Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Sarı Başlı Kuyruksallayan
Motacilla citreola
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Sarı Başlı Kuyruksallayan (Motacilla citreola; Citrine Wagtail), su kenarlarında yürüyen ince gövdeli bir ötücüdür. Üreme erkeğinin sarı başı dikkat çeker; soluk kuşlarda yanağı çevreleyen açık desen ve iki belirgin beyaz kanat çizgisi daha yararlıdır.
Açık kaş çizgisi koyu yanağın arkasını dolaşıp altına uzanır; gaga ile göz arası da açıktır. Gri-beyaz gençte bu yüz çerçevesi önemlidir. Çerçevenin görünmeyen kısmı tamamlanmış varsayılmaz.
Genel Görünüm ve Duruş
Gagası ince ve koyu, bacakları siyahtır. Erişkin erkeğin gözü sarı yüz içinde koyu görünür. Yürürken uzun kuyruğunu aşağı yukarı oynatır; bu hareket başka kuyruksallayanlarda da görülür.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Gri sırtlı üreme erkeğinin başı ve alt tarafı parlak sarı, ensesi siyahtır. Koyu kanatlardaki iki beyaz çizgi, açık kenarlı uzun iç kanat tüyleri ve beyaz dış kuyruk tüyleri belirgindir. Calcarata alt türünün üreme erkeğinde üst taraf siyahtır.
Dişi ve üreme dışındaki erkek daha soluk sarıdır; gri tepe ve sırt ile açık yüzün içindeki koyu yanak seçilir. Yalnız sarının canlılığından eşey belirlenmez.
Kış giysisindeki erkek siyah ense çizgisini kaybedip koyu yanak deseni kazanır. Dişide göğsün sarısı azalırken yüzdeki sarılık kalabilir.
Genç ve ilk kış kuşu gri-beyaz olabilir. Hong Kong uzman hesabında aşınmış kahverengimsi kanat örtüleri ve uzun iç kanat tüyleri yaşa yardımcıdır; sarı başın parlaklığıyla yapılan eşey tahmini kesin kabul edilmez.
Uçuşta Görünüm
Uçuşu dalgalıdır. Kuyruğun dış tüyleri beyaz, ortası koyudur; kanattaki iki açık çizgi ise ayrı bir desendir. Beyaz dış kuyruk tek başına bu türe özgü değildir.
Ses ve Davranış
Çağrısı keskin ve cızırtılı bir “tsriip” gibi duyulur. Ancak Sarı Kuyruksallayanın feldegg, iberiae ve cinereocapilla biçimleri de cızırtılı ses verebilir. Sert bir çağrı tek başına kesin tanı değildir.
Karıştırılabilecek Türler
Sarı Kuyruksallayan (Motacilla flava; Western Yellow Wagtail) en önemli benzeridir. Üreme erkeklerinde sırt genellikle yeşil tonlu, baş alt türe göre değişkendir; lutea biçiminin başı da sarıdır. Gençte boğazı çevreleyip göğse uzanan koyu desen yardımcı olabilir. Baş rengi tek başına yeterli değildir.
Ak Kuyruksallayan (Motacilla alba; White Wagtail) siyah, beyaz ve gri ağırlıklıdır. Üreme giysisinde boğazı ve göğsü siyahtır; kışın boğazı açılır. Gri-beyaz gençlerde ayrım zorlaşır; yalnız “sarı yok” diye karar verilmez.
Dağ Kuyruksallayanı (Motacilla cinerea; Grey Wagtail) çok uzun kuyruğu, sarı-zeytin kuyruk sokumu ve pembemsi-kahverengi bacaklarıyla ayrılır. Üreme erkeğinin boğazı siyahtır. Dişi, genç ve kış kuşlarında boğaz açılabilir; gri sırtla sarı alt taraf tek başına ayırıcı değildir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Islak çayırları, turbalıkları, alçak bitkili bataklıkları ve su kıyılarını kullanır. Suya yakın açık yüzeyler besin aramaya, ot kümeleri ise saklanmaya elverişlidir.
Yuva Yeri
Yuva yerde, otlar arasında gizlenen, kuru bitkilerden yapılmış ve içi kıllarla döşenmiş bir çanaktır. Polonya’nın Gdańsk Körfezi çevresinde 1997–2001’deki 28 üreme girişiminin 25’inde 4–6 yumurta kaydedildi; en sık 5 görüldü. Kuluçkası izlenen 4 girişimde 11–12 gün, yuvadaki yavru dönemi izlenen 6 girişimde 10–13 gün bildirildi. Uzman derleme ise kuluçka için 14–15 gün verir; sayılar ortalanmaz veya Türkiye ölçümü sayılmaz. Yuvadan ayrılan yavrular henüz iyi uçamıyordu. Yuva örtüsü açılmamalıdır.
Günlük Alan Kullanımı
Hong Kong’un uzman hesabında özellikle Long Valley’in ıslak tarlaları, ayrıca bataklıklar ve balık havuzları kullanılır. Çimenlikte tekil kayıtlar da vardır. Bu bölgesel gözlemler, Türkiye’de bütün alanların aynı mevsimde ve aynı sayıda kullanılacağını göstermez.
Dünya Yayılışı
AviList, citreola ve calcarata adlı iki alt tür tanır; eski yayınlardaki werae ayrı kabul edilmez. Üreme alanları kuzey ve doğu Avrupa’dan Sibirya, Moğolistan ve Çin’e; güneyde doğu İran’dan Afganistan, Tibet ve Myanmar’a uzanır. Kışı ağırlıkla Hint alt kıtası ve Güneydoğu Asya’da geçirir.
Türkiye'deki Durumu
OSME’nin 2025 derlemesi kuzeydoğu, doğu-orta ve güney Türkiye’de üremeyi bildirir; eski werae adını kullanır. BirdLife’ın 2021 tablosundaki 2.000–6.000 çift tahmini 2002–2012 dönemine, çok sınırlı veriyle uzman görüşüne dayanır. Güncel tam sayım değildir; aynı tabloda Türkiye’nin kısa ve uzun dönem nüfus eğilimleri veri yetersizliğiyle belirsizdir.
Göç Yolculuğu
Polonya’da 2016–2017’de ışık kaydıyla izlenen tek erkek, sonbaharda Karadeniz’in kuzeyi ve İran üzerinden Pakistan’ın İndus bölgesine ulaştı. İlkbaharda Türkiye’de olası kısa bir durak hesaplandı; enlem belirsizliği vardı. Bu tek kuşun yolculuğu, Türkiye’deki bütün bireylerin rotası değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Böcekler, larvalar ve küçük yumuşakçalarla beslenir. Polonya Gdańsk’ta 1997–2001 araştırması içinde, beş yavrulu tek yuva 12 gün ve günde yaklaşık 15 saat izlendi. Taşınan avlar arasında örümcekler, solucanlar ve salyangozlar da vardı; bu örnek Türkiye’nin sabit besin oranı değildir.
Nasıl Avlanır?
Yerde ve bitkilerdeki avı toplar; bazen yerden havalanıp uçan böceği yakalar. Kısmen suya batmış bitkilerde de besin arayabilir. Bu yöntemler başka kuyruksallayanlarda da görülür.
İlginç Bilgiler
## Cihazı Geri Almak da Gerekir Kuzeydoğu Polonya’da Haziran 2016’da 6 erkek ve 3 dişiye ışık kaydedici takıldı. 2017’de yalnız bir erkeğin cihazı geri alındı; cihazlı başka erkek görülse de yakalanamadı. 2021 makalesi, konumları GPS ile değil gün doğumu ve batımındaki ışık değişiminden hesapladı. 8–21 Nisan 2017’de ışık kaydı bozuldu. Bu yüzden elde edilen yol tek kuşa aittir ve bütün günleri aynı kesinlikle göstermez. ## Tanımayı Öğrenmek Kayıtları Değiştirir Hong Kong’un 2023 tarihli hesabı, 1994’teki kayıt artışını kısmen tanı özelliklerinin daha iyi bilinmesine ve kuyruksallayan gruplarının dikkatle incelenmesine bağlar. Bu bölgesel açıklama Türkiye’de nüfus artışı kanıtı değildir.
Ak Kuyruksallayan
Motacilla alba
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Ak Kuyruksallayan (Motacilla alba; İngilizce White Wagtail) ince gövdeli, uzun kuyruklu, siyah-beyaz-gri bir kuştur. Yerde yürür veya kısa koşular yapar; kuyruğunu yukarı aşağı oynatır. İnce koyu gaga, baş deseni ve beyaz kenarlı koyu kuyruk birlikte incelenir.
Kıta Avrupa’sındaki alba alt türünde üreme giysisinin sırtı gri; ense, boğaz ve tepenin arkası siyahtır, alın ve yüz yanları beyazdır. Britanya ve İrlanda’nın yarrellii erkeği ise siyah sırtlıdır.
Genel Görünüm ve Duruş
Alba görünümünde kuyruk ortası koyu, dış kenarları beyazdır. Koyu kanat açık kenarlı tüylerle desenlidir. Karın ve kuyruk altı beyaz, yanlar hafif gri olabilir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Alba alt türünün üreme erkeğinde baş ve boğaz siyahlığı daha keskindir. Dişide siyah daha donuk, gri sırta geçiş daha belirsiz olabilir. Bu ayrım her yaş ve alt türe uygulanmaz.
Alba alt türünde kış giysisinin boğazı beyazlaşabilir. Gençte baş deseni soluk, siyah alanlar daha gridir. Açık boğaz tek başına dişiyi göstermez.
Uçuşta Görünüm
Birkaç hızlı kanat vuruşuyla yükselip kanatlarını kapatarak alçalır; uçuşu dalgalıdır. Uzun kuyruk havada da belirgindir. Bu hareket yakın türlerde de görülebilir.
Ses ve Davranış
Konmuş veya uçan kuş kısa, iki heceli “tsii-vit” ya da “ti-pit” benzeri çağrılar verir. Daha uzun ötüşü akışkan cıvıltılardan oluşur; ses benzetmeleri yaklaşık tariflerdir.
Karıştırılabilecek Türler
Dağ Kuyruksallayanının (Motacilla cinerea; Grey Wagtail) gri sırtı, açık kaşı ve çok uzun kuyruğu vardır. Erişkinde alt taraf sarı olabilir; gençte karın beyazımsı, yalnız kuyruk altı sarıdır. Üreme erkeğinde siyah boğaz bulunur. Yalnız dere kıyısında görülmesi türü belirlemez.
Sarı Kuyruksallayanın (Motacilla flava; İngilizce Western Yellow Wagtail) üreme erkeği sarı alt taraflı, yeşilimsi sırtlıdır. Dişi ve kış kuşu daha soluk olabilir; güçlü sarılığın yokluğu türü elemez. Baş deseni alt türler arasında değişir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Park, bahçe, tarım alanı ve açık su kıyılarında ürer. Beslenebileceği açık zemin ile korunaklı yuva aralıklarını birlikte kullanır; yalnız akan dereye bağlı değildir.
Yuva Yeri
Kaya, kıyı veya yapı aralığında ot, dal ve kökçüklerden çanak yuva kurar; içini kıl, yün veya tüylerle döşer. Cornell tür derlemesinde 3–8 yumurta, 10–16 gün kuluçka ve 11–16 gün yuvada gelişme verilir. İki eşey de kuluçka ve beslemeye katılır. Bunlar Türkiye’deki bütün yuvaların sabit değerleri değildir.
Günlük Alan Kullanımı
Gündüz açık zemin ve kısa ot üzerinde av arar. Gece ağaçlık veya sazlıkta toplanabilir; geceleme alanı üreme kolonisi anlamına gelmez.
Dünya Yayılışı
Avrupa ve Asya’nın büyük bölümünde ürer; İzlanda ve doğu Groenland’dan Alaska’nın kuzeybatısına uzanan toplulukları vardır. Batı Fas’ta ayrı alt tür bulunur. Kuzey göçmenleri Afrika, Orta Doğu ve Güney Asya’da kışlayabilir.
Türkiye’deki Durumu
Türkiye’de üreyen yerleşik, geçit göçmeni ve kış ziyaretçisi kuşlar vardır. Adıyaman Nemrut Dağı–Atatürk Barajı çevresinin Ekim 2009–Eylül 2010 araştırmasında tür yerel olarak yerleşik sınıflandırılmıştır. Üreme kodu olası üreme düzeyindedir; doğrulanmış yumurtalı yuva sayısı değildir. Bu tek bölge, ülkedeki bütün bireylerin yıl boyu aynı yerde kaldığını göstermez.
BirdLife International’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi Türkiye’de üremeyi bildirir; 2002–2012 nüfus tahmini ile ülkenin eğilim verileri yetersiz olarak sınıflandırılmıştır. Bu eski veriden güncel artış veya azalma sonucu çıkarılmaz.
Göç Yolculuğu
EURING/CMS halkalama atlası kuzey ve doğu Avrupa’da üreyen kuşların güneye veya güneydoğuya, Orta Doğu ve Mısır’ın Nil havzasına ulaştığını gösterir. Orta ve batı Avrupa bağlantıları daha çok güneybatıya yönelir. Atlas, Orta Doğu ile Afrika’daki düşük halkalama çabasının o bölgelerde kışlayan kuşları eksik gösterebileceğini belirtir. Türkiye’de görülen işaretsiz bir bireyin doğduğu alan veya bütün yolculuğu bu genel bağlantılardan kesinleştirilemez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Böcekler ve örümcekler temel besinleridir. Sinek, kınkanatlı, tırtıl ve yusufçuk larvası alır; ara sıra tohum ve küçük meyve de yer. Örümcekler böcek değildir.
Nasıl Avlanır?
Yürüyerek av toplar, kısa koşu veya uçuşla böceğe hamle yapar.
İlginç Bilgiler
## İlginç Bilgiler Almanya’nın kuzeyindeki Husum çevresinde Ağustos–Eylül 2004 gözlemlerini ele alan, 2006 tarihli Randler araştırması kuyruk hareketini çevreyi tarama ve besin alma davranışlarıyla karşılaştırmıştır. Kuyruk sallama, çevreyi kontrol etme sıklığıyla artmış; beslenirken gagayla av alma sıklığıyla ters ilişki göstermiştir. Yazar, hareketin avcılara kuşun tetikte olduğunu gösterebileceğini önermiştir. Bu olası işlev, her kuyruk hareketinin kesin nedeni olarak kanıtlanmış değildir; gözlenen ilişki ile açıklama ayrı tutulur. Kuzey Polonya’nın Vistula çevresinde 2005–2007 ve 2015–2018’de incelenen 198 genç alba kuşunun eşeyi genetik yöntemle belirlenip ölçüleri karşılaştırıldı. Erkekler ortalamada daha büyük olsa da ölçüler örtüştü. Kanat ve baş uzunluğunu birleştiren model, kendi örneklemindeki çapraz doğrulamada yaklaşık yüzde 88 doğru sınıflandırdı. Bu, her alt türe veya fotoğrafa uygulanacak kesin eşey anahtarı değildir; ölçülen katlanmış kanat uzunluğu kanat açıklığı da değildir. Hırvatistan’ın kuzeybatısındaki 2006–2008 araştırmasında yalnız sezonun ilk yumurta takımları değerlendirilmiştir. İncelenen 46 yuvada 4–6 yumurta bulunmuş ve en sık sayı beş olmuştur. Sonraki yumurta takımları bu sonuçta yer almaz; bu nedenle sayı bütün yılın toplam yavru üretimi değildir. Aynı çalışmada yumurta büyüklüğü ile takımın yumurta sayısı arasında anlamlı bir ilişki bulunmaması, başka yer ve yıllarda böyle bir ilişkinin hiç olamayacağını kanıtlamaz.
