Dolgun ve boyunsuz görünür.
Şakrak
Pyrrhula pyrrhula • Eurasian Bullfinch
Şakrak
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Şakrak (Pyrrhula pyrrhula), kısa ve küt siyah gagasıyla tanınan dolgun bir ispinozdur. Erişkinin siyah başlığı, gövde renklerinden keskin biçimde ayrılır. Çalı içinde sessizce duran kuşu görmek, parlak renklerine rağmen kolay olmayabilir.
Genel Görünüm ve Duruş
Siyah başlık gözlerin üzerinden gagaya ve çeneye kadar uzanır; kalın, konik gaga başın yuvarlak çizgisine oturur. Kanatları ve kuyruğu siyahtır. Kanattaki kalın, açık renkli çizgi ile kuyruğun önündeki beyaz sırt alanı, koyu tüylerle güçlü karşıtlık oluşturur.
Alt tarafın rengi coğrafi topluluklar arasında değişir. Oiseaux.net’in uzman hesabında, Asya’daki cineracea alt türünün erkeği alttan bütünüyle gri, kırmızısız tarif edilir. Bu yüzden her erkekte kırmızı beklenmez.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Alışılmış erişkin erkek görünüşünde yanak, boğaz, göğüs, yanlar ve karnın üst bölümü canlı gül pembesidir; alt karın ve kuyruk altı beyaz kalır. Erkeğin sırtı açık gridir. Dişide sırt daha donuk gri-bej, alt taraf hafif pembemsi bejdir.
Genç kuş, siyah başlığı olmayan bir dişiyi andırır. Genel rengi daha sıcak, kızılımsı kahverengidir; kanat çizgisi de beyazdan çok sarımsı bej görünebilir. Başlıksız bir kuşta yalnız baş rengine değil, kalın gagaya ve kanat desenine de bakılmalıdır.
Uçuşta Görünüm
Uçuşu dalgalıdır: kanat çırpışları arasında kanatlarını kısa süre toplar. Silueti dolgun, başı iri ve kuyruğu görece uzundur.
Beyaz sağrı, yani sırtın kuyruğun hemen önündeki bölümü, özellikle uzaklaşan kuşun uçuşunda parlar. Bu beyazlık kuyruğun tamamında değildir; siyah kuyrukla yan yana görülmesi önemlidir.
Ses ve Davranış
En kolay fark edilen sesi yumuşak, ıslığa benzer temas çağrısıdır. BirdLife Avusturya’nın hesabında hem erkeğin hem dişinin şarkı söylediği belirtilir. Şarkı kısık, aralarında kısa boşluklar bulunan ıslık ve daha boğuk seslerden oluşur; uzaktan güçlü ve kesintisiz bir ötüş beklenmez.
Genellikle çiftler veya küçük gruplar hâlinde görülür. Beslenirken yavaş ve sakindir; karışık ormanın kenarında ya da çalılar arasında fark edilmeden kalabilir. Böyle bir örtüde kuşu bulmak için yalnız hareket aramak yeterli olmayabilir.
Kur sırasında erkek göğsünü öne çıkarıp kanatlarını indirerek dişinin çevresinde hareket eder. Ardından geri çıkardığı tohumları dişinin gagasına verir. Bu besin sunma, çiftin gösterisinin bir parçasıdır.
Karıştırılabilecek Türler
İspinozda (Fringilla coelebs) erkeğin tepesi gri, göğsü pembemsidir; Şakraktaki gibi bütün tepeyi kaplayan siyah bir başlık görülmez. Kanadındaki beyaz omuz alanı ve çizgiye ek olarak, kuyruğun dış tüyleri de beyazdır. Dişi ve genç İspinoz sarımsı kahverengi görünür; bu beyaz kanat-kuyruk düzeni, genç Şakrakla karşılaştırmada yararlıdır.
Kocabaş (Coccothraustes coccothraustes) da dolgun ve iri başlıdır, fakat gagası çok daha büyüktür. Turuncumsu başının arkasında şal gibi mavi-gri bir alan bulunur. Uçuşta beyaz kanat bandı ile geniş beyaz kuyruk ucu seçilir. Şakrağın kısa siyah gagası ve beyaz sağrısı, Kocabaşın bu büyük gagalı ve beyaz kuyruk uçlu görünüşünden ayrılır.
Çaprazgaganın (Loxia curvirostra) gaga uçları birbirini çapraz geçer; bu şekil kozalaklardan tohum çıkarmasına yarar. Erkek kırmızı-turuncu, dişi donuk zeytin sarısı olabilir. Kanatları kahverengimsi ve belirgin çizgisizdir; gençler daha çizgilidir. Şakrağın düzgün kapanan küt gagası ve açık kanat çizgisi birlikte ayırıcıdır.
Çütrenin (Carpodacus erythrinus) erişkin erkeğinde baş, göğüs ve sağrı kırmızı, karın beyazdır; kırmızının genişliği yaşla değişir. Dişi ve gençler kahverengidir, kanatta iki açık çizgi görülür. Şakrağın erişkin siyah başlığı ve beyaz sağrısı bu düzenden farklıdır. Yalnız kırmızı göğüs görmek, iki türden hangisi olduğunu belirlemez.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Tepe, yüz önü ve çene.
En iyi üstten veya uzaklaşırken.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Yumuşak ıslığı dinleyin
Şubat
Örtüden çıkmasını bekleyin
Mart
Ses geri çalmayın
Nisan
Yuva çalısını açmayın
Mayıs
Besin taşıyan kuşu izlemeyin
Haziran
Yuva konumu paylaşmayın
Temmuz
Gençte başlık aramayın
Ağustos
Yaş ve eşeyi ayırın
Eylül
Uçuş açısını belirtin
Ekim
Hareketi sabit rota saymayın
Kasım
Beyaz sağrıyı doğrulayın
Aralık
Yemlik hijyenini koruyun
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Yoğun orman altı
Karışık veya iğne yapraklı orman.
Çit ve çalılık
Gizlenme, yuva ve tohum.
Bahçe ve meyvelik
Tomurcuk ve meyve çekirdeği.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
İspinoz
Fringilla coelebs- Yapı
- Daha ince ve uzun.
- Baş
- Tam siyah başlık yok.
- Kuyruk
- Beyaz kenarlı.
Kocabaş
Coccothraustes coccothraustes- Gaga
- Çok daha iri ve açık.
- Kanat
- Geniş beyaz desen.
- Baş
- Siyah tam başlık yok.
Alamecek
Carpodacus erythrinus- Erkek
- Kırmızı baş-göğüs, çizgili sırt.
- Gaga
- Daha uzun ve açık.
- Sağrı
- Parlak beyaz değil.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1Yuva yeriYoğun çalı veya genç ağacın alçak dalı.
- 2Yuva yapısıDal platformu; ince kök, lif, yosun ve ot fincanı.
- 3YumurtaTipik 4–5; gözlenen 2–8.
- 4KuluçkaDişide tipik 14–16 gün.
- 5YavruYuvada tipik 15–16,5 gün; iki ebeveyn besler.
- 6EtikÇalı açmayın, yaklaşmayın, ses kullanmayın, konumu yayımlamayın.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Şakrak ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
İspinozgiller (Fringillidae) — 18 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Şakrak
Dolgun ve boyunsuz görünür.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
