadan ayrılmasına kadar olan başarıyı ölçüyordu.

Boz Çıvgın

Phylloscopus orientalis

Takım Passeriformes
Familya Çıvgıngiller (Phylloscopidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kanat şeridi yok; yeşilimsi-sarı kanat ve sokum, soğuk gri gövde ve sert tek heceli çağrı birlikte ayırıcıdır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Boz Çıvgın küçük, soluk ve uzun kanatlıdır. Sade yüzü, çok beyaz alt tarafı, kanattaki ve dış kuyruk teleklerindeki sarı-yeşil renk birlikte dikkat çeker.

İngilizce adı Eastern Bonelli’s Warbler, bilimsel adı Phylloscopus orientalis’tir. AviList bu kuşu, Western Bonelli’s Warbler (Phylloscopus bonelli) ile ayrı türler olarak sınıflandırır. Eski yayınlarda ikisi Phylloscopus bonelli adı altında doğu ve batı toplulukları olarak ele alınabilir.

Genel Görünüm ve Duruş

İki Bonelli türünün tüy renkleri çok benzerdir. Tsvey’nin 2011 tarihli uzman karşılaştırması, doğudaki türün üst tarafını daha gri; batıdakini daha kahverengimsi tarif eder. Doğudaki kuşun beyazımsı göz halkası da daha belirgin olabilir. Bu küçük farklar her bireyi tek başına güvenle ayırmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Bu incelemede erkek, dişi ve genç kuşları yalnız renkleriyle güvenilir biçimde ayıracak tür-özel bir ölçüt doğrulanamadı. Daha gri, daha sarı ya da daha iri görünen kuşa bu izlenimle kesin eşey veya yaş atanmaz.

Uçuşta Görünüm

Görece uzun kanatlıdır. Bu incelemede yalnız kanat altı veya üstü deseniyle kesin teşhis sağlayan bir işaret doğrulanmadı.

Ses ve Davranış

Ötüşü kısa, çınlayan bir ses dizisi; çağrısı keskin bir “tzip” olarak tarif edilir. Yazılı benzetme gerçek sesi dinlemenin yerini tutmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Western Bonelli’s Warbler (Phylloscopus bonelli) en yakın benzeridir. Helb ve çalışma arkadaşlarının ses incelemesinde doğu çağrısı daha kısa ve sert, batı çağrısı daha uzun ve yumuşak yapıdadır. Sessiz kuşlarda gri ile kahverengi arasındaki farkı tek başına kesin tür ayrımı saymayın.

Çıvgın (Phylloscopus collybita; Common Chiffchaff) ve Söğütbülbülü (Phylloscopus trochilus; Willow Warbler) de benzer. Boz Çıvgının sade yüzünü, sarı-yeşil kanat alanını ve çok beyaz alt tarafını birlikte kontrol edin.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Akdeniz çalılıklarında ve ormanlarında ürer; yoğun çalılıklar da kullanılır. Yalnız seyrek ve altı açık ormanlara özgü değildir. Oiseaux’nun yaşam alanı özetinde çam-meşe ormanları da yer alır.

Yuva Yeri

Bu incelemede Doğu türüne ait yuva yapısı, tipik yumurta sayısı, kuluçka ve yavrunun yuvadan ayrılma süresi yeterli bilimsel dayanakla doğrulanamadı. Eski kaynaklarda iki Bonelli türünün birlikte ele alınması, batıdaki türe ait üreme bilgisinin buraya aktarılmasına gerekçe değildir. Yuva aramak için bitki örtüsünü açmayın.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında çöldeki akasya vadilerini, açık ağaçlıkları ve çalılıkları kullanır. Beslenme alanı her zaman üreme alanı değildir.

Dünya Yayılışı

AviList’e göre Balkanlar, Türkiye ve Levant’ta ürer; kışın Sudan’a kadar uzanır. Batı Bonelli türünün Batı ve Orta Avrupa’daki üreme alanları bu türün yayılışına eklenmez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen bir göçmendir. BirdLife’ın 2021 değerlendirmesinde Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 10.000–50.000 çift tahmini yer alır. Veri yöntemi yetersiz olarak işaretlenmiştir; kısa ve uzun dönem nüfus eğilimleri de bilinmemektedir. Bu geniş aralık, 2026’da yapılmış eksiksiz bir ülke sayımı değildir.

Göç Yolculuğu

İlkbahar geçişi İsrail’de Eilat ve Yunanistan’da Antikithira gibi halka istasyonlarında araştırılmıştır. Bu yerlerdeki tarihler ve kuşların beslenme durumları, o istasyonlardan geçen örneklemleri anlatır. Türkiye’nin bütün üreme alanları için tek varış günü veya her bireyin izlediği kesin ülke sırası çıkarılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük omurgasızlarla beslenir. Ayrıntılı ve mevsimlik besin oranları bu incelemede doğrulanamadı; başka çıvgınların yiyecek listesi buraya aktarılmadı.

Nasıl Avlanır?

Ağaç ve çalılar arasında besin arar; beslenirken sık sık kısa süre havada asılı kalır.

İlginç Bilgiler

## Deney Hangi Kuşlarla Yapıldı? Almanya’nın güneyinde, Garmisch-Partenkirchen yakınında Haziran 1980’de yapılan ses çalma deneyleri yalnız Batı Bonelli kuşları üzerinde yürütüldü. Kuşlar kendi batı çağrılarına alan savunma tepkisi verirken doğu seslerine benzer bir tepki göstermedi. Helb, Bergmann ve Martens’in 1982 makalesi, ters deneyin doğudaki kuşlarla henüz yapılmadığını açıkça belirtir. Sonuç, her iki türün de birbirinin sesine tepkisiz olduğunun veya aralarında üremenin kesinlikle olanaksız bulunduğunun kanıtı değildir. Bu tarihli deneyin hangi topluluk üzerinde yapıldığını bilmek, bulguyu doğru anlamak için önemlidir. ## Göç Sırasında Ölçülen Ağırlık Yunanistan’daki Antikithira adasında yapılan ve 2013’te yayımlanan göç araştırmasında Boz Çıvgınların ortalama kütlesi 6,9 gram olarak bildirildi. Araştırma adaya ilkbaharda ulaşan kuşları ele alır; sayı bütün erişkinlerin değişmez ağırlığı değildir. Çalışma düşük yağ ve kütle değerlerini, kuşların çöl geçişi sonrasında henüz yeterince beslenmemiş olabileceği şeklinde yorumlar. Bu olasılık, her kuşun bütün yolunun izlendiği veya aç kaldığı günlerin doğrudan ölçüldüğü anlamına gelmez. Aynı makaledeki 11,2 gramlık değer ise başka bir tür olan Ficedula semitorquata adlı sinekkapana aittir; Boz Çıvgının dişi ya da erkeği için kullanılamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...