kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Şakrak (Pyrrhula pyrrhula)
VS
Seçildi Alamecek (Rhodopechys sanguineus)

Şakrak

Pyrrhula pyrrhula

Takım Passeriformes
Familya İspinozgiller (Fringillidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kısa kalın gaga, siyah başlık, dolgun yapı ve beyaz sağrı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Şakrak (Pyrrhula pyrrhula), kısa ve küt siyah gagasıyla tanınan dolgun bir ispinozdur. Erişkinin siyah başlığı, gövde renklerinden keskin biçimde ayrılır. Çalı içinde sessizce duran kuşu görmek, parlak renklerine rağmen kolay olmayabilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Siyah başlık gözlerin üzerinden gagaya ve çeneye kadar uzanır; kalın, konik gaga başın yuvarlak çizgisine oturur. Kanatları ve kuyruğu siyahtır. Kanattaki kalın, açık renkli çizgi ile kuyruğun önündeki beyaz sırt alanı, koyu tüylerle güçlü karşıtlık oluşturur.

Alt tarafın rengi coğrafi topluluklar arasında değişir. Oiseaux.net’in uzman hesabında, Asya’daki cineracea alt türünün erkeği alttan bütünüyle gri, kırmızısız tarif edilir. Bu yüzden her erkekte kırmızı beklenmez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Alışılmış erişkin erkek görünüşünde yanak, boğaz, göğüs, yanlar ve karnın üst bölümü canlı gül pembesidir; alt karın ve kuyruk altı beyaz kalır. Erkeğin sırtı açık gridir. Dişide sırt daha donuk gri-bej, alt taraf hafif pembemsi bejdir.

Genç kuş, siyah başlığı olmayan bir dişiyi andırır. Genel rengi daha sıcak, kızılımsı kahverengidir; kanat çizgisi de beyazdan çok sarımsı bej görünebilir. Başlıksız bir kuşta yalnız baş rengine değil, kalın gagaya ve kanat desenine de bakılmalıdır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu dalgalıdır: kanat çırpışları arasında kanatlarını kısa süre toplar. Silueti dolgun, başı iri ve kuyruğu görece uzundur.

Beyaz sağrı, yani sırtın kuyruğun hemen önündeki bölümü, özellikle uzaklaşan kuşun uçuşunda parlar. Bu beyazlık kuyruğun tamamında değildir; siyah kuyrukla yan yana görülmesi önemlidir.

Ses ve Davranış

En kolay fark edilen sesi yumuşak, ıslığa benzer temas çağrısıdır. BirdLife Avusturya’nın hesabında hem erkeğin hem dişinin şarkı söylediği belirtilir. Şarkı kısık, aralarında kısa boşluklar bulunan ıslık ve daha boğuk seslerden oluşur; uzaktan güçlü ve kesintisiz bir ötüş beklenmez.

Genellikle çiftler veya küçük gruplar hâlinde görülür. Beslenirken yavaş ve sakindir; karışık ormanın kenarında ya da çalılar arasında fark edilmeden kalabilir. Böyle bir örtüde kuşu bulmak için yalnız hareket aramak yeterli olmayabilir.

Kur sırasında erkek göğsünü öne çıkarıp kanatlarını indirerek dişinin çevresinde hareket eder. Ardından geri çıkardığı tohumları dişinin gagasına verir. Bu besin sunma, çiftin gösterisinin bir parçasıdır.

Karıştırılabilecek Türler

İspinozda (Fringilla coelebs) erkeğin tepesi gri, göğsü pembemsidir; Şakraktaki gibi bütün tepeyi kaplayan siyah bir başlık görülmez. Kanadındaki beyaz omuz alanı ve çizgiye ek olarak, kuyruğun dış tüyleri de beyazdır. Dişi ve genç İspinoz sarımsı kahverengi görünür; bu beyaz kanat-kuyruk düzeni, genç Şakrakla karşılaştırmada yararlıdır.

Kocabaş (Coccothraustes coccothraustes) da dolgun ve iri başlıdır, fakat gagası çok daha büyüktür. Turuncumsu başının arkasında şal gibi mavi-gri bir alan bulunur. Uçuşta beyaz kanat bandı ile geniş beyaz kuyruk ucu seçilir. Şakrağın kısa siyah gagası ve beyaz sağrısı, Kocabaşın bu büyük gagalı ve beyaz kuyruk uçlu görünüşünden ayrılır.

Çaprazgaganın (Loxia curvirostra) gaga uçları birbirini çapraz geçer; bu şekil kozalaklardan tohum çıkarmasına yarar. Erkek kırmızı-turuncu, dişi donuk zeytin sarısı olabilir. Kanatları kahverengimsi ve belirgin çizgisizdir; gençler daha çizgilidir. Şakrağın düzgün kapanan küt gagası ve açık kanat çizgisi birlikte ayırıcıdır.

Çütrenin (Carpodacus erythrinus) erişkin erkeğinde baş, göğüs ve sağrı kırmızı, karın beyazdır; kırmızının genişliği yaşla değişir. Dişi ve gençler kahverengidir, kanatta iki açık çizgi görülür. Şakrağın erişkin siyah başlığı ve beyaz sağrısı bu düzenden farklıdır. Yalnız kırmızı göğüs görmek, iki türden hangisi olduğunu belirlemez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Karışık orman ve orman kenarları, parklar, bahçeler, meyvelikler ve ağaçlık parçalarıyla bölünmüş çitli tarım alanları uygun yaşam alanlarıdır. Çalı tabakasının bulunması hem saklanma hem beslenme açısından önemlidir. Türü yalnız yüksek ağaç tepelerinde aramak, daha alçakta sessizce beslenen kuşları gözden kaçırabilir.

Yuva Yeri

Yuva, sık çalıların ve genç ağaçların dalları arasında gizlenmiş bir çanaktır. Kuzeybatı İspanya’da 2001–2004 yıllarına ait 23 yuvanın malzemeleri incelendiğinde dış katmanda gevşek dalcıklar, içteyse daha sık örülmüş ince kökler ve otsu sürgünler belirlenmiştir. BTO’nun Britanya derlemesinde tipik yumurta sayısı 4–5, kuluçka dişide 14–16 gün, yuvada gelişme yaklaşık 15–16,5 gündür. Bunlar bölgesel derleme değerleridir; her Türkiye yuvasına değişmez günler olarak uygulanmaz. Yuvayı görmek için çalılar açılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Çiftler ve küçük gruplar beslenirken çalı ve ağaç örtüsüne yakın kalır. İngiltere’de 1953–1959 gözlemlerini yayımlayan Ian Newton, besinli ağaçların bir grup tarafından tekrar tekrar kullanıldığını, bazı kuşların başka bitkilere gidip sonra gruba döndüğünü anlattı. Böylece bütün grubun gün boyu aynı dalda kalması beklenmez.

Dünya Yayılışı

Şakrağın Avrupa ve Asya’ya yayılmış farklı coğrafi toplulukları vardır. AviList v2025b on alt türü aynı Pyrrhula pyrrhula içinde kabul eder. Britanya Adaları’ndaki pileata, Avrupa’dan Orta Sibirya’ya uzanan pyrrhula, kuzeydoğu Türkiye ve Kafkasya’daki rossikowi bunlardan bazılarıdır. Daha doğuda Kamçatka, Sahalin, Kuril Adaları ve Japonya’ya uzanan farklı ada ve kıyı toplulukları vardır. İngilizce Eurasian Bullfinch adı bu sayfanın taksonuyla eşleşir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen bir türdür. BirdLife International’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye için, 2002–2012 dönemine ait 6.000–12.000 çiftlik bir uzman tahmini bulunur. Tablonun yöntem açıklamasına göre bu tür tahminler çok sınırlı veriye dayanır; tam ülke sayımı değildir. Aynı değerlendirmede Türkiye’nin nüfus eğilimi bilinmiyor olarak verilmiştir. Dolayısıyla eski tahmin, 2026’daki güncel çift sayısını veya ülke genelinde kesin bir artışı göstermez.

Göç Yolculuğu

Hareketleri tek bir göç çizgisine indirgenemez. Avrupa Göç Atlası’nın halkalama derlemesinde güney, batı ve kuzeybatı Avrupa kuşlarının daha çok yerel hareketler yaptığı; kuzey ve doğu Avrupa kuşlarının kışın daha güneye indiği anlatılır. Kuzey İskandinavya kuşlarının güney İskandinavya ve Baltık çevresinden geri bildirimleri vardır. Haritalanan verilerin yarıdan fazlası kuzey Avrupa’dan geldiği için derlemenin coğrafi dengesi de eşit değildir. Bu halkalama örüntüleri, Türkiye’deki her bireyin kökenini ya da izlediği kesin yolu belirlemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Tohumlar, tomurcuklar ve küçük meyveler temel besinleridir; yavrulara böcek ve örümcek de verilir. Kuzeybatı İspanya’da, Torío Vadisi’nde 2001–2003 yıllarında araştırmacı müdahalesi olmadan ölmüş 13 küçük yavrunun mide içerikleri incelendi. Hem bitkisel hem hayvansal kalıntılar vardı ve örneklem genelinde bitkisel bölüm daha büyüktü. Bu sonuç, bütün yavruların yalnız böcek yediği iddiasını desteklemez; Türkiye’deki her yuvanın aynı besin oranına sahip olduğunu da göstermez.

Nasıl Avlanır?

Gagasıyla küçük tomurcuğu koparabilir, büyük tomurcuktan parça alabilir ve tohumun kabuğunu ayırabilir. İngiltere’de 1953–1959’da yapılan doğrudan gözlemlerde, meyvenin bazen çekirdeği için işlendiği, alıçta ise kırılamayan çekirdek yerine etli bölümün yenebildiği anlatılmıştır. Dolayısıyla bütün meyvelerin yalnız çekirdeğini yediği söylenemez. Aynı gözlemlerde yapraklardan böcek toplama ve kısa uçuşla havadan böcek yakalama da görülmüştür.

İlginç Bilgiler

## Tomurcuğun Yenilen Bölümü Bir tomurcuğun yere düşen bölümü, kuşun onu hiç yemeden attığını göstermeyebilir. Ian Newton, İngiltere’de Derbyshire’ın kuzeyi ve Somerset çevresinde 1953–1959 boyunca binden fazla beslenme gözlemine dayanan 1960 tarihli çalışmasında, çiçek tomurcuğunun dış pullarının ayrıldığını ve içte gelişen çiçek bölümünün yenebildiğini anlattı. Dışta kalan parça uzaktan tam tomurcuk gibi görünebilir. Bu, kuşun yeme tekniğine ilişkin gözlemsel bir açıklamadır; her meyvelikteki ürün kaybının ölçüldüğü veya her dökülen tomurcuğun Şakrak tarafından koparıldığı anlamına gelmez. ## Yavru Midesindeki Taşlar Yavrunun midesinde küçük taş parçaları da bulunabilir. Torío Vadisi’ndeki kuzeybatı İspanya araştırmasının 2001–2003 örneklerinde, araştırmacı müdahalesi olmadan ölmüş 13 yavrunun yedisinde bu taşlar vardı. Beş-sekiz günlük yavrularda taşlar, beş günden küçüklerden daha sık bulundu. Araştırmacı bunu büyüyen yavrunun besini öğütme gereksinimiyle ilişkili olabilecek bir sonuç olarak yorumladı. Küçük ve bölgesel bir örneklemdeki bu ilişki, bütün Türkiye yavrularında aynı taş sayısının bulunacağını göstermez. ## Yuva Büyüklüğü Ne Söyler? Büyük görünen her yuva daha çok yumurta taşımayabilir. Kuzeybatı İspanya’nın Torío Vadisi’nde 2001–2005 yuvalarını inceleyen 2021 çalışmasında, bu karşılaştırmaya uygun 24 yuvada büyüklük ile yumurta sayısı arasında belirgin ilişki bulunmadı. Yavru barındırmış yuvaların içi daha genişti; yavruların büyüdükçe yuvayı esnetmesi olası açıklamalardan biriydi. Henüz yavru barındırmamış yuva sayısının azlığı da yorumun sınırıydı. Bu nedenle yuvanın dışarıdan iri görünmesi, içindeki yumurta sayısını güvenilir biçimde söylemez. ## İki Farklı Yaşam Ölçüsü Yaşam beklentisi ile en yaşlı kuş kaydı ayrı bilgilerdir. BTO’nun Britanya derlemesinde, üreme yaşına ulaşmış Şakrak için tipik yaşam beklentisi iki yıl olarak verilir. Aynı derlemedeki en uzun halkalı kuş kaydı dokuz yıl, iki ay, dokuz gündür ve 1975’te saptanmıştır. İki yıl her yeni çıkmış yavruya vaat edilen ömür, dokuz yıl da bütün dünyadaki türün kesin yaşam sınırı değildir.

Alamecek

Rhodopechys sanguineus

Takım Passeriformes
Familya İspinozgiller (Fringillidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Koyu tepe, iri gaga, kahverengi gövde ve pembe-beyaz kanat desenini birlikte değerlendir; yalnız pembe renkle karar verme.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Alamecek (Rhodopechys sanguineus; Crimson-winged Finch), iri konik gagalı ve toplu gövdeli bir dağ ispinozudur. Kahverengi gövde, erişkin erkeğin koyu tepesi ve kanattaki pembe alan birlikte değerlendirilir. Doğu Alameceği ayrı türdür.

Genel Görünüm ve Duruş

Yerde dikçe durur, kısa sıçramalar yapar; yürüyüşü hafif sallantılıdır. Kahverengi gövde taşlı zeminde saklanabilir; hareket ettiğinde kalın gaga ve toplu gövde daha kolay seçilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme erkeğinde tepe siyah, gaga ile göz arasındaki bölge ve yanak pembedir; kahverengi sırt tüylerinin merkezleri koyudur. Dişinin tepesi daha kahverengi ve çizgili, kanattaki pembelik daha soluk ve dardır. Gençte baş ve yüz daha düz kahverengidir. Az pembelik tek başına dişi tanısı koydurmaz.

Kirwan ve arkadaşlarının Asya ve Kuzey Afrika biçimlerini inceleyen 2006 araştırmasında ilk yazındaki bazı erkekler erişkin dişiye yaklaşır. Sonbahar tüylerinin açık kahverengi kenarları koyu ve pembe alanları örtebilir. Yaş, mevsim ve tüy değişimi birlikte değerlendirilir.

Uçuşta Görünüm

Güçlü, dalgalı uçuşunda üst kanattaki koyu tüylerle pembe alanlar karşıtlık oluşturur. Kanat altı gümüşümsü beyazdır; dış kuyruktaki beyazlık da belirginleşebilir. Üst ve alt yüzeyin deseni aynı değildir.

Ses ve Davranış

2006 araştırmasında Fas, Türkiye ve Gürcistan’dan yaklaşık 30 ses kaydı karşılaştırılmıştır. Bireysel değişkenlik ve farklı üreme evreleri, Asya ve Kuzey Afrika biçimlerini sesten güvenilir biçimde ayırmayı güçleştirmiştir. Bu, bütün çağrıların aynı olduğu sonucu değildir; tek heceden alt tür kararı verilmez.

Karıştırılabilecek Türler

Doğu Alameceği (Bucanetes mongolicus; Mongolian Finch), pembe ve beyaz kanat alanlarıyla karışabilir. Üreme erkeğinin başı Alamecekteki siyah tepe yerine açık kahverengidir; gagası açık sarımsı, gövdesi daha hafif görünümlüdür. Dişi ve gençlerde baş deseniyle kanat beyazlığı birlikte incelenir.

Boz Alamecek (Rhodospiza obsoleta; Desert Finch), daha düz kum-kahverengi gövdelidir. Erkekte gaga yazın siyah, kışın koyu uçlu kahverengi-sarıdır; dişide boynuz sarısı veya siyah olabilir. Erkeğin gaga ile göz arasındaki siyahlığı, Alameceğin geniş koyu tepesinden farklıdır. Genç gagası açık olabilir; gaga rengi yaş ve mevsimle birlikte değerlendirilir.

Küçük Alameceğin (Bucanetes githagineus; Trumpeter Finch) üreme erkeğinde gaga turuncu-kırmızı, gövdedeki pembelik daha yaygındır; tepe siyah değildir. Kışın erkek gagası donuklaşır, dişi daha sadedir. Soluk bireylerde yalnız gaga değil, baş ve kanat deseni de karşılaştırılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Seyrek bitkili, taşlı ve kayalık dağ yamaçlarını kullanır. Tohum veren küçük bitkiler ve açık beslenme yüzeyleri önemlidir; her yüksek tepe aynı olanakları sunmaz.

Yuva Yeri

Gavrilov ve Gavrilov’un 2005 tarihli Kazakistan rehberinde dişinin yerde, kaya veya otların altında kuru ot, kök ve bitkisel liflerden çanak yuva yaptığı anlatılır. Verilen değerler 4–5 yumurta, dişinin yaptığı 12–13 günlük kuluçka ve 16–17 günde uçuşa geliş süresidir. Erkek kuluçkadaki dişiyi, iki ebeveyn de yavruyu besler. Bunlar Kazakistan derlemesinin değerleridir; Türkiye’de yeni ölçülmüş süreler değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Günlük beslenmede taşlı açıklıkları kullanır. Üreme dışında daha aşağıdaki boş kayalıklar ve tarım kenarlarına inebilir. Genellikle yerde olsa da özellikle ilkbahar ötüşünde ağaç veya çalıya konabilir.

Dünya Yayılışı

Asya toplulukları Türkiye’den Kafkasya ve İran üzerinden Orta Asya dağlarına kesintili yayılır. Kuzey Afrika’daki alienus, Fas ve Cezayir’dedir. Kullanılan AviList sürümü onu Rhodopechys sanguineus içinde alt tür tutar; başka listelerin ayırdığı taksonlar sessizce birleştirilmez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de kayalık dağ alanlarında ürer. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde 2013–2019 için 50.000–200.000 çift verilir; yöntem ve nüfus eğilimleri veri yetersizliğiyle işaretlidir. Tablodaki yüzde 96 Avrupa değerlendirmesinin payıdır, dünya nüfusunun değil. Bu değer 2026 sayımı olarak okunmaz.

Göç Yolculuğu

Kışın sürüler daha alçak yükseltilere inerek tarım alanlarında beslenebilir. Bu yükselti değişimi Türkiye’de her kuşun aynı vadiden, aynı tarihte geçtiğini göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinin temelini alçak bitkilerden ve yerden alınan tohumlar oluşturur; az miktarda omurgasız da bildirilir. Kalın gaga, yenilen bitkinin adını tek başına göstermez.

Nasıl Avlanır?

Taşlı zeminde ve ot kümeleri arasında yavaşça ilerleyerek tohum arar.

Gavrilov ve Gavrilov’un Kazakistan rehberi, yavrulara besin taşırken dil altındaki keseden yararlanıldığını bildirir. Gagada parça görünmemesi her dönüşün besinsiz olduğunu kanıtlamaz.

İlginç Bilgiler

## Bilimsel Adın Erzurum Bağlantısı Kirwan ve arkadaşlarının 2006 taksonomi araştırmasına göre Gould türü 1838’de Erzurum çevresinden tanımlamıştır. Eski yayınlardaki sanguinea yazımı başka bir Türkiye kuşu anlamına gelmez; burada güncel AviList’in Rhodopechys sanguineus adı kullanılır. ## Tarih ve Davranış Birlikte Okunur Guy Kirwan’ın 1998 tarihli İngilizce Karadağ makalesinde, Türkiye’de 19 Haziran 1996’da görülen altı Alameceğin arasında yuvadan uçmuş bir genç vardır. Bu yerel üreme bağlamı, yalnız erişkin bulunan yaz kaydından daha güçlüdür. Tek günlük ziyaret bütün Türkiye’nin üreme takvimini veya güncel nüfusu ölçmez. ## Kıbrıs’taki Sıra Dışı Kayıt Kıbrıs’ta 27 Kasım 2010’da su deposu yakınında beş Alamecek kısa süre ağaçlarda görülmüş, biri fotoğraflanmıştır. Gökeri ve Fuller’in 2012 notu bunu adanın ilk kaydı olarak bildirir. Kanattaki pembe, koyu tepe ve yüz deseniyle birlikte değerlendirilmiştir. Bu, düzenli Türkiye–Kıbrıs göç hattının kanıtı değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...