kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Pufla (Somateria mollissima)
VS
Seçildi Altıngöz (Bucephala clangula)

Pufla

Somateria mollissima

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu NT
Arazide Teşhis İpucu
Kama baş-gaga profili, iri gövde, eşeye özgü güçlü tüy karşıtlığı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Pufla, iri gövdeli bir deniz ördeğidir. Uzun, kama biçimli gaganın alınla neredeyse düz bir çizgide birleşmesi ilk tanı ipucudur.

Üreme dışı erkek siyahımsı kahverengiye döner; yanlarda ve kanatta beyaz alanlar kalabilir. Giysisi değişken olduğundan her kahverengi Pufla dişi değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaganın alna doğru uzanan uzun, eğik tabanı başın biçimini belirler. İri ve ağır gövdesiyle birlikte değerlendirildiğinde, renklerin zor seçildiği dalgalı suda da yararlı bir yapısal işarettir.

Erkeğin başı beyaz, tepesi siyah, ense yanları soluk yeşildir. Göğüs pembemsi beyazdır; beyaz sırt siyah karınla karşıtlık oluşturur.

Pufla çoğunlukla deniz kıyısında bulunur. Bununla birlikte kışın iç kesimlerdeki nehir ve tatlı su göllerine de zaman zaman gelebilir; iç suda görülmesi türü tek başına dışlamaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişinin kahverengi tüyleri sık koyu enine çizgilidir. Cornell’in farklı coğrafi biçimleri gösteren hesabında kızıl kahverengi ve daha soğuk gri-kahverengi görünümler bulunur. Bütün dişiler aynı renk tonunda değildir.

Genç erkekler erişkinin siyah-beyaz desenine birden ulaşmaz. Cornell’in Kuzey Amerika örneklerinde koyu baş, beyaz göğüs ve sırtta değişen beyaz lekeler görülür. Bu ara giysiler, yalnız kahverengi renkten yaş veya eşey belirlemeyi güçleştirir.

Uçuşta Görünüm

Uçan Pufla iri gövdeli, kısa ve kalın boyunlu görünür. Erkeğin kanadındaki beyaz ön bölüm siyah uçuş tüyleriyle karşıtlık yapar; bu iki alanın yeri baş-gaga profiliyle birlikte incelenir.

Dişinin kahverengi üst kanadında iki soluk devetüyü veya beyazımsı çizgi görülebilir. Bunlar, Kadife Ördeğin geniş beyaz uçuş tüyü alanından farklıdır; kısa bir kanat görüntüsü baş-gaga biçimiyle birlikte değerlendirilir.

Ses ve Davranış

Erkeğin kur sesi yumuşak bir uğultu ve güvercin ötüşüne benzer notalardır; dişi vaklar. Erkek gösteride başını belirgin biçimde hareket ettirebilir, doğrulup kanat çırpabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kral Pufla (Somateria spectabilis; İngilizce King Eider) erkeğinde kısa gaganın üstündeki büyük turuncu alın çıkıntısı, mavi-gri tepe ve yeşilimsi yüz dikkat çeker. Dişisi kahverengidir; başı daha yuvarlak, gagası görece kısa ve kalındır. Dişiler arasındaki ayrım yalnız kahverenginin tonuna dayandırılmaz.

Kadife Ördek (Melanitta fusca) koyu gövdesine karşıt geniş beyaz kanat alanı taşır. Erkekte göz altındaki küçük beyaz işaret, dişide açık yüz lekeleri yardımcıdır.

Kara Ördek (Melanitta nigra) erkeği siyahtır; dişinin açık yanakları koyu tepeyle karşıtlık yapar. Onda Kadife Ördeğin beyaz kanat alanı bulunmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Audubon’un Kuzey Amerika tür hesabı, denize yakın adalar ve kayalık kıyılarda ürediğini anlatır. Kıyı çıplak ya da ağaçlı olabilir; tundradaki kıyı lagünleri de kullanılabilir. Bütün yuvalar açık, çıplak kayalıklarda değildir.

Yuva Yeri

Dişi denize yakın zeminde sığ bir çukur açar; kaya, sürüklenmiş odun veya bitki örtüsünden yararlanır ve yuvayı hav tüyleriyle döşer. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman derlemesi, tipik 4–6 yumurta, yalnız dişinin yürüttüğü 25–28 günlük kuluçka ve yavruların 65–75 günde uçabilecek duruma gelmesini bildirir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Cornell’in Kuzey Amerika hesabı 3–8 yumurta, 24–26 gün kuluçka verir. Yavrular hav tüylü çıkar, kısa sürede yuvadan ayrılır; bu süreler uçabildikleri günle karıştırılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında sığ kıyı sularında beslenir ve dinlenir. BTO’nun Britanya ve İrlanda özeti, kışın hava koşullarından korunmuş kesimleri seçtiğini belirtir. Bu yerel tercih Türkiye’nin her kıyısında aynı yoğunlukta bulunacağı anlamına gelmez.

Dünya Yayılışı

Pufla Kuzey Yarımküre’nin soğuk kıyılarında ürer. Güncel AviList, doğu Sibirya ve Alaska’dan kuzeydoğu Kanada, Grönland, İzlanda ve kuzeybatı Avrasya’ya uzanan alt tür yayılışlarını verir. Hudson ve James körfezlerindeki biçim yerleşiktir. Faroe, Shetland, Orkney ve Dış Hebrid adalarında da yerleşik bir alt tür bulunur. Bu coğrafi biçimlerin hareketleri aynı değildir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye'de seyrek kış kayıtları bulunan bir türdür. OSME'nin 2025 listesi Karadeniz ve batı Kafkasya çevresindeki düzensiz kış görünümünü anlatır; Türkiye için Şubat 2022'de İğneada Karadeniz kıyısındaki bir kaydı da aktarır. BirdLife'ın 2021 ülke tablosundaki Türkiye kış değeri 0–2 bireydir ve 2013–2019 dönemine aittir. Bu eski dönem özeti günümüzdeki kesin toplam veya ülkenin tamamında hiç kuş bulunmadığının kanıtı değildir. İncelenen hesaplar Türkiye'yi düzenli üreme alanı olarak göstermez.

Göç Yolculuğu

BTO’nun Britanya ve İrlanda hesabında yerli üreyenlerin üreme dışında kısa yer değiştirmeler yaptığı belirtilir. Daha kuzeyde üreyen kuşlar daha uzun göçler yapabilir. Bu genel fark, Türkiye’de rastlanan tek bir kuşun hangi topluluktan geldiğini göstermeye yetmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Midye ve başka çift kabukluların yanında yengeç gibi kabukluları, denizkestanesi gibi derisidikenlileri, su böceklerini ve küçük balıkları yer. Audubon’un Kuzey Amerika hesabında dişinin gözettiği yavruların da kendi besinini topladığı belirtilir; bakım, gagalarına besin taşınması değildir.

Nasıl Avlanır?

Dipte yaşayan avları dalarak toplar. Avını su altında yutabilir; bazen yüzeye getirip sallayarak midye kümelerini ayırır. Aynı besini arayan kuşlar, avın biçimine göre bu farklı işleme hareketlerini kullanabilir.

İlginç Bilgiler

## Çok Yumuşak Tüylerin Adı Bilimsel addaki mollissima, James Jobling’in sözlüğünde “çok yumuşak” anlamıyla açıklanır. Audubon hesabı, hav tüylerinin yuvadaki yumurtaları soğuktan koruduğunu ve İzlanda’da yabani kuşların korunaklı yuvalara çekildiği tüy toplama uygulamalarını anlatır. Bu kullanım, aktif yuvadan tüy alma izni değildir. ## Yavru Bakımında Değişen Ortaklık Birden fazla dişinin yavruları aynı grupta toplanabilir ve dişiler bu grubu birlikte gözetebilir. Ancak ortak bakım her dişide sabit bir özellik değildir. Finlandiya'nın güneybatısındaki Hanko Yarımadası'nda 1996–1999 arasında yapılan araştırmada, bakım biçimi belirlenebilen 155 dişi üzerinden tek başına bakım, ortak yavru grubu ve yavruları bırakma durumları karşılaştırıldı. Bazı dişiler farklı yıllarda farklı bakım biçimleri gösterdi. Dişinin beden durumu ile bakım biçimi arasında ilişki bulunması, her kuşun davranışını tek bir nedenin belirlediğini kanıtlamaz; çalışma bu enerji bağlantısını açıklayıcı bir hipotez olarak tartışır. ## Araştırmada Enerji ve Güvenlik Kuluçkadaki dişinin enerji ve güvenlik durumu araştırmalarda birlikte ele alınır. Finlandiya'nın Tvärminne takımadalarında 2013'te yapılan, 2021'de yayımlanan çalışmada 17 adadaki 355 üreyen dişinin 148'inden kan örneği alındı; örnekler çoğunlukla kuluçkanın ilerleyen bölümüne aitti. Hormon düzeyleri, beden durumu, avcı riski ve yumurtaların açılma başarısı birlikte incelendi. Bu gözlemsel çalışmanın bulguları, tek bir hormon ölçüsünün iyi anne veya kötü anne etiketi vermeye yetmediğini ve riskli alanlarda görülen dişilerin seçilmiş bir örnek olabileceğini gösterir. Sonuç, Finlandiya'daki bu örnekleme aittir.

Altıngöz

Bucephala clangula

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Baş profili, gaga ve gövdeyi birlikte değerlendir. Erkekte yuvarlak beyaz yüz lekesi; dişide kahverengi baş ve gri gövde. Sarı göz tek başına yeterli değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Altıngöz (Bucephala clangula; Common Goldeneye), iri ve üçgene yaklaşan başlı, kısa gagalı bir dalıcı ördektir. Başın tepe noktasıyla gagaya doğru inen alın çizgisi, türün belirgin görünüşünü oluşturur.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme giysisindeki erişkin erkeğin başı yeşil parıltılı siyahtır. Gözün önünde, gaga köküne yakın yuvarlak beyaz leke bulunur. Sırt koyu, boyun ve göğüsle gövdenin yanları beyazdır. Bu koyu baş–açık gövde düzeni, beyaz yüz lekesiyle birlikte ayırt edicidir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin dişinin başı çikolata kahverengisi, gövdesi gridir. Boyun dibindeki beyaz halka, kuşun duruşuna göre gizlenebilir. Koyu gaganın ucunda sarı alan bulunur; bunun genişliği değişebilir, bazen gaganın büyük bölümü sarımsı görünebilir.

Genç kuşların gözü erişkindeki gibi parlak altın sarısı değildir. Yüz lekesi belirmeye başlayan genç erkeklerde bu leke yuvarlaktır; kanattaki beyaz alan erişkin erkektekinden daha azdır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu hızlı, kanat vuruşları seridir. Koyu kanadın iç yarısındaki geniş beyaz alan dikkat çeker. Beyazlık her iki eşeyde de görülür; baş ve gövde deseniyle birlikte değerlendirilmelidir.

Ses ve Davranış

Kur ve yuva arama dönemleri dışında çoğunlukla sessizdir. Erkek kur sırasında kısa, alçak sesler çıkarır; dişinin rahatsız edildiğinde veya yuva ararken verdiği çağrı daha sert ve boğuktur.

Uçarken kanatlarından ıslığı andıran bir ses gelir. Bu ses, ağızdan çıkarılan çağrıdan farklıdır. Dolayısıyla uçan bir kuşun kanat sesiyle su üstündeki kur çağrısı aynı kayıt türü olarak değerlendirilmez.

Kur yapan erkek başını sırtına değecek kadar geriye yatırır, ardından hızla öne uzatır. Bu hareket dizisi türün gösterisini tanımaya yardımcı olur.

Karıştırılabilecek Türler

Sütlabinin (Mergellus albellus; Smew) dişisi ve genci, kahverengi başlı Altıngözle karışabilir. Sütlabide geniş beyaz boğaz ve koyu göz belirgindir. Altıngözün erişkin dişisinde baş daha bütünüyle kahverengi, göz sarıdır. Özellikle uzaktaki dişi kuşta bu yüz ayrıntılarını seçmek gerekir.

Sütlabinin üreme giysisindeki erkeğinde ise baş ve boyun büyük ölçüde beyaz, göz çevresi siyah maskelidir. Erkek Altıngözde bunun tersine koyu başın üzerinde küçük, yuvarlak beyaz bir leke görülür.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanında orman içindeki tatlı su gölleri ve akarsularla bağlantılıdır. Avrupa’da tayganın, yani kuzeyin iğne yapraklı orman kuşağının güneyindeki yayılışı daha parçalıdır; İskoçya ile Orta ve Doğu Avrupa’da yerel üreme alanları bulunur.

Yuva Yeri

Su yakınındaki ağaç oyuklarını ve uygun yuvalıkları kullanır; içini yumuşak tüylerle döşer. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman kaynaklara dayanan özetinde tipik yumurta sayısı 8–11, dişinin yürüttüğü kuluçka 29–30 gündür. Yavrular ince yavru tüyleriyle kaplı çıkar ve erken yuvadan ayrılır; 57–66 günlük süre uçmaya başlamalarına aittir. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş ortalamalar değildir. Uçamayan bir yavrunun oyuğu terk etmesi, kanatlarının uçuşa hazır olduğu anlamına gelmez.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın büyük göller, nehir ağızları ve korunaklı koyları kullanır. Mevsim değişince ağaç oyuklarından uzak, açık kıyı sularında görülmesi olağandır; kışlama alanının üreme alanıyla aynı yapıda olması gerekmez.

Dünya Yayılışı

Kuzey Avrasya ve Kuzey Amerika’nın orman kuşağında ürer. Güncel AviList, kuzey Avrasya’daki clangula ile kuzey Kuzey Amerika’da üreyen americana alt türlerini ayırır. İlk topluluğun kışlama alanı Akdeniz ve Basra Körfezi’nden Güney Çin’e kadar uzanırken, Kuzey Amerika topluluğu Kaliforniya ve Florida’ya kadar güneye iner. Bu geniş yayılış, her bölgedeki kuşların aynı yoldan göç ettiğini göstermez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de kışlayan Altıngözler vardır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi, Türkiye için 2013–2019 dönemine ait 6–100 kışlayan birey tahmini verir. Kaynak bunu tam sayım veya istatistiksel olarak sağlam tahmin kategorisinde sunar; yine de sayı bir aralıktır ve 2026’nın kesin mevcudu değildir. Aynı tabloda kısa ve uzun dönem eğilimleri bilinmiyor olarak kayıtlıdır. Bu, nüfusun sabit kaldığını kanıtlamaz; kışlayan birey sayısı da üreyen çift sayısı değildir.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS göç atlası, İskandinavya, Finlandiya ve kuzeybatı Rusya’daki kuşların çoğunun Baltık ve Kuzey Denizi ile Batı Avrupa’ya yöneldiğini; daha küçük bir bölümün Akdeniz–Karadeniz bölgesine ulaştığını anlatır. Batı Sibirya ile Karadeniz ve Hazar bölgeleri arasında da bağlantılar bulunur. Bunlar halkalama ve yeniden karşılaşma kayıtlarıyla özetlenen topluluk bağlantılarıdır; Türkiye’de görülen her kuşun kökenini veya aradaki bütün yolunu tek başına belirlemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Su böcekleri ve larvaları, kabuklular ve yumuşakçalar başlıca besinleri arasındadır; küçük balıklarla balık yumurtalarını da tüketir. Tohum ve bitki yumruları daha sınırlı bir yer tutar. Kuzeydeki orman göllerinde üreme döneminin böcek ağırlıklı besini ile kıyıdaki kış besini aynı değildir; türün menüsü yere ve mevsime göre değişir.

Nasıl Avlanır?

Besin ararken suya dalar. Su altında kanatlarını gövdesine yakın tutar ve perdeli ayaklarıyla kendini iter. Bazı topluluklarda kuşlar aynı anda dalabildiğinden, yüzeyde görülen birey sayısı kısa sürede değişebilir.

Yavrular ilk günlerde yüzeye yakın beslenir, ardından kısa dalışlar yapmaya başlar. Avlarını kendileri toplarlar. Annenin koruması, bütün besinlerin anne tarafından gagalarına verilmesi demek değildir.

İlginç Bilgiler

## Yumurtaların Anneleri Bir Altıngöz yuvasındaki bütün yumurtalar aynı dişiye ait olmayabilir. İsveç’in güneybatısındaki Mjörn Gölü’nde yürütülen ve 2000’de yayımlanan araştırmada, 1986 ile 1988–1991 dönemlerinden 902 yumurtanın akındaki protein izleri karşılaştırılmıştır. Bu izler anneden geldiği için araştırmacılar 143 dişinin yumurtalarını ayırt edebilmiştir. Başka bir dişinin yuvasına en çok yumurta bırakan dişiyle yuvanın sahibi arasındaki 42 eşleşme incelendiğinde, bu dişilerin rastgele oluşturulan karşılaştırma çiftlerinden ortalama olarak daha yakın akraba olduğu görülmüştür. Bu sonuç her ikilinin anne–kız ya da kardeş olduğu anlamına gelmez. Bir yuvadaki çok sayıda yumurtayı tek dişinin üretimi saymak bu nedenle yanıltıcı olabilir; protein benzerliği de tek başına bütün kuşların akrabalarını nasıl tanıdığını açıklamaz. ## Kış İçinde Değişen Alan Kullanımı İskoçya’nın kuzeydoğusunda 1988–1990 yıllarında yapılan sayım ve dalış gözlemleri, kış içinde kullanılan beslenme alanlarının değişebildiğini göstermiştir. 1993’te yayımlanan çalışmada, kış ilerledikçe göllerden nehirlerin aşağı kesimlerine ve kıyıya kayma belirtileri bulunmuştur. Erişkin erkekler, özellikle nehir ağızlarında, dişilerden daha uzun dalmıştır. Araştırmacılar iri erkeklerin derin veya hızlı akan sudaki besinlere ulaşmada üstünlük sağlayabileceğini tartışmıştır. Ancak bu açıklama, her erkek Altıngözün her koşulda dişiden daha iyi beslendiğini kanıtlayan kontrollü deney değildir. Bulgular belirli bir bölgenin kış gözlemlerine aittir; Türkiye için hazır dalış süresi veya göç takvimi olarak kullanılamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...