kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Nil Kazı (Alopochen aegyptiaca)
VS
Seçildi Altıngöz (Bucephala clangula)

Nil Kazı

Alopochen aegyptiaca

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kestane göz maskesi, göğüs lekesi ve üst-alt uçuşta geniş beyaz ön kanat.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Nil Kazı (Egyptian Goose, Alopochen aegyptiaca), uzun pembe bacakları, göz çevresindeki koyu kestane lekeleri ve göğsündeki kahverengi işaretle tanınabilecek iri bir su kuşudur. Açık bej baş ve boyun, daha koyu gri-kahverengi sırtla karşıtlık oluşturur.

Genel Görünüm ve Duruş

Gözün kendisi kahverengidir; çevresindeki geniş koyu lekeyle karıştırılmamalıdır. Gaga ve ayaklar koyu pembedir. Karın açık sarımsı-gri, kuyruksokumu ve kuyruk siyahtır. Göğüs lekesinin büyüklüğü bireyler arasında değişir.

Uzun bacaklarının üzerinde gövdesini oldukça dik tutar. Karada otlarken kazı andırması, onu gerçek kazlarla aynı cins yapmaz; gövde deseni ve yüz işaretleri ayrıca görülmelidir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel tüy desenini taşır; erkek genellikle daha iridir. Gençte göz çevresindeki kahverengi lekeler ve göğüs işareti bulunmayabilir. Gaga ve bacaklar sarımsı-gri, kanattaki beyaz daha mat olabilir.

Uçuşta Görünüm

Kanat açıldığında üstte ve altta kol bölümünü örten geniş beyaz tüyler, koyu uçuş tüyleriyle keskin karşıtlık yapar. Kuyruk da siyahtır. Kapalı kanatta bu beyaz alanın tamamı görünmeyebilir.

Kanadın kol bölümündeki uzun uçuş tüyleri (ikincil uçuş tüyleri) metalik yeşil görünür. Gövdeye en yakın uzun tüyler (üçüncül uçuş tüyleri) ise kestane rengindedir.

Ses ve Davranış

Erkeğin sesi hırıltılı bir tıslama, dişininki daha gür bir gıdaklama gibi duyulabilir. Yuva dönemindeki çatışmalarda iki eş de gürültü çıkarabilir; tek uzaktan sesle kesin eşey tayini yapılmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Angıt (Ruddy Shelduck, Tadorna ferruginea), büyük ölçüde turuncu-kestane gövdelidir; başı daha açıktır, gagası ve bacakları siyahtır. Üreme erkeğinin ince siyah boyun halkası, Nil Kazının iri kestane göz lekelerinden farklıdır.

Suna (Common Shelduck, Tadorna tadorna), koyu yeşil başı, kırmızı gagası, beyaz gövdesi ve geniş kestane göğüs kuşağıyla ayrılır. Her iki türde açık kanat alanı görülmesi, yüz ve gövde desenini karşılaştırmanın yerini tutmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık çevreli göl, nehir, baraj, bataklık ve büyük havuzları; bunların yakınındaki çayır ve otlakları kullanır. Beslenmek için suyun dışına, geniş çimenliklere çıkabilir.

Yuva Yeri

Yuva yerde veya ağaç kovuğunda kurulabilir. Ot ve yapraklarla yapılan çanak yumuşak tüylerle döşenir. Cornell derlemesi 5–11 yumurta ve 28–30 günlük kuluçka bildirir. BTO’nun Britanya derlemesindeki tipik 8–9 yumurta da bu aralık içindedir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş tek bir yuvanın sonuçları değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Karada uzun zaman geçirir; ağaçlara, çatılara veya başka yüksek noktalara tüneyebilir. Üreme dışında aile gruplarının birleştiği sürüler oluşabilir. Ağaçta durması farklı bir kuş türü olduğu anlamına gelmez.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılışı Sahra altı Afrika ile Nil havzasındadır. İngiltere ve Hollanda gibi yerlerde insan eliyle getirilen kuşlardan yerleşmiş topluluklar oluşmuştur. Doğal Afrika yayılışıyla Avrupa’daki bu köken aynı şey değildir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’nin kuşlarını listeleyen 2021 İngilizce bilimsel derleme, Nil Kazını rastlantısal görülen tür olarak gösterir. Türkiye’de görülen tek bir Nil Kazının yabani, kaçak veya başka bir yerleşmiş topluluktan geldiği, yalnız tür tanısından anlaşılamaz.

Göç Yolculuğu

Genellikle yerleşiktir; su koşulları değiştiğinde dağılabilir. Bu bölgesel hareketler her bireyin Afrika ile Avrupa arasında düzenli göç yaptığı anlamına gelmez. Türkiye’deki halkasız bir kuşa başlangıç ve varış noktası atanmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinin ağırlığını otlar, sürgünler, tohumlar, yapraklar ve su bitkileri oluşturur. Buğday, mısır ve arpa gibi tarım ürünlerinden de yararlanabilir; parkta gördüğü her besin doğal menüsünün temeli değildir.

Nasıl Avlanır?

Karada otlar, sığ suda yüzeyden besin toplar ve başını suya sokabilir. Genç otların yanında böcek, solucan ve başka küçük hayvansal besinler de alabilir. Genellikle bitkiyle beslenmesi, hiçbir hayvansal besin yemediği anlamına gelmez.

İlginç Bilgiler

## Yabanileşen Süs Kuşları BTO’nun İngiltere tarihçesi, türün 17. yüzyılda getirildiğini ve sonradan özellikle East Anglia ile Londra çevresinde yayıldığını anlatır. Buradaki kuşlar yalnız Afrika’dan her yıl gelen göçmenler değildir; yerleşmiş toplulukların kendi yayılması da söz konusudur. ## Yuva Savunması Yuva yakınındaki çatışmalar yalnız ses çıkarmaktan ibaret kalmayabilir. Cornell derlemesi, kuşların birbirini gagayla kavrayıp kanat darbeleriyle dövüştüğünü anlatır. Bu nedenle yavrulu aileyi sıkıştırmayın; kaçış ve suya erişim alanını açık bırakın. ## Uçmak Bağımsızlaşmak Değildir BTO’nun Britanya için derlediği uçuş gelişimi 70–75 gündür. Nicole Bouglouan’ın uzman anlatımı, uçabilen gençlerin daha sonra da ebeveynleriyle kalabileceğini belirtir. Uçuş becerisi kazanmak ile aileden ayrılmak aynı aşama değildir.

Altıngöz

Bucephala clangula

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Baş profili, gaga ve gövdeyi birlikte değerlendir. Erkekte yuvarlak beyaz yüz lekesi; dişide kahverengi baş ve gri gövde. Sarı göz tek başına yeterli değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Altıngöz (Bucephala clangula; Common Goldeneye), iri ve üçgene yaklaşan başlı, kısa gagalı bir dalıcı ördektir. Başın tepe noktasıyla gagaya doğru inen alın çizgisi, türün belirgin görünüşünü oluşturur.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme giysisindeki erişkin erkeğin başı yeşil parıltılı siyahtır. Gözün önünde, gaga köküne yakın yuvarlak beyaz leke bulunur. Sırt koyu, boyun ve göğüsle gövdenin yanları beyazdır. Bu koyu baş–açık gövde düzeni, beyaz yüz lekesiyle birlikte ayırt edicidir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin dişinin başı çikolata kahverengisi, gövdesi gridir. Boyun dibindeki beyaz halka, kuşun duruşuna göre gizlenebilir. Koyu gaganın ucunda sarı alan bulunur; bunun genişliği değişebilir, bazen gaganın büyük bölümü sarımsı görünebilir.

Genç kuşların gözü erişkindeki gibi parlak altın sarısı değildir. Yüz lekesi belirmeye başlayan genç erkeklerde bu leke yuvarlaktır; kanattaki beyaz alan erişkin erkektekinden daha azdır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu hızlı, kanat vuruşları seridir. Koyu kanadın iç yarısındaki geniş beyaz alan dikkat çeker. Beyazlık her iki eşeyde de görülür; baş ve gövde deseniyle birlikte değerlendirilmelidir.

Ses ve Davranış

Kur ve yuva arama dönemleri dışında çoğunlukla sessizdir. Erkek kur sırasında kısa, alçak sesler çıkarır; dişinin rahatsız edildiğinde veya yuva ararken verdiği çağrı daha sert ve boğuktur.

Uçarken kanatlarından ıslığı andıran bir ses gelir. Bu ses, ağızdan çıkarılan çağrıdan farklıdır. Dolayısıyla uçan bir kuşun kanat sesiyle su üstündeki kur çağrısı aynı kayıt türü olarak değerlendirilmez.

Kur yapan erkek başını sırtına değecek kadar geriye yatırır, ardından hızla öne uzatır. Bu hareket dizisi türün gösterisini tanımaya yardımcı olur.

Karıştırılabilecek Türler

Sütlabinin (Mergellus albellus; Smew) dişisi ve genci, kahverengi başlı Altıngözle karışabilir. Sütlabide geniş beyaz boğaz ve koyu göz belirgindir. Altıngözün erişkin dişisinde baş daha bütünüyle kahverengi, göz sarıdır. Özellikle uzaktaki dişi kuşta bu yüz ayrıntılarını seçmek gerekir.

Sütlabinin üreme giysisindeki erkeğinde ise baş ve boyun büyük ölçüde beyaz, göz çevresi siyah maskelidir. Erkek Altıngözde bunun tersine koyu başın üzerinde küçük, yuvarlak beyaz bir leke görülür.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanında orman içindeki tatlı su gölleri ve akarsularla bağlantılıdır. Avrupa’da tayganın, yani kuzeyin iğne yapraklı orman kuşağının güneyindeki yayılışı daha parçalıdır; İskoçya ile Orta ve Doğu Avrupa’da yerel üreme alanları bulunur.

Yuva Yeri

Su yakınındaki ağaç oyuklarını ve uygun yuvalıkları kullanır; içini yumuşak tüylerle döşer. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman kaynaklara dayanan özetinde tipik yumurta sayısı 8–11, dişinin yürüttüğü kuluçka 29–30 gündür. Yavrular ince yavru tüyleriyle kaplı çıkar ve erken yuvadan ayrılır; 57–66 günlük süre uçmaya başlamalarına aittir. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş ortalamalar değildir. Uçamayan bir yavrunun oyuğu terk etmesi, kanatlarının uçuşa hazır olduğu anlamına gelmez.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın büyük göller, nehir ağızları ve korunaklı koyları kullanır. Mevsim değişince ağaç oyuklarından uzak, açık kıyı sularında görülmesi olağandır; kışlama alanının üreme alanıyla aynı yapıda olması gerekmez.

Dünya Yayılışı

Kuzey Avrasya ve Kuzey Amerika’nın orman kuşağında ürer. Güncel AviList, kuzey Avrasya’daki clangula ile kuzey Kuzey Amerika’da üreyen americana alt türlerini ayırır. İlk topluluğun kışlama alanı Akdeniz ve Basra Körfezi’nden Güney Çin’e kadar uzanırken, Kuzey Amerika topluluğu Kaliforniya ve Florida’ya kadar güneye iner. Bu geniş yayılış, her bölgedeki kuşların aynı yoldan göç ettiğini göstermez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de kışlayan Altıngözler vardır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi, Türkiye için 2013–2019 dönemine ait 6–100 kışlayan birey tahmini verir. Kaynak bunu tam sayım veya istatistiksel olarak sağlam tahmin kategorisinde sunar; yine de sayı bir aralıktır ve 2026’nın kesin mevcudu değildir. Aynı tabloda kısa ve uzun dönem eğilimleri bilinmiyor olarak kayıtlıdır. Bu, nüfusun sabit kaldığını kanıtlamaz; kışlayan birey sayısı da üreyen çift sayısı değildir.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS göç atlası, İskandinavya, Finlandiya ve kuzeybatı Rusya’daki kuşların çoğunun Baltık ve Kuzey Denizi ile Batı Avrupa’ya yöneldiğini; daha küçük bir bölümün Akdeniz–Karadeniz bölgesine ulaştığını anlatır. Batı Sibirya ile Karadeniz ve Hazar bölgeleri arasında da bağlantılar bulunur. Bunlar halkalama ve yeniden karşılaşma kayıtlarıyla özetlenen topluluk bağlantılarıdır; Türkiye’de görülen her kuşun kökenini veya aradaki bütün yolunu tek başına belirlemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Su böcekleri ve larvaları, kabuklular ve yumuşakçalar başlıca besinleri arasındadır; küçük balıklarla balık yumurtalarını da tüketir. Tohum ve bitki yumruları daha sınırlı bir yer tutar. Kuzeydeki orman göllerinde üreme döneminin böcek ağırlıklı besini ile kıyıdaki kış besini aynı değildir; türün menüsü yere ve mevsime göre değişir.

Nasıl Avlanır?

Besin ararken suya dalar. Su altında kanatlarını gövdesine yakın tutar ve perdeli ayaklarıyla kendini iter. Bazı topluluklarda kuşlar aynı anda dalabildiğinden, yüzeyde görülen birey sayısı kısa sürede değişebilir.

Yavrular ilk günlerde yüzeye yakın beslenir, ardından kısa dalışlar yapmaya başlar. Avlarını kendileri toplarlar. Annenin koruması, bütün besinlerin anne tarafından gagalarına verilmesi demek değildir.

İlginç Bilgiler

## Yumurtaların Anneleri Bir Altıngöz yuvasındaki bütün yumurtalar aynı dişiye ait olmayabilir. İsveç’in güneybatısındaki Mjörn Gölü’nde yürütülen ve 2000’de yayımlanan araştırmada, 1986 ile 1988–1991 dönemlerinden 902 yumurtanın akındaki protein izleri karşılaştırılmıştır. Bu izler anneden geldiği için araştırmacılar 143 dişinin yumurtalarını ayırt edebilmiştir. Başka bir dişinin yuvasına en çok yumurta bırakan dişiyle yuvanın sahibi arasındaki 42 eşleşme incelendiğinde, bu dişilerin rastgele oluşturulan karşılaştırma çiftlerinden ortalama olarak daha yakın akraba olduğu görülmüştür. Bu sonuç her ikilinin anne–kız ya da kardeş olduğu anlamına gelmez. Bir yuvadaki çok sayıda yumurtayı tek dişinin üretimi saymak bu nedenle yanıltıcı olabilir; protein benzerliği de tek başına bütün kuşların akrabalarını nasıl tanıdığını açıklamaz. ## Kış İçinde Değişen Alan Kullanımı İskoçya’nın kuzeydoğusunda 1988–1990 yıllarında yapılan sayım ve dalış gözlemleri, kış içinde kullanılan beslenme alanlarının değişebildiğini göstermiştir. 1993’te yayımlanan çalışmada, kış ilerledikçe göllerden nehirlerin aşağı kesimlerine ve kıyıya kayma belirtileri bulunmuştur. Erişkin erkekler, özellikle nehir ağızlarında, dişilerden daha uzun dalmıştır. Araştırmacılar iri erkeklerin derin veya hızlı akan sudaki besinlere ulaşmada üstünlük sağlayabileceğini tartışmıştır. Ancak bu açıklama, her erkek Altıngözün her koşulda dişiden daha iyi beslendiğini kanıtlayan kontrollü deney değildir. Bulgular belirli bir bölgenin kış gözlemlerine aittir; Türkiye için hazır dalış süresi veya göç takvimi olarak kullanılamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...