Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Kuzey Gümüş Martısı
Larus argentatus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Kuzey Gümüş Martısı, Larus argentatus, iri ve güçlü yapılı bir martıdır. Erişkinin sırtı açık gri, başı ve alt tarafı beyazdır. Siyah kanat uçlarının içinde beyaz lekeler bulunur. Pembe bacaklar ve sarı gaganın altındaki kırmızı benek dikkat çeker; ancak benzer iri martılarla ayrım için bunlar birlikte değerlendirilmelidir.
Genel Görünüm ve Duruş
Batı Avrupa’daki argenteus alt türünün başı yuvarlağa yakın, bacakları görece kısadır. Kuzeydeki argentatus daha iri, güçlü gagalı ve daha koyu sırtlı olabilir. Erişkinde göz açık sarı, çevresi turuncu olabilir; kışın başta küçük kahverengi lekeler gelişir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkekle dişi benzer renklidir; erkek genellikle daha iridir. İlk yıl kuşları kahverengi beneklidir. Batılı argenteus gençlerinin koyu kanat tüylerindeki açık, dalgalı kenarlar belirgindir. Sonraki tüy değişimleriyle erişkin görünüşü gelişir; yalnız boyuta bakarak eşey veya yaş kesinleştirilmez.
Uçuşta Görünüm
Açık kanatta siyah uç ile beyaz lekelerin dağılımı daha iyi seçilir. Genç argenteus kuşunda kanadın dış bölümünün içte kalan uzun tüyleri çevrelerinden daha açıktır ve açık bir “pencere” görünümü oluşturur. Gümüş Martının gençlerinde bu pencere aynı belirginlikte değildir. Fotoğrafta tüylerin üst yüzünün görüldüğünden emin olunmalıdır.
Ses ve Davranış
İlkbaharda kolonilerde özellikle seslidir. İri martıların benzer çağrıları, tek başına türü güvenle ayırmaya yetmez.
Yuva ve yavrusunu güçlü biçimde savunur. Alarm vererek yaklaşan erişkinin peşinden gidilmemeli, ona alan bırakılmalıdır. Bu davranış yıl boyunca insanlara saldırganlık olarak yorumlanmamalıdır.
Karıştırılabilecek Türler
Sitede Gümüş Martı adıyla yer alan Yellow-legged Gull (Larus michahellis), en önemli benzerlerindendir. Erişkininin bacakları özellikle üreme döneminde parlak sarı, gagası daha yüksek ve güçlüdür. Ana karadaki michahellis alt türünün sırtı, batılı argenteus Kuzey Gümüş Martısından daha koyudur. Genç kuşlarda erişkinin bacak rengi kuralı uygulanamaz.
Hazar Martısı (Caspian Gull, Larus cachinnans) daha uzun bacaklı, küçük başlı ve uzun boyunlu görünür. Alnı daha yatık, gagasının kenarları daha paralel ve alt gagasındaki köşe daha az belirgindir. Göz uzaktan koyu görünebilse de yakından daha açık olabilir. Bu ayrım, yalnız göz rengine değil baş-gaga oranlarına ve duruşa dayanmalıdır.
Kutup Martısının (Glaucous Gull, Larus hyperboreus) erişkin kanadında siyah uç bulunmaz. Genel görünüşü çok soluktur ve gagası güçlüdür. Kahverengi genç bir Kuzey Gümüş Martısı ile soluk genç Kutup Martısını karşılaştırırken erişkinlere ait renk ölçütleri tek başına kullanılmaz.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme ortamları kıyı adaları, kayalık yamaçlar, kumullar ve çakıllı kıyılardır. Bazı koloniler binalarda da kurulur.
Yuva Yeri
Yuva, çoğu kez kaya veya otların koruduğu sığ bir çukura yerleştirilen çanaktır. BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesinde tipik 3 yumurta, 28–30 günlük kuluçka ve 35–40 günde uçabilecek duruma gelme bildirilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Oiseaux.net farklı bir derlemede ilk uçuş için 45–50 gün verir; bu nedenle bütün yavruların aynı gün uçacağı düşünülmemelidir. Yuva çevresindeki yavrulara ve savunma yapan erişkinlere yaklaşılmamalıdır.
Günlük Alan Kullanımı
Britanya’da kıyı dışında büyük göller, barajlar, tarlalar ve atık alanlarında da görülebilir. Özellikle kışın bu alanlara gelen kuşun, beslendiği veya dinlendiği yerde yuvaladığı sonucu çıkarılmaz. Üreme kolonisi ile günlük beslenme alanı farklı yerlerde olabilir.
Dünya Yayılışı
Üreme yayılışı kuzey ve batı Avrupa’dadır. Argenteus alt türü İzlanda, Faroe ve Britanya adalarından batı Almanya’ya; argentatus ise İskandinavya’dan Rusya’nın kuzeybatısındaki Kola Yarımadası’na uzanır. AviList v2025b bu iki alt türü Kuzey Gümüş Martısında birleştirir. Amerika ve Doğu Asya’nın benzer martıları bu yayılışın içine katılmaz.
Türkiye'deki Durumu
OSME’nin Mart 2025 Bölge Listesi, Türkiye’den bildirilen ilk iki Kuzey Gümüş Martısı kaydını Şubat 2014’e tarihler. Bunlar Türkiye’yi türün olağan üreme alanı veya düzenli göç güzergâhı olarak göstermeye yetmez. Listedeki tarihsel ilk kayıt bilgisi, günümüzde ülkede toplam yalnız iki kayıt bulunduğu anlamına gelmez.
Göç Yolculuğu
Hareketleri bölgeye göre değişir. EURING/CMS’nin Avrupa halkalama atlasında kuzey ve doğu Avrupa kuşları, batıdakilerden daha uzun yolculuklar yapar; çoğu güneybatıya veya batıya yönelerek Baltık ve Wadden denizleri çevresine ulaşır. Batı kuşları yerleşik kalabilir ya da daha kısa hareketler yapabilir. Gençler daha geniş dağılabilir. Atlas, eski geniş “Herring Gull” kayıtlarının Gümüş Martı ve Hazar Martısını da içerebileceğini özellikle belirtir; eski bir halka kaydı bu nedenle otomatik olarak bugünkü türe çevrilemez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
BTO’nun Britanya tür hesabı, doğal deniz omurgalıları ve omurgasızlarını beslenmenin önemli parçaları olarak anlatır; kıyı yengeçlerini özellikle sayar. Balık, böcek, leş ve insan kaynaklı yiyecek artıklarından da yararlanabilir. Bu çeşitli menü, her bireyin her yerde aynı besini veya aynı oranları tükettiği anlamına gelmez.
Nasıl Avlanır?
RSPB’nin Britanya rehberinde, ayaklarıyla zemine vurarak solucanların yüzeye çıkmasını sağladığı anlatılır. Böyle bir davranışı kaydetmek, yalnız kuşun bulunduğu tarlaya bakarak ne yediğini tahmin etmekten daha bilgilendiricidir. Kuşun hangi avı aldığını görmek için ona yiyecek atılmamalıdır.
İlginç Bilgiler
## Eski araştırmalarda aynı ad farklı kuşu anlatabilir Eski “Herring Gull” adı bugünkünden daha geniş anlamda kullanılmış olabilir. AviList v2025b, Larus argentatus, L. smithsonianus, L. vegae ve L. mongolicus türlerini ayrı tanır. Bu nedenle Amerika’da eski Larus argentatus adıyla yapılan bir araştırma, ad aynı diye Avrupa’daki Kuzey Gümüş Martısına aktarılmaz. Araştırmadaki kuşun coğrafyası ve kullanılan sınıflandırma birlikte kontrol edilmelidir. ## GPS konumu yenen besinle aynı veri değildir İngiltere’nin Cumbria bölgesindeki South Walney kolonisinde 2014–2016 üreme dönemlerinde GPS ile izlenen kuşlar, kentteki yiyeceklere bağımlı bir martı görüntüsüne uymadı. 2021 makalesinin BTO’da yayımlanan özgün özetinde, yaşam alanı seçimi 21 kuş üzerinden modellenir. Koloni dışındaki konumların yüzde 75’i gelgit kuşağı ve kıyı çevresindeydi; midye yatakları özellikle seçiliyordu. Bu, besinin yüzde 75’inin midye olduğunu gösteren mide analizi değildir. Sonuç o kolonideki izlenen kuşlara aittir; bütün kent veya Türkiye martılarına genellenmez. ## Çatı yuvalarını saymak güçtür İngiltere için hazırlanan 2021 JNCC raporu, doğal alanlardaki yuvalarla çatılardakilerin aynı sayım güçlüğünü taşımadığını gösterir. Raporda 1998–2002 ile 2015–2020 dönemleri karşılaştırıldığında, doğal alanlarda yuvalayan Kuzey Gümüş Martısı nüfusunda yüzde 38 azalma hesaplandı. Buna karşılık çatı yuvaları yerden kolay görülmediği için düzeltme modelleri gerekti; iki yöntem farklı ve geniş belirsizlikli tahminler verdi. Araştırmacılar bu verilerle bütün İngiltere nüfusunun arttığını güvenle söylemedi. Bu tarihsel ve İngiltere’ye özgü sonuç, bir şehirde çok martı görmenin toplam nüfusun arttığını kanıtlamadığını anlatır.
Kara Sırtlı Martı
Larus fuscus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Kara Sırtlı Martı (Larus fuscus), uzun ve sivri kanatlı bir martıdır. Erişkinde beyaz baş ve gövde, koyu sırtla karşıtlık oluşturur. Dinlenirken kanat uçları kuyruğun epey ötesine uzanır. Yaş, teşhisin ilk adımıdır: kahverengi genç kuşta erişkinin sarı bacaklarını ve düz koyu sırtını aramamak gerekir.
Genel Görünüm ve Duruş
Erişkinin sırtı ve kanat üstü koyu gridir; bazı topluluklarda siyaha yaklaşır. Sarı gaganın alt bölümünde kırmızı leke vardır. Baş üreme döneminde beyazken kışın ince gri-kahverengi çizgiler kazanabilir. Koyu sırt bütün kuşun siyah olduğu anlamına gelmez.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi aynı temel tüy desenini taşır; erkek genellikle biraz daha iridir. Tek başına duran bir kuşun cinsiyetini yalnız renk veya görünür büyüklükle güvenle söylemek zordur.
Gençlerin tüyleri koyu kahverengi, tüy kenarları daha açıktır. İlk kış boyunca gaga çoğunlukla koyu, bacaklar pembemsidir. Sonraki tüy değişimlerinde sırta gri tüyler gelir; bacaklar da sararmaya başlar. Erişkin görünüşüne birkaç yılda ulaşır, bu nedenle ara yaştaki kuşlar siyah-beyaz ve kahverengi tüyleri birlikte taşıyabilir.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta erişkinin uzun kanadında koyu üst yüzey, siyah uçlar ve uçlardaki beyaz lekeler seçilir. Gençte koyu uçuş tüyleri ile geniş koyu kuyruk ucu, daha açık kuyruk sokumuyla karşıtlık oluşturur. Yaşları farklı iki kuşu aynı kanat deseni göstermedikleri için ayrı tür saymamak gerekir.
Ses ve Davranış
Sesi genizden gelen, keskin bir kahkahayı andırır. Uzun çağrı sırasında başını önce kaldırıp sonra indirebilir. Kısa ve art arda sesler uçuşta da duyulur. Sesle baş hareketini birlikte izlemek, kalabalık sürüde hangi kuşun çağırdığını bulmaya yardım eder.
Karıştırılabilecek Türler
Büyük Kara Sırtlı Martı (Larus marinus) daha iri ve ağır yapılıdır; gagası belirgin biçimde daha kalın, erişkinin bacakları et pembesidir. Kara Sırtlı Martının erişkin bacakları sarıdır. İki türde de koyu sırt bulunabildiği için yalnız sırt rengini kullanmak yeterli değildir.
Genç Gümüş Martı (Larus michahellis), genellikle daha güçlü gövdeli ve kalın gagalı görünür. Genç Kara Sırtlı Martı daha isli kahverengi ve uzun kanatlıdır. Kanat açıldığında iç taraftaki uzun uçuş tüylerinde belirgin açık pencere olmaması Kara Sırtlı Martıyı destekler; Gümüş Martıda bu alan az da olsa daha açıktır. Ara tüy değişimindeki kuşlarda bu farklar zayıflayabilir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Avrupa’daki üreme yerleri arasında kıyı adaları, alçak kıyılar ve bitkili açık alanlar bulunur. BTO’nun Britanya hesabı, bazı yerlerde kent çatılarıyla sanayi yapılarının da kullanıldığını belirtir. Bu örnekler Türkiye’de her benzer çatıda ürediği anlamına gelmez.
Yuva Yeri
Yuva, çoğunlukla yerde, kimi zaman kaya çıkıntısında veya çatı üzerinde, ot ve başka bitkisel parçalarla kurulan sığ bir çanaktır; iki eş de yapımına katılır.
BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik yumurta sayısı 3, görülen aralık 1–4’tür. İki eş de kuluçkaya yatar; verilen süre 24–27 gündür. Hav tüyleriyle çıkan yavruların ilk uçuşu 30–40 gün sonra gerçekleşir. Bunlar bu kaynak kapsamındaki sürelerdir; Türkiye’de ayrıca ölçülmüş sonuçlar gibi sunulamaz. Koloniyi uzaktan gözlemek, yuvalardaki kuşları rahatsız etmeden izlemeye yardım eder.
Günlük Alan Kullanımı
İngiltere’nin Cumbria bölgesinde 2017 ve 2018’in 4–19 Haziran günlerini inceleyen GPS araştırması, 42 kuştan 713 tamamlanmış yolculuk elde etti. Alan kullanımı için yetersiz kayıtlı kuş-yıllar ayrıca çıkarıldı. Barrow-in-Furness kent kolonisindeki kuşlar kent alanlarını, South Walney kıyı kolonisindekiler kıyı alanlarını daha çok seçti. Kent kolonisi bu çalışmada çatıda değil, yerdeydi. Saatlik konumlar yolculuğu beslenmeden bütünüyle ayıramıyordu; iki koloninin farklılığını bütün türe genellemek uygun değildir.
Dünya Yayılışı
AviList’in güncel sınıflandırması Kara Sırtlı Martı içinde beş alt tür tutar: graellsii, intermedius, fuscus, heuglini ve barabensis. Türün kapsamı, yalnız Batı Avrupa’daki koyu sırtlı kuşlarla sınırlı değildir. Üreme alanları Grönland’ın güneybatısından Avrupa üzerinden Kuzey ve Orta Asya’ya uzanır.
Graellsii Kuzey Atlantik ve Batı Avrupa’da, intermedius Danimarka ile Batı Norveç’te, fuscus ise Kuzey Norveç’ten Beyaz Deniz’e uzanan bölgede ürer. Heuglini, Kola–Yamal tundrasında; barabensis Güneydoğu Ural, Batı Sibirya ve Kuzey Kazakistan bozkırlarında bulunur. Kış dağılımı topluluğa göre Batı ve Doğu Afrika’dan Orta Doğu ve Güney Asya’ya değişir.
Türkiye’deki Durumu
BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi Türkiye için 2013–2019 dönemine ait 30–90 kışlayan birey bildirir; veriyi kısmi kapsamlı olarak işaretler. Bu tarihli değer güncel Türkiye toplamı değildir. Eksik kapsamlı kış verisinden ülkedeki bütün mevsimleri veya kesin üreme durumunu çıkarmak da doğru olmaz.
OSME’nin 2025 bölge listesi fuscus biçimini Türkiye ve Doğu Akdeniz’de kaydeder. Aynı liste doğudaki bazı biçimleri farklı takson sınırlarıyla ele alır. Bu nedenle eski bir kayıttaki “Kara Sırtlı Martı” adı, ayrıntılı tanım olmadan burada kullanılan beş alt türden birine kesin olarak atanamaz.
Göç Yolculuğu
Avrupa Göç Atlası’nda Batı Avrupa’daki graellsii ve intermedius bağlantıları çoğunlukla güneybatıya, Batı Afrika yönüne uzanır. Kuzey ve doğu Baltık’taki fuscus bağlantıları ise Orta Doğu ve Doğu Afrika’ya yönelir. Bunlar farklı toplulukların halkalama bağlantılarıdır; Türkiye’de görülen her bireyin aynı ülkelerden geçtiği anlamına gelmez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Balıkla birlikte solucan, böcek ve yenebilen insan artıkları da tüketir. Bu nedenle yalnız balıkla beslenen bir deniz kuşu değildir. Aynı sürüde başka büyük martılarla besin arayabilir; kıyı, tarla ve atık bulunan alanlar farklı besin fırsatları sunar.
Nasıl Avlanır?
Uçarken su yüzeyine alçalır; yüzerken, sığ suda ilerlerken veya karada yürürken gördüğü besinleri gagasıyla alır. Başka kuşların bulduğu yiyeceği kapması da mümkündür. Balık, yumuşakça, kabuklu, küçük kuş ve yumurtaların yanı sıra tohum ve meyve de besinleri arasındadır. Besin listesi, bunların her yerde aynı oranda yenildiği anlamına gelmez.
İlginç Bilgiler
## Kısa Göç Her Zaman Az Yol Değildir Hollanda’nın Texel adasındaki araştırmada, 2010–2015 döneminde 19 kuştan elde edilen, birer yıl süren 38 izlem kaydı incelendi. Her kayıt 1 Haziran–31 Mayıs arasındaki GPS verilerini kapsıyordu. Kayıt kapsamı yetersiz döngüler çıkarılmış, konum aralıkları eşitlenmişti. Britanya’da kışlayanların kış alanına uzaklığı, Batı Afrika’ya gidenlerden çok daha kısaydı. Buna rağmen yıl boyunca biriken yol açısından bu iki grup arasında anlamlı fark bulunmadı. Fransa’da kışlayanların toplam yolu ise diğer gruplardan daha düşüktü. Dolayısıyla sonuç “bütün kısa ve uzun göçmenler eşit yol gider” diye özetlenemez. Ayrıca ölçülen yol, harcanan enerjinin doğrudan ölçümü değildir. ## Bir Konum Bir Öğün Değildir İngiltere’nin Bristol kentinde 2016–2018 üreme dönemlerini araştıran başka bir çalışmada 12 kuşa GPS takıldı; cihazı bozulan birinin verisi dışarıda bırakıldı. Yuva çevresi dışındaki 21.143 konumun yalnız beşi denizdeydi ve hepsi tek kuşun tek yolculuğuna aitti. Bu örnek, denize yakın bir koloninin besinini mutlaka denizden toplamayacağını gösterir. Araştırmacılar GPS ile uğranan yerin saptanabildiğini, fakat orada yenilen besinin türünün ve miktarının doğrudan belirlenemediğini vurgular. Az sayıdaki kent kuşunun sonucu Türkiye’deki bütün kolonilere aktarılamaz.
