Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Kuzey Gümüş Martısı
Larus argentatus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Kuzey Gümüş Martısı, Larus argentatus, iri ve güçlü yapılı bir martıdır. Erişkinin sırtı açık gri, başı ve alt tarafı beyazdır. Siyah kanat uçlarının içinde beyaz lekeler bulunur. Pembe bacaklar ve sarı gaganın altındaki kırmızı benek dikkat çeker; ancak benzer iri martılarla ayrım için bunlar birlikte değerlendirilmelidir.
Genel Görünüm ve Duruş
Batı Avrupa’daki argenteus alt türünün başı yuvarlağa yakın, bacakları görece kısadır. Kuzeydeki argentatus daha iri, güçlü gagalı ve daha koyu sırtlı olabilir. Erişkinde göz açık sarı, çevresi turuncu olabilir; kışın başta küçük kahverengi lekeler gelişir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkekle dişi benzer renklidir; erkek genellikle daha iridir. İlk yıl kuşları kahverengi beneklidir. Batılı argenteus gençlerinin koyu kanat tüylerindeki açık, dalgalı kenarlar belirgindir. Sonraki tüy değişimleriyle erişkin görünüşü gelişir; yalnız boyuta bakarak eşey veya yaş kesinleştirilmez.
Uçuşta Görünüm
Açık kanatta siyah uç ile beyaz lekelerin dağılımı daha iyi seçilir. Genç argenteus kuşunda kanadın dış bölümünün içte kalan uzun tüyleri çevrelerinden daha açıktır ve açık bir “pencere” görünümü oluşturur. Gümüş Martının gençlerinde bu pencere aynı belirginlikte değildir. Fotoğrafta tüylerin üst yüzünün görüldüğünden emin olunmalıdır.
Ses ve Davranış
İlkbaharda kolonilerde özellikle seslidir. İri martıların benzer çağrıları, tek başına türü güvenle ayırmaya yetmez.
Yuva ve yavrusunu güçlü biçimde savunur. Alarm vererek yaklaşan erişkinin peşinden gidilmemeli, ona alan bırakılmalıdır. Bu davranış yıl boyunca insanlara saldırganlık olarak yorumlanmamalıdır.
Karıştırılabilecek Türler
Sitede Gümüş Martı adıyla yer alan Yellow-legged Gull (Larus michahellis), en önemli benzerlerindendir. Erişkininin bacakları özellikle üreme döneminde parlak sarı, gagası daha yüksek ve güçlüdür. Ana karadaki michahellis alt türünün sırtı, batılı argenteus Kuzey Gümüş Martısından daha koyudur. Genç kuşlarda erişkinin bacak rengi kuralı uygulanamaz.
Hazar Martısı (Caspian Gull, Larus cachinnans) daha uzun bacaklı, küçük başlı ve uzun boyunlu görünür. Alnı daha yatık, gagasının kenarları daha paralel ve alt gagasındaki köşe daha az belirgindir. Göz uzaktan koyu görünebilse de yakından daha açık olabilir. Bu ayrım, yalnız göz rengine değil baş-gaga oranlarına ve duruşa dayanmalıdır.
Kutup Martısının (Glaucous Gull, Larus hyperboreus) erişkin kanadında siyah uç bulunmaz. Genel görünüşü çok soluktur ve gagası güçlüdür. Kahverengi genç bir Kuzey Gümüş Martısı ile soluk genç Kutup Martısını karşılaştırırken erişkinlere ait renk ölçütleri tek başına kullanılmaz.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme ortamları kıyı adaları, kayalık yamaçlar, kumullar ve çakıllı kıyılardır. Bazı koloniler binalarda da kurulur.
Yuva Yeri
Yuva, çoğu kez kaya veya otların koruduğu sığ bir çukura yerleştirilen çanaktır. BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesinde tipik 3 yumurta, 28–30 günlük kuluçka ve 35–40 günde uçabilecek duruma gelme bildirilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Oiseaux.net farklı bir derlemede ilk uçuş için 45–50 gün verir; bu nedenle bütün yavruların aynı gün uçacağı düşünülmemelidir. Yuva çevresindeki yavrulara ve savunma yapan erişkinlere yaklaşılmamalıdır.
Günlük Alan Kullanımı
Britanya’da kıyı dışında büyük göller, barajlar, tarlalar ve atık alanlarında da görülebilir. Özellikle kışın bu alanlara gelen kuşun, beslendiği veya dinlendiği yerde yuvaladığı sonucu çıkarılmaz. Üreme kolonisi ile günlük beslenme alanı farklı yerlerde olabilir.
Dünya Yayılışı
Üreme yayılışı kuzey ve batı Avrupa’dadır. Argenteus alt türü İzlanda, Faroe ve Britanya adalarından batı Almanya’ya; argentatus ise İskandinavya’dan Rusya’nın kuzeybatısındaki Kola Yarımadası’na uzanır. AviList v2025b bu iki alt türü Kuzey Gümüş Martısında birleştirir. Amerika ve Doğu Asya’nın benzer martıları bu yayılışın içine katılmaz.
Türkiye'deki Durumu
OSME’nin Mart 2025 Bölge Listesi, Türkiye’den bildirilen ilk iki Kuzey Gümüş Martısı kaydını Şubat 2014’e tarihler. Bunlar Türkiye’yi türün olağan üreme alanı veya düzenli göç güzergâhı olarak göstermeye yetmez. Listedeki tarihsel ilk kayıt bilgisi, günümüzde ülkede toplam yalnız iki kayıt bulunduğu anlamına gelmez.
Göç Yolculuğu
Hareketleri bölgeye göre değişir. EURING/CMS’nin Avrupa halkalama atlasında kuzey ve doğu Avrupa kuşları, batıdakilerden daha uzun yolculuklar yapar; çoğu güneybatıya veya batıya yönelerek Baltık ve Wadden denizleri çevresine ulaşır. Batı kuşları yerleşik kalabilir ya da daha kısa hareketler yapabilir. Gençler daha geniş dağılabilir. Atlas, eski geniş “Herring Gull” kayıtlarının Gümüş Martı ve Hazar Martısını da içerebileceğini özellikle belirtir; eski bir halka kaydı bu nedenle otomatik olarak bugünkü türe çevrilemez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
BTO’nun Britanya tür hesabı, doğal deniz omurgalıları ve omurgasızlarını beslenmenin önemli parçaları olarak anlatır; kıyı yengeçlerini özellikle sayar. Balık, böcek, leş ve insan kaynaklı yiyecek artıklarından da yararlanabilir. Bu çeşitli menü, her bireyin her yerde aynı besini veya aynı oranları tükettiği anlamına gelmez.
Nasıl Avlanır?
RSPB’nin Britanya rehberinde, ayaklarıyla zemine vurarak solucanların yüzeye çıkmasını sağladığı anlatılır. Böyle bir davranışı kaydetmek, yalnız kuşun bulunduğu tarlaya bakarak ne yediğini tahmin etmekten daha bilgilendiricidir. Kuşun hangi avı aldığını görmek için ona yiyecek atılmamalıdır.
İlginç Bilgiler
## Eski araştırmalarda aynı ad farklı kuşu anlatabilir Eski “Herring Gull” adı bugünkünden daha geniş anlamda kullanılmış olabilir. AviList v2025b, Larus argentatus, L. smithsonianus, L. vegae ve L. mongolicus türlerini ayrı tanır. Bu nedenle Amerika’da eski Larus argentatus adıyla yapılan bir araştırma, ad aynı diye Avrupa’daki Kuzey Gümüş Martısına aktarılmaz. Araştırmadaki kuşun coğrafyası ve kullanılan sınıflandırma birlikte kontrol edilmelidir. ## GPS konumu yenen besinle aynı veri değildir İngiltere’nin Cumbria bölgesindeki South Walney kolonisinde 2014–2016 üreme dönemlerinde GPS ile izlenen kuşlar, kentteki yiyeceklere bağımlı bir martı görüntüsüne uymadı. 2021 makalesinin BTO’da yayımlanan özgün özetinde, yaşam alanı seçimi 21 kuş üzerinden modellenir. Koloni dışındaki konumların yüzde 75’i gelgit kuşağı ve kıyı çevresindeydi; midye yatakları özellikle seçiliyordu. Bu, besinin yüzde 75’inin midye olduğunu gösteren mide analizi değildir. Sonuç o kolonideki izlenen kuşlara aittir; bütün kent veya Türkiye martılarına genellenmez. ## Çatı yuvalarını saymak güçtür İngiltere için hazırlanan 2021 JNCC raporu, doğal alanlardaki yuvalarla çatılardakilerin aynı sayım güçlüğünü taşımadığını gösterir. Raporda 1998–2002 ile 2015–2020 dönemleri karşılaştırıldığında, doğal alanlarda yuvalayan Kuzey Gümüş Martısı nüfusunda yüzde 38 azalma hesaplandı. Buna karşılık çatı yuvaları yerden kolay görülmediği için düzeltme modelleri gerekti; iki yöntem farklı ve geniş belirsizlikli tahminler verdi. Araştırmacılar bu verilerle bütün İngiltere nüfusunun arttığını güvenle söylemedi. Bu tarihsel ve İngiltere’ye özgü sonuç, bir şehirde çok martı görmenin toplam nüfusun arttığını kanıtlamadığını anlatır.
Kutup Martısı
Larus hyperboreus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Kutup Martısı, Larus hyperboreus, iri gövdesi, derin göğsü, büyük başı ve kalın gagasıyla güçlü yapılı bir kuzey martısıdır. Erişkinde açık inci grisi sırtla beyaz kanat uçları birlikte aranır. Soluk renk tek başına yeterli değildir; gaga ve gövde oranları da önemlidir.
Genel Görünüm ve Duruş
Erişkinin gözü ve gagası sarı, alt gaganın ucuna yakın lekesi kırmızı, bacakları pembedir. Yazın başı temiz beyazken kışın kahverengi çizgiler belirir. Kuyruk beyazdır. Dinlenen kuşta gaga kalınlığını ve başın büyüklüğünü görmek, uzaktaki beyaz kanat ucundan daha kolay olabilir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek daha iri olabilir; bu fark, tek kuşun eşeyini bakarak kesinleştirmez. İzlanda’da üreme döneminden en az 40 erkek ve 25 dişiyi karşılaştıran 1969 yayını, erkeklerin daha uzun ve kalın gagalı olduğunu gösterdi. Araştırmacı, doğada eşeyleri ayırmanın güç olduğunu da belirtti.
Genç kuş krem, devetüyü ve beyazın değişen oranlarda karıştığı benekli bir görünüm taşır. Gözü koyu, gagası pembe dipli ve belirgin siyah uçludur. Ara yaşlarda erişkinin grisiyle gençlik desenleri bir arada görülebilir; çok beyazlaşmış bir genç, sırf rengi yüzünden erişkin sayılmaz.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta erişkinin çok açık gri kanat üstü, beyaz uçları ve açık alt tarafı dikkat çeker. Gençte de kanat uçları beyaz veya büyük ölçüde beyazdır. Kanat rengini değerlendirmek için kuşun doğal uçuşu beklenir; ışığın koyu alanları silmediğinden emin olunur.
Ses ve Davranış
Çağrıları başka iri martıların seslerine benzer; bazıları daha sert ve kabadır. Karışık bir sürüde yalnız ses tonuyla Kutup Martısı seçilmez. Görülen kuşun gaga yapısı, yaşı ve kanat ucu deseni birlikte incelenir.
Karıştırılabilecek Türler
İngilizce adı Iceland Gull olan Larus glaucoides daha küçük ve narin gagalıdır; kapalı kanat uçları kuyruğun oldukça ötesine uzanır. Kanat uçları alt türe göre beyazdan koyu griye, hatta siyaha değişebilir. Bu nedenle yalnız beyaz kanada bakılmaz; Kutup Martısı’nın daha güçlü baş-gaga yapısı ve gövdesi de değerlendirilir.
Kuzey Gümüş Martısı, Larus argentatus, erişkinde dış uçuş tüylerinin uç bölümlerinde siyah taşır. Bazı tüy uçları geniş beyaz alanlarla kaplı olsa da desenin bütünü Kutup Martısı’nın beyaz uçlu kanadından farklıdır. Karşılaştırma yalnız tek bir beyaz tüy ucuyla yapılmaz.
Bir başka yakın benzer, İngilizce adı Glaucous-winged Gull olan Larus glaucescens’tir. Erişkinde kanat uçları sırtla benzer gri tondadır; gençte de soluk kahverengi olabilir. İlk kış gaga çoğunlukla koyudur. Kutup Martısı’nın o yaştaki belirgin pembe-siyah gagası yararlı olsa da tek işaretle karar verilmez.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme yerleri Arktik kıyıların kayalık çıkıntıları, adaları ve kıyı düzlükleridir. Tundra göllerindeki adalar da kullanılabilir. Deniz kuşu kolonilerinin yakınında bulunması hem yuva çevresini hem besin kaynaklarını etkiler; bütün çiftler büyük ve sık bir koloni kurmaz.
Yuva Yeri
Yuva, ot, yosun, deniz yosunu ve küçük dalların ortası çukur bırakılarak yığılmasıyla kurulur. İki eş de yapım ve yavru bakımına katılır. BTO’nun uzman derlemesinde tipik üç, gözlenen aralıkta 2–4 yumurta; iki eşin paylaştığı 27–28 günlük kuluçka ve 45–50 günde ilk uçuş verilir. Bu değerler Türkiye’de ölçülmüş bir yuva dizisi değildir. Yavrular daha önce çevrede yürüyebilir; yuvadan çıkmaları uçabilecekleri anlamına gelmez. Yuvaya yaklaşılmadan uzaktan gözlem yapılmalıdır.
Günlük Alan Kullanımı
Üreme dışında kıyılar, limanlar, nehir ağızları ve iç göller kullanılabilir. Balık işleme alanlarıyla çöplükler de besin sağlayabilir. Kuzeyde buzların arasında açık su bulunması önemlidir; kıyıda veya gölde görünmesi tek başına yakında ürediğini göstermez.
Dünya Yayılışı
Kuzey Kutbu çevresinde; kuzey Avrupa ve Rusya, Grönland, İzlanda, Alaska ve Kanada’nın kuzeyinde ürer. Güncel AviList bu geniş tür içinde dört alt tür ayırır. Bunların sırt tonu ve büyüklüğü aynı değildir; yalnız açık renge bakılarak coğrafi bir gruba kesin ad verilmez.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de olağan dışı bir ziyaretçidir. Sandgrouse’un 2015 bölgesel raporu, 12 Aralık 2014’te Rize’de fotoğraflanan ilk kış kuşunu ülkenin ikinci kaydı olarak bildirir; ay sonuna kadar orada kaldığını yazar. Bu raporun kayıtları aktarması, ülke kayıt komitesinin kabul kararı yerine geçmez. Tek bireyden düzenli kışlama veya üreme sonucu çıkarılamaz.
Göç Yolculuğu
Yerleşik kalanlarla kısmen göç eden topluluklar vardır. EURING’in Avrupa halkalama derlemesinde Svalbard yavrularının sonraki kayıtları, adaların güneybatısından güneydoğusuna geniş bir alana dağılır. Kışın halkalanan bazı kuşların yeniden yakın yerlerde görülmesi, kışlama yerine bağlılığı düşündürür. Bu sınırlı Avrupa verisi Türkiye’ye sabit bir göç yolu çizmez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Balık, deniz solucanları, yumuşakçalar, kabuklular ve denizkestanelerini yer. Kuşlar ve yumurtaları, böcekler, meyveler, deniz yosunu, leş ve insan kaynaklı yiyecekler de alınabilir. Fırsatçı olması, her bireyin bu besinlerin hepsini aynı oranda tükettiği anlamına gelmez.
Nasıl Avlanır?
Yürüyerek veya yüzerek av toplar; havadan alçalıp su yüzeyindeki besini kapabilir ve küçük kuşları uçarken yakalayabilir. Başka kuşların taşıdığı besini de alır. Avlanma, leşten yararlanma ve besin kapma aynı bireyde farklı zamanlarda görülebilen yöntemlerdir.
İlginç Bilgiler
## Ördeklerin Yakaladığı Besin Norveç’in Svalbard bölgesindeki Adventfjorden’de, 2008 ilkbaharında 62 deniz ördeği sürüsü gözlendi. Kutup Martıları 20 sürüye eşlik ediyor, altısında ördeklerin besinini kapmaya çalışıyordu; yalnız erişkin martılar görüldü. Suya dalıp kabuklu avla dönen ördeğe yaklaşan martı, aldığı besini kıyıya taşıyabiliyordu. Gözlemler 30 Nisan–9 Haziran arasındaki 14 günde, sürü başına yaklaşık 10–15 dakika sürdü. Araştırmacı bu sürenin saldırı ve başarı oranlarını hesaplamaya yetmediğini belirtti. Dolayısıyla sürü yanında duran her martı, o anda besin çalmış sayılmaz. ## Kandaki Kirleticiler ve Yeniden Görülme Norveç’in Bjørnøya adasında 1997’de 61 dişi ve 50 erkek erişkinden kan örneği alındı; 1998–2004 yeniden görülme kayıtlarıyla yerel sağkalım modellendi. Klor içeren kalıcı kirleticilerin en yüksek olduğu gruplarda sağkalım daha düşüktü; ilişkinin görüldüğü kirlilik eşiği dişilerde daha düşüktü. Ancak kirletici düzeyi yalnız bir yılda ölçülmüştü ve kesin yaşlar bilinmiyordu. Bu, her kuşun ölüm nedenini tek tek belirleyen bir deney değildir. Çalışma, kirlilikle yaşam olasılığı arasındaki ilişkiyi gösterirken, maddelerin etkilerini ve topluluk düzeyindeki sonucu ayırmanın güçlüğünü de açıklar. ## İki Kolonide İki Farklı Eğilim Norveç Kutup Enstitüsü’nün 2026’da güncellenen izlemesi, aynı bölgedeki bütün kolonilerin aynı yönde değişmediğini gösterir. Bjørnøya’da 1987’den beri izlenen üreyen topluluk belirgin azalırken, Kongsfjorden’de 2011’de başlayan izleme artışın ardından daha durağan bir görünüm bildirir. Sayılan şey etkin yuvalardır; yuva sayısı bütün bireylerin sayısıyla aynı değildir. Kongsfjorden’deki farkın nedeni kesinleşmemiştir. Daha az kirlilik ve kazlardan sağlanan besin, değerlendirilen olasılıklardır; kanıtlanmış tek açıklama gibi sunulmaz.
