kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Sarı Boğazlı Serçe (Gymnoris xanthocollis)
VS
Seçildi Kaya Serçesi (Petronia petronia)

Sarı Boğazlı Serçe

Gymnoris xanthocollis

Takım Passeriformes
Familya Serçegiller (Passeridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İnce gaga, sade çizgisiz üst taraf, iki açık kanat çizgisi; erkekte kestane omuz ve küçük sarı boğaz lekesi.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Sarı Boğazlı Serçe (Gymnoris xanthocollis; Yellow-throated Sparrow), ince-sivri gagalı, sade kahverengi üst taraflı bir serçedir. Koyu kanadındaki iki açık çizgi yardımcıdır. Erkeğin küçük sarı boğaz lekesi ile kestane omuzu her duruşta görünmeyebilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Başında zayıf açık kaş ve göz hizasında dar koyu çizgi seçilir. Sırtı belirgin çizgili değildir; açık renkli alt tarafıyla koyu kanadı karşıtlık oluşturur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Ürdün’de, Azraq yakınındaki Shaumari’de 1 Haziran 2011’de yakalanan iki erişkinde gözler siyahtı. Erkeğin gagası siyah, omzu kısmen kestane, boğazı sarıydı. Dişinin gagası kahverengi-pembe ve koyu uçluydu; boğaz tüylerinin sarı dipleri ancak tüyler aralandığında görüldü. Bu nedenle görünmeyen sarı leke, tek başına eşey veya yaş kanıtı değildir.

Genç kuşların ayrıntılı giysisi bu incelemede yeterli kaynakla doğrulanamadı; soluk renk tek başına gençlik işareti sayılmaz.

Uçuşta Görünüm

Türe özgü, güvenilir bir uçuş ayıracı doğrulanamadı. Uçan küçük bir serçeyi yalnız boğaz renginden adlandırmak güvenli değildir.

Ses ve Davranış

Hindistan’ın Delhi bölgesine ait 2019 uzman hesabında erkeklerin martta daha sesli olduğu belirtilir. Bu bölgesel gözlem, Türkiye’de aynı ayı veya kesin bir ses benzetimini doğrulamaz.

Karıştırılabilecek Türler

Serçe (Passer domesticus; House Sparrow) dişisinin güçlü konik gagası ve koyu çizgili sırtı karşılaştırılır. Erkeğin gri tepesi, kestane ensesi ve siyah gerdanlığı farklı bir baş deseni oluşturur.

Ağaç Serçesi (Passer montanus; Eurasian Tree Sparrow) erişkininde kestane tepe ve beyaz yanakta siyah benek belirgindir; eşeyler benzer desenlidir. Gençte işaretler soluklaşır. İki açık kanat çizgisi tek başına ayrım sağlamaz.

Kaya Serçesi (Petronia petronia; Rock Sparrow), güçlü gagası, geniş açık kaşları, tepesinin açık orta çizgisi ve çizgili sırtıyla ayrılır. Kuyruk uçlarında beyaz lekeler vardır; onun sarı boğazı da gizlenebilir.

Boz Serçe (Carpospiza brachydactyla; Pale Rockfinch) soluk kum rengi ve çift kanat çizgisiyle benzeyebilir. Kısa-tıknaz gagası, uzun üçgen kanatları ve ortadaki çift dışında beyaz uçlu kuyruk tüyleri yardımcıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Hindistan’ın Delhi bölgesinin 2019 uzman derlemesinde akasya ve Prosopis ağaçlıkları, köy çevreleri ve kırsal koruluklar öne çıkar; park ve bahçelerde de kaydedilir.

Yuva Yeri

Delhi’nin 2019 uzman hesabı, nisan–haziranda ağaç deliklerinde yuvalandığını belirtir. Bu tarih Delhi’ye aittir. Yuva malzemesi, yumurta sayısı, kuluçka ve yavrunun yuvada kalma süreleri bu incelemede doğrulanamadı.

Günlük Alan Kullanımı

Delhi’nin 2019 hesabında üreme dışında kırk veya daha fazla kuşun çalılar arasında ortak gecelediği bildirilir. Bu, Delhi için kaydedilen grup büyüklüğüdür.

Dünya Yayılışı

AviList iki alt tür tanır. Cornell’in uzman hesabında transfuga, güneydoğu Türkiye’den Suriye, Irak ve İran üzerinden güneybatı Afganistan ile güney Pakistan’a; xanthocollis ise doğu Afganistan ve kuzey Pakistan’dan güney Nepal ve Hindistan’a uzanır. Eski Petronia xanthocollis adı aynı türün önceki cins yerleşimidir.

Türkiye'deki Durumu

OSME’nin 2025 tarihli 10.2 bölgesel listesi, Türkiye’nin güneydoğusu ve güneyinde transfuga alt türünün küçük üreyen nüfuslarını bildirir. Bu, bütün güney illerinde aynı sıklıkta görüldüğü veya güncel ülke sayımının yapıldığı anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Cornell hesabı transfuga için kuzeybatı Hindistan’da kışlama bildirir. Buna karşılık 2019 Delhi uzman derlemesi türü o bölgede yerleşik üreyen kuş olarak tanımlar. Hareket durumu bölgeye göre değişir; Delhi’nin yerleşikliği Türkiye’ye taşınamaz ve bu bilgiler kesin bir bireysel göç rotası vermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Delhi bölgesinin 2019 uzman hesabı tahıl, diğer tohumlar, küçük meyveler, böcekler ve mevsiminde nektar tüketimini bildirir. Bu liste her besinin oranını göstermez.

Nasıl Avlanır?

Besini toplama yöntemine ilişkin ayrıntı için bu incelemede doğrulanmış bilgi bulunamadı.

İlginç Bilgiler

## Kuşbilim Tarihindeki Bir Serçe Bombay Natural History Society’nin 2020 Hornbill dergisindeki kısa tarih kaydı, çocuk Salim Ali’nin vurduğu Sarı Boğazlı Serçeyi tanıtmak için kuruma götürmesini kuşbilim yolculuğunun başlangıcı olarak anlatır. ## Ağlara Yakalanmak ve Alanda Bulunmak Hindistan’da New Delhi Ridge’de Temmuz 1971–Mayıs 1974 arasında, toplam 195 günde kurulan sis ağlarında bu türden 61 kuş yakalandı; yakalamalar daha çok temmuz ve ağustostaydı. 2024’te yayımlanan araştırmada ağların asıl hedefi başka türlerdi. Yazar, ağlarda yakalanma sıklığının genel gözlemlerden farklı olabileceğini açıklar: az yakalanmak, çevrede hiç bulunmamak değildir. ## Gün Uzunluğu ve Üreme Hindistan’ın Varanasi çevresinde Ağustos 1982’de yakalanan erişkin dişilerle yapılan 1986 çalışmasında iki grup önce sekiz hafta günde sekiz saat ışıkta tutuldu. Ardından 210 gün boyunca başlangıçta 15’er kuş bulunan gruplardan biri 15, diğeri sekiz saat ışık aldı; ayrı 30 kuş doğal gün uzunluğunda izlendi. Uzun ışık grubunun yumurtalıkları önce gelişti, ışık değişmediği halde sonra küçüldü. Kısa ışıkta aynı gelişme görülmedi. Bu, kontrollü yumurtalık yanıtıdır; Türkiye’de yumurtlama tarihini veya kuluçka süresini ölçmez.

Kaya Serçesi

Petronia petronia

Takım Passeriformes
Familya Serçegiller (Passeridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Açık kaş, iki eşeyde küçük sarı boğaz alanı ve kuyruk ucu lekeleri.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kaya Serçesi güçlü gagalı, boz-kahverengi bir serçedir. Başının ortasındaki açık şeridi iki geniş kahverengi şerit çevreler; gözünün üzerinden geniş, beyazımsı bir kaş uzanır. Boğazının tabanındaki küçük sarı leke erişkinlerde tüylerin altında gizlenebilir. Bu yüzden sarıyı görememek, türü tek başına dışlamaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Sırtında koyu çizgiler vardır; kuyruğun hemen üstündeki sağrı ise düzdür. Göğüs çizgileri daha silik, böğür çizgileri daha geniştir; karnın ortası beyaz ve çizgisizdir. Güçlü gaganın alt yarısı sarı, üst yarısı daha kahverengi ve ucu koyu olabilir. Bacakları pembedir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi birbirine benzer; ikisinde de sarı leke bulunur. Lekenin büyüklüğüyle erkek-dişi ayrımı yapılamaz.

Gençler daha donuk kahverengi, yüz şeritleri daha silik kuşlardır ve sarı boğaz lekeleri yoktur. Ancak erişkinin gizlenen lekesi de görünmeyebilir; sarının görülmemesi tek başına yaş tayini sağlamaz.

Uçuşta Görünüm

Kuyruk teleklerinin uçlarına yakın beyaz benekler, kuş havalanıp kuyruğunu açtığında dikkat çeker. Bunlar kesintisiz geniş bir beyaz bant değildir. Kapalı kuyrukta benekler gözden kaçabilir.

Ses ve Davranış

Sesi ince ve biraz gıcırtılıdır; yükselen “tüii” benzeri notaları tekrarlar. Şarkısı bu tür tiz notaların daha hızlı dizilmesinden oluşur.

Karıştırılabilecek Türler

Serçenin (Passer domesticus) erişkin erkeğinde gri tepe, kestane ense ve siyah boğaz önlüğü görülür. Dişinin yüzü daha sadedir ve açık kaşı vardır; bu yüzden yalnız bir kaş çizgisiyle ayrım yapılmamalıdır.

Tarla Çintesinin (Emberiza calandra) de güçlü, sarımsı gagası ve çizgili açık gövde altı vardır. Ayırırken baş ve kuyruk birlikte değerlendirilir: Tarla Çintesinin baş çizgileri daha incedir ve kahverengi kuyruğunda beyaz benekler bulunmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık kayalık yamaçları, taşlık bozkırları, seyrek ağaçlı tarım arazilerini ve eski yapılar bulunan kırsal alanları kullanır. Sık ormanın kapalı iç kesimleri tipik yaşam ortamı değildir.

Yuva Yeri

Yuva kaya, duvar, çatı veya ağaçtaki bir oyukta olabilir; bitki parçaları ve tüylerle döşenir. Eski kuş yuvalarının boşluklarını da kullanabilir. SEO/BirdLife’ın İspanya için hazırladığı uzman hesabında 4–7 yumurta ve dişinin sürdürdüğü 11–14 günlük kuluçka belirtilir. Yavruları iki ebeveyn de besleyebilir. Yavrular iki haftadan biraz uzun süre sonra yuvadan ayrılsa da bir süre daha beslenmeye muhtaçtır. Yuva girişini kapatmadan uzaktan izlemek gerekir.

Günlük Alan Kullanımı

Orta İtalya üzerine 2020’de yayımlanan bir araştırmanın özetinde, üreme dışında tarlalarda sürüler oluşturan kuşların, yuvalandıkları terk edilmiş yapıların çatı boşluklarını gecelemek için de kullandığı anlatılır. Dolayısıyla bir boşluğa akşam giren kuş, o sırada mutlaka yumurta veya yavru bakıyor değildir.

Dünya Yayılışı

Güney Avrupa ve Kuzeybatı Afrika’dan Türkiye, Kafkasya ve Orta Asya üzerinden doğu Asya’ya uzanan parçalı bir yayılışı vardır. Kanarya Adaları ve Madeira’da da bulunur. Bütün bu geniş alanı aynı alt tür kaplamaz; güncel AviList tür içinde yedi alt tür ayırır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen, yerleşik ve yazın görülen toplulukları vardır. Güncel taksonomi listesi batıda petronia, güneyde puteicola, iç kesimlerde exigua alt türlerini kapsar. BirdLife’ın 2021 derlemesindeki 800.000–2.400.000 çift tahmini 2002–2012 dönemine aittir; kaynak, veriyi yetersiz olarak sınıflandırır. Kısa ve uzun dönem eğilimleri de belirsizdir. Bu eski tahmin güncel ve eksiksiz bir Türkiye sayımı değildir.

Göç Yolculuğu

Çoğunlukla yerleşiktir; ancak İspanya’daki uzman hesabında kışın daha sıcak ve alçak kesimlere kısa hareketler anlatılır. Bu bilgi Türkiye’deki her kuş için aynı göç yolunu veya mesafeyi kanıtlamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca tohum, ayrıca küçük meyveler yer. Üreme döneminde böceklerin önemi artar; yavrular özellikle böcekle beslenir. Çekirge ve kınkanatlıları da tüketir.

Nasıl Avlanır?

Yerde tek başına veya küçük gruplar hâlinde besin arar. Uçan böcekleri de yakalayabilir. Aynı sürüde beslenmesi, kuşların her zaman aynı besini bulduğu veya birbirlerini eşit ölçüde izlediği anlamına gelmez.

İlginç Bilgiler

## Sarı Leke ve Sürüde İzlenmek İtalya’nın Yukarı Susa Vadisi’nde 1999, 2000 ve 2002’de izlenen Kaya Serçelerinde, sarı lekenin boyutu ile başka kuşların onları beslenme alanına kadar izleme eğilimi arasında ilişki bulundu. Toplam 45 kuştan yalnız bir araştırma yılında gözlenen 37’si bireysel karşılaştırmaya alındı. Eşler arasındaki izlemeler bu çözümlemeden çıkarıldı. Aynı İtalya araştırmasında bir kuş diğerinin peşinden en çok beş saniye içinde gidip en çok yarım metre yakınına vardığında bir izleme kaydı tutuldu. Büyük sarı lekeli kuşların daha çok izlenmesi, onların kesin olarak daha iyi besin bulduğunu kanıtlamaz. Araştırmacılar böyle bir yararın ayrıca deneyle sınanması gerektiğini belirtti. ## Yavru Bakımındaki Değişim Orta İspanya’da 2016–2017 ilkbaharlarında 36 çiftle yapılan deneyde, yedi günlük yavruları besleyen ebeveynlerden biri bir saat tutulup bırakıldı; kuşların 24’ü dişi, 12’si erkekti. İzleyen gün dişisi yakalanan erkekler besleme sıklığını artırdı; erkeği yakalanan dişilerde aynı değişim saptanmadı. Yakalanan bütün kuşlar ertesi gün yeniden yavru besliyordu. Bu, kalıcı eş kaybı deneyi değildi ve her çiftin bakım paylaşımının aynı olacağını göstermez. ## Yüksek Yaylada Farklı Bir Üreme Düzeni Li ve Lu’nun 2012’de yayımlanan çalışmasının özetinde, Tibet Platosu’nda 3.400 metrede izlenen kuşların yıl boyu kaldığı ve bir üreme döneminde tek yuvalama girişimi yaptığı bildirilir. Bu yüksek yayla sonucu, Avrupa’da birden fazla kuluçka görülen topluluklarla aynı takvime zorlanamaz. Türkiye için değişmez yuvalama sayısı olarak kullanılamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...