Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Kuzey Gümüş Martısı
Larus argentatus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Kuzey Gümüş Martısı, Larus argentatus, iri ve güçlü yapılı bir martıdır. Erişkinin sırtı açık gri, başı ve alt tarafı beyazdır. Siyah kanat uçlarının içinde beyaz lekeler bulunur. Pembe bacaklar ve sarı gaganın altındaki kırmızı benek dikkat çeker; ancak benzer iri martılarla ayrım için bunlar birlikte değerlendirilmelidir.
Genel Görünüm ve Duruş
Batı Avrupa’daki argenteus alt türünün başı yuvarlağa yakın, bacakları görece kısadır. Kuzeydeki argentatus daha iri, güçlü gagalı ve daha koyu sırtlı olabilir. Erişkinde göz açık sarı, çevresi turuncu olabilir; kışın başta küçük kahverengi lekeler gelişir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkekle dişi benzer renklidir; erkek genellikle daha iridir. İlk yıl kuşları kahverengi beneklidir. Batılı argenteus gençlerinin koyu kanat tüylerindeki açık, dalgalı kenarlar belirgindir. Sonraki tüy değişimleriyle erişkin görünüşü gelişir; yalnız boyuta bakarak eşey veya yaş kesinleştirilmez.
Uçuşta Görünüm
Açık kanatta siyah uç ile beyaz lekelerin dağılımı daha iyi seçilir. Genç argenteus kuşunda kanadın dış bölümünün içte kalan uzun tüyleri çevrelerinden daha açıktır ve açık bir “pencere” görünümü oluşturur. Gümüş Martının gençlerinde bu pencere aynı belirginlikte değildir. Fotoğrafta tüylerin üst yüzünün görüldüğünden emin olunmalıdır.
Ses ve Davranış
İlkbaharda kolonilerde özellikle seslidir. İri martıların benzer çağrıları, tek başına türü güvenle ayırmaya yetmez.
Yuva ve yavrusunu güçlü biçimde savunur. Alarm vererek yaklaşan erişkinin peşinden gidilmemeli, ona alan bırakılmalıdır. Bu davranış yıl boyunca insanlara saldırganlık olarak yorumlanmamalıdır.
Karıştırılabilecek Türler
Sitede Gümüş Martı adıyla yer alan Yellow-legged Gull (Larus michahellis), en önemli benzerlerindendir. Erişkininin bacakları özellikle üreme döneminde parlak sarı, gagası daha yüksek ve güçlüdür. Ana karadaki michahellis alt türünün sırtı, batılı argenteus Kuzey Gümüş Martısından daha koyudur. Genç kuşlarda erişkinin bacak rengi kuralı uygulanamaz.
Hazar Martısı (Caspian Gull, Larus cachinnans) daha uzun bacaklı, küçük başlı ve uzun boyunlu görünür. Alnı daha yatık, gagasının kenarları daha paralel ve alt gagasındaki köşe daha az belirgindir. Göz uzaktan koyu görünebilse de yakından daha açık olabilir. Bu ayrım, yalnız göz rengine değil baş-gaga oranlarına ve duruşa dayanmalıdır.
Kutup Martısının (Glaucous Gull, Larus hyperboreus) erişkin kanadında siyah uç bulunmaz. Genel görünüşü çok soluktur ve gagası güçlüdür. Kahverengi genç bir Kuzey Gümüş Martısı ile soluk genç Kutup Martısını karşılaştırırken erişkinlere ait renk ölçütleri tek başına kullanılmaz.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme ortamları kıyı adaları, kayalık yamaçlar, kumullar ve çakıllı kıyılardır. Bazı koloniler binalarda da kurulur.
Yuva Yeri
Yuva, çoğu kez kaya veya otların koruduğu sığ bir çukura yerleştirilen çanaktır. BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesinde tipik 3 yumurta, 28–30 günlük kuluçka ve 35–40 günde uçabilecek duruma gelme bildirilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Oiseaux.net farklı bir derlemede ilk uçuş için 45–50 gün verir; bu nedenle bütün yavruların aynı gün uçacağı düşünülmemelidir. Yuva çevresindeki yavrulara ve savunma yapan erişkinlere yaklaşılmamalıdır.
Günlük Alan Kullanımı
Britanya’da kıyı dışında büyük göller, barajlar, tarlalar ve atık alanlarında da görülebilir. Özellikle kışın bu alanlara gelen kuşun, beslendiği veya dinlendiği yerde yuvaladığı sonucu çıkarılmaz. Üreme kolonisi ile günlük beslenme alanı farklı yerlerde olabilir.
Dünya Yayılışı
Üreme yayılışı kuzey ve batı Avrupa’dadır. Argenteus alt türü İzlanda, Faroe ve Britanya adalarından batı Almanya’ya; argentatus ise İskandinavya’dan Rusya’nın kuzeybatısındaki Kola Yarımadası’na uzanır. AviList v2025b bu iki alt türü Kuzey Gümüş Martısında birleştirir. Amerika ve Doğu Asya’nın benzer martıları bu yayılışın içine katılmaz.
Türkiye'deki Durumu
OSME’nin Mart 2025 Bölge Listesi, Türkiye’den bildirilen ilk iki Kuzey Gümüş Martısı kaydını Şubat 2014’e tarihler. Bunlar Türkiye’yi türün olağan üreme alanı veya düzenli göç güzergâhı olarak göstermeye yetmez. Listedeki tarihsel ilk kayıt bilgisi, günümüzde ülkede toplam yalnız iki kayıt bulunduğu anlamına gelmez.
Göç Yolculuğu
Hareketleri bölgeye göre değişir. EURING/CMS’nin Avrupa halkalama atlasında kuzey ve doğu Avrupa kuşları, batıdakilerden daha uzun yolculuklar yapar; çoğu güneybatıya veya batıya yönelerek Baltık ve Wadden denizleri çevresine ulaşır. Batı kuşları yerleşik kalabilir ya da daha kısa hareketler yapabilir. Gençler daha geniş dağılabilir. Atlas, eski geniş “Herring Gull” kayıtlarının Gümüş Martı ve Hazar Martısını da içerebileceğini özellikle belirtir; eski bir halka kaydı bu nedenle otomatik olarak bugünkü türe çevrilemez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
BTO’nun Britanya tür hesabı, doğal deniz omurgalıları ve omurgasızlarını beslenmenin önemli parçaları olarak anlatır; kıyı yengeçlerini özellikle sayar. Balık, böcek, leş ve insan kaynaklı yiyecek artıklarından da yararlanabilir. Bu çeşitli menü, her bireyin her yerde aynı besini veya aynı oranları tükettiği anlamına gelmez.
Nasıl Avlanır?
RSPB’nin Britanya rehberinde, ayaklarıyla zemine vurarak solucanların yüzeye çıkmasını sağladığı anlatılır. Böyle bir davranışı kaydetmek, yalnız kuşun bulunduğu tarlaya bakarak ne yediğini tahmin etmekten daha bilgilendiricidir. Kuşun hangi avı aldığını görmek için ona yiyecek atılmamalıdır.
İlginç Bilgiler
## Eski araştırmalarda aynı ad farklı kuşu anlatabilir Eski “Herring Gull” adı bugünkünden daha geniş anlamda kullanılmış olabilir. AviList v2025b, Larus argentatus, L. smithsonianus, L. vegae ve L. mongolicus türlerini ayrı tanır. Bu nedenle Amerika’da eski Larus argentatus adıyla yapılan bir araştırma, ad aynı diye Avrupa’daki Kuzey Gümüş Martısına aktarılmaz. Araştırmadaki kuşun coğrafyası ve kullanılan sınıflandırma birlikte kontrol edilmelidir. ## GPS konumu yenen besinle aynı veri değildir İngiltere’nin Cumbria bölgesindeki South Walney kolonisinde 2014–2016 üreme dönemlerinde GPS ile izlenen kuşlar, kentteki yiyeceklere bağımlı bir martı görüntüsüne uymadı. 2021 makalesinin BTO’da yayımlanan özgün özetinde, yaşam alanı seçimi 21 kuş üzerinden modellenir. Koloni dışındaki konumların yüzde 75’i gelgit kuşağı ve kıyı çevresindeydi; midye yatakları özellikle seçiliyordu. Bu, besinin yüzde 75’inin midye olduğunu gösteren mide analizi değildir. Sonuç o kolonideki izlenen kuşlara aittir; bütün kent veya Türkiye martılarına genellenmez. ## Çatı yuvalarını saymak güçtür İngiltere için hazırlanan 2021 JNCC raporu, doğal alanlardaki yuvalarla çatılardakilerin aynı sayım güçlüğünü taşımadığını gösterir. Raporda 1998–2002 ile 2015–2020 dönemleri karşılaştırıldığında, doğal alanlarda yuvalayan Kuzey Gümüş Martısı nüfusunda yüzde 38 azalma hesaplandı. Buna karşılık çatı yuvaları yerden kolay görülmediği için düzeltme modelleri gerekti; iki yöntem farklı ve geniş belirsizlikli tahminler verdi. Araştırmacılar bu verilerle bütün İngiltere nüfusunun arttığını güvenle söylemedi. Bu tarihsel ve İngiltere’ye özgü sonuç, bir şehirde çok martı görmenin toplam nüfusun arttığını kanıtlamadığını anlatır.
Hazar Martısı
Larus cachinnans
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Hazar Martısı, uzun bacaklı ve görece ince gagalı büyük bir martıdır. Erişkinin başı ve alt tarafı beyaz, sırtı açık gridir; kanat uçlarında siyah ile beyaz bir aradadır. Yatık alın, uzamış gaga ve gövdeye göre küçük görünen baş dikkati çeker. Genel görünüşü Gümüş ve Kuzey Gümüş Martılarından ayırmak için bu oranlar, tüy deseniyle birlikte değerlendirilir.
Her Hazar Martısının gözü kapkara veya bacağı aynı renk değildir. Erişkinlerde gözün açık görünmesi, türü tek başına dışlamaz; bacak rengi de başka büyük martılarla örtüşebilir.
Genel Görünüm ve Duruş
Tipik kuşun göğsü yüksek, boynu uzun ve kapalı kanatlarının oluşturduğu arka bölüm incedir. Sırtla kanat ucu arasındaki geçiş çoğu zaman düzgün görünür; kuyruk gerisinde uzun, sivri bir kanat ucu uzanır. Duruş değiştikçe bu görünüş de değişir. Soğuk veya rüzgârlı havada kuşun büzülmesi, uzun boynunu ve ince yapısını gizleyebilir.
Erişkinin gagası sarımsı, bazen hafif yeşilimsi görünür; alt gaga ucuna yakın kırmızı leke bulunur. Kışın baş çoğunlukla beyaz kalırken ince koyu çizgiler arka boyunda toplanabilir. Göz koyu kahverengi, kehribar veya daha açık görünebilir. Bu renkler tek başlarına kesin tür işareti değildir; baş-gaga biçimiyle birlikte okunur.
Gaga çoğu bireyde uzun ve ince görünür, alt kenarındaki köşe fazla kabarık değildir. Bununla birlikte küçük gagalı ve güçlü gagalı Hazar Martıları da vardır.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişinin temel tüy deseni benzerdir; erkekler genellikle daha büyüktür. Ancak tek bir kuşun iri veya ince görünmesi güvenilir eşey tayini sağlamaz.
Yeni uçmuş genç, erişkin gibi gri-beyaz değildir. Baş ve gövdede kahverengi çizgiler, sırt ve kanat örtülerinde gri-kahverengi tüyler görülür. Tipik gençlerin açık tüy kenarları ince ve sade, desenleri yumuşaktır; bazı benzer martılardaki güçlü açık çentikler daha az belirgindir. Ancak her genç aynı açıklıkta veya aynı ölçüde çizgili değildir.
İlk kış giysisindeki kuş, yeni uçmuş gençten daha beyaz başlı ve gövdeli görünebilir. Sırtındaki gri tüylerde koyu ok benzeri işaretler, kanat örtülerinde kahverengi alanlar ve açık tüy kenarları vardır. Arka boyundaki ince çizgiler şal gibi toplanabilir; gaga koyu, tabanı kısmen pembemsi olabilir. Erişkin görünüme geçiş birkaç yıl sürer; ara yaşlardaki kuşları erişkinlerle aynı ölçütlerle karşılaştırmak yanıltır.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta uzun ve geniş kanatlar, kanatların önüne uzanan baş-gaga-boyun bölümüyle birleşir. Erişkinin dış uçuş teleklerinde, siyah uç bölgesine doğru ilerleyen açık gri alanlar ve beyaz uç lekeleri görülür.
En dış uçuş teleğinin iç kenarında uzanan açık bölüm, kanadın altından beyazımsı görünür; uçtaki beyazla arasında siyah bulunabilir. Aynı desen Kuzey Gümüş Martısında da görülebilir. Bu nedenle yalnız bir beyaz uç lekesi değil, bütün kanat ucu ve kuşun diğer özellikleri değerlendirilir.
Gençlerin kanat altı çoğu zaman görece açıktır; kahverengi çizgi ve benekler bu zemine yayılır. 2011’de yayımlanan tanı araştırmasında Ukrayna’da yavruyken halkalanmış, Hazar Martısı olduğu bilinen koyu kanat altlı birey de belgelenmiştir. “Kanat altı koyuysa Hazar değildir” biçimindeki tek işaretli kural güvenilir değildir.
Ses ve Davranış
Uzun çağrısı hızlı, burundan gelen kahkaha benzeri bir dizidir. Bu çağrıyı verirken kanatlarını açıp geriye tuttuğu ve başını kaldırdığı görülebilir; Gümüş ve Kuzey Gümüş Martıları uzun çağrıda kanatlarını kapalı tutar. Gençlerin daha ince, ciyaklayan sesleri de vardır. Çağrı ile ona eşlik eden duruşun birlikte izlenmesi değerlidir; yalnız hece yazısı gerçek sesi bütünüyle aktarmaz.
Karıştırılabilecek Türler
Bazı kuşlar alışılmış Hazar Martısı görünüşünden uzaklaşabilir; bunun nedeni her zaman melezlik değildir. Öte yandan melezler de bir ebeveyn türüne çok benzeyebilir.
Gümüş Martı Larus michahellis, İngilizce Yellow-legged Gull, daha köşeli baş ve daha kalın, küt uçlu gaga gösterebilir. Üst tarafı genellikle daha koyudur; kanat ucunda siyah daha geniş yer tutar. Hazar Martısının yatık alnı ve ince gagası yardımcıdır. Bacak rengini tek başına ayırıcı saymak doğru olmaz; tüy ve yapı işaretleri birlikte aranır.
Kuzey Gümüş Martısı Larus argentatus, İngilizce European Herring Gull, ayrı bir karşılaştırmadır. Tipik Hazar Martısının daha küçük görünen başı, ince gagası, uzun boynu ve bacakları yardımcı olabilir. Ancak iri Hazar erkekleri güçlü gagalı, daha köşeli başlı görünebilir; iki türün büyüklüğü de örtüşür.
Van Gölü Martısı Larus armenicus, İngilizce Armenian Gull, kısa gagalı ve yuvarlak başlı görünüşüyle farklılaşabilir. Tipik erişkinin gagasındaki belirgin siyah bant ve kanat ucundaki geniş siyah, az beyaz desen yardımcı işaretlerdir. Gençler kahverengi ve çizgilidir; erişkin gaga bandını her yaştaki kuşta aramak yanlıştır. Boyut ve tek renk yerine, yaşa uygun işaretlerin bütünü değerlendirilir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme döneminde bozkır veya yarı çöl gölleri, su hazneleri, adalı nehirler ve çeşitli deniz kıyıları kullanılabilir. Uzman tür hesabında otlu ya da çalılı nehir adaları, kayalık veya kumluk kıyı adaları, plajlar ve kumullar sayılır. Tür yalnız deniz kayalıklarına bağlı değildir. Üreme dışında limanlar, büyük iç sular, çevredeki tarlalar ve açık atık alanları da kullanılabilir.
Yuva Yeri
Kazakistan’ın 2005 uzman rehberi, yuvaları sudaki kuru kamış yığınlarında veya ada zemininde tarif eder: kuru kamış ve yapraklarla kurulur, yumuşak ot ve tüylerle döşenir. İki ebeveynin, ilk yumurtadan sayılan 25–30 günlük kuluçkaya ve yavru bakımına katıldığı belirtilir. Avrupa’nın 2021 tür özetinde tipik 2–3 yumurta, 27–31 gün kuluçka ve 35–40 günde tam uçuş verilir. Bu bölgesel özetler, Türkiye’deki her yuvanın aynı sürede geliştiğini göstermez. Koloniye yaklaşarak yumurta veya yavru aranmamalıdır.
Günlük Alan Kullanımı
Güney Polonya’nın Tarnów çevresinde 2001’de yapılan alan sayımları, üreme evreleri arasında beslenme alanının değiştiğini gösterdi. Koloni çevresindeki atık alanı, balık havuzları, çakıl ocakları ve nehir vadileri izlendi; yavru büyütme döneminde balık havuzlarının önemi arttı. Bu, tek koloninin çevresindeki mevsimsel alan kullanımıdır; Türkiye’deki her kuşun aynı alanları aynı aylarda kullandığı anlamına gelmez.
Dünya Yayılışı
Güncel taksonomide Hazar Martısı alt türlere ayrılmayan Larus cachinnans türüdür. Üreme yayılışı Polonya ve Macaristan’ın iç sularından Karadeniz, Hazar ve Aral havzaları üzerinden doğu Kazakistan’a uzanır. Üreme dışı yayılışı güneydoğu Avrupa, Karadeniz, doğu Akdeniz, Basra Körfezi ve kuzey Arap Denizi çevresini kapsar.
2021’de yayımlanan Avrupa değerlendirmesi, 1990–2020 döneminde üreme alanının batıda Hollanda’ya, kuzeyde Litvanya’ya kadar genişlediğini bildirir. Bilgiler ulusal izleme programları ve martı araştırmacılarından derlenmiştir. Bu, koloniler ve yuvalarla izlenen gerçek bir üreme alanı genişlemesidir; yalnız tanı bilgisinin gelişmesiyle artan gözlem sayısına indirgenmez. Ancak farklı ülkelerin sayım yılları ve yöntemleri aynı değildir; bir bölgesel tahmin bütün dünya nüfusunu veya 2026’daki güncel sayıyı vermez.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de kış bulunması kaynaklıdır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde, 2013–2019 dönemi için 300–4.000 kışlayan birey aralığı ve sınırlı veriden çıkarıma dayanan yöntem belirtilir. Kaynaklar arasında eBird veritabanı, kış ortası su kuşu sayımları ve BirdLife değerlendirmesi vardır. Kısa ve uzun dönem eğilimleri belirsizdir. Bunlar yuva veya üreyen çift sayıları değildir. Bu taramada Türkiye’ye ait doğrulanmış koloni ayrıntısı elde edilmedi; bunun kendisi de Türkiye’de hiçbir yerde üremediğinin kanıtı sayılmaz. Yazın tek kuş görülmesi, yuva bulunduğunu göstermeye yetmez.
Göç Yolculuğu
Karadeniz ve Hazar çevresindeki bazı kuşlar yerleşik kalırken, başkaları üreme alanının güneyine veya batısına göç edip dağılır. Avrupa’nın 2021 uzman özeti bu iki hareket biçimini birlikte ele alır. Bu nedenle her Hazar Martısının aynı mesafeyi, aynı ülke sırasıyla uçtuğu söylenemez. Türkiye’de görülen halkasız bir kuşun geldiği koloni, yalnız bulunduğu yerden çıkarılamaz.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Balıkların yanı sıra küçük memeliler, yumurta ve kuş yavruları, sucul veya karasal omurgasızlar yenebilir. Böcekler ve yumuşakçalar da uzman tür hesabında belirtilir. İnsan kaynaklı atık yiyecekler besin olabilir. Bu çeşitlilik, adındaki deniz veya göl çağrışımına rağmen tek bir avla beslenmediğini gösterir; bir avın görülmesi bütün yılın besin oranını açıklamaz.
Polonya’da 2003–2004 üreme dönemlerinde dört koloniden toplanan taze kusmuk topakları ve yerde kalan avlar, 2011 çalışmasında incelendi. Jankowice çakıl ocağında 109 kusmuk topağı ve 146 av kalıntısı, iki Vistül kolonisinde 192 topak ve 44 kalıntı vardı. Włocławek baraj kolonisi ise iki martı türünün birlikte bulunduğu bir alandı. Balıklar en sık saptanan besin grubuydu; balık türleri ve atık yiyeceklerin katkısı alanlara göre değişiyordu. Bu örnekler besin kalıntısıdır; bütün kuşların günlük tükettiği besin kütlesini veya Türkiye’deki oranları doğrudan ölçmez.
Nasıl Avlanır?
Tarnów, güney Polonya’da 2001 gözlemlerinde üç yöntem incelendi: atıkları gagayla karıştırıp yenebilir parçaları seçme, su üzerinde uçup balığa atılma ve başka kuşun taşıdığı yiyeceği kapmaya çalışma. Balık ararken havada kısa süre asılı kalma ve suya dalış görüldü.
İlginç Bilgiler
## Görünüş ve Melez Kökeni 2011’de yayımlanan tanı araştırmasında Ukrayna ve Polonya kolonilerinden 100 erişkin Hazar Martısı, 132 Kuzey Gümüş Martısı ve kökeni bilinen 12 melez karşılaştırıldı. Kanat ucu, göz çevresi, gaga biçimi ve göreli bacak uzunluğu birlikte değerlendirildi. Yazarlar melezlerin ebeveynlerini çoğunlukla yuva başındaki gözlemlerden biliyordu; yalnız bir bireyin ebeveynliği genetik olarak doğrulanmıştı. Bir melezin ebeveyn türlerinden biriyle eşleşmesinden doğan bazı kuşlar da o türe çok benziyordu. Bu çalışma, belirsiz kuşlarda özelliklerin bütününü aramanın neden önemli olduğunu gösterir; her ara görünüşün genetik kökenini tek fotoğraftan belirleyen bir test değildir. ## Avlanma Başarısının İki Ölçüsü Güney Polonya’nın Tarnów çevresindeki 2001 araştırmasında, atıklarda beslenen 59 kuş ile balık avlayan 45 kuşun davranışları karşılaştırıldı. Atıkları karıştıran ilk kış veya ilk yaz giysisindeki kuşlarda başarılı denemelerin oranı daha yüksekti; erişkinler ise daha hızlı arayıp dakikada daha fazla yiyecek buluyordu. Balık avında erişkinlerin başarılı dalış oranı da daha yüksekti. Başarıyı yalnız “kaç deneme tuttu?” diye veya yalnız “ne kadar yiyecek bulundu?” diye ölçmek aynı şey değildir. 2008’de yayımlanan bu yerel sonuç, “erişkinler her yöntemle her ölçütte daha başarılıdır” gibi sınırsız bir kuralı desteklemez. ## Yeni Üreme Alanları ve Karışık Çiftler 2021 Avrupa değerlendirmesi, Orta ve Batı Avrupa için en az 7.600 üreyen çiftlik bir toplam derledi. Ülke tablolarındaki en yakın tahminler çoğunlukla 2019–2020’ye aittir ve bazıları karışık çiftleri de içerir. Hollanda örneğinde 2012’nin ilk üreme kaydı bir Hazar–Kuzey Gümüş Martısı çiftinden, 2014’ün ilk iki Hazar Martısından oluşan çifti ise De Kreupel’den gelir. Bu ayrım, yeni bir türün üreme alanına girişini izlerken tek tür çiftleriyle karışık çiftleri ayırmanın önemini gösterir. Sayılar bugünkü Türkiye veya bütün dünya nüfusu değildir.
