kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Alaca Kuyrukkakan (Oenanthe pleschanka)
VS
Seçildi Kara Kulaklı Kuyrukkakan (Oenanthe melanoleuca)

Alaca Kuyrukkakan

Oenanthe pleschanka

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Erkekte siyah sırtı, açık tepeyi ve kanada bağlanan koyu yüzü birlikte ara; yaş ve mevsimi değerlendir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Alaca Kuyrukkakan (Oenanthe pleschanka; Pied Wheatear) ince, koyu gagalıdır. Üreme erkeğinin açık tepe ve ensesi siyah sırtıyla karşıtlık oluşturur. Baş, sırt ve kuyruk birlikte incelenir.

Genel Görünüm ve Duruş

Taş veya çalıdan çevresini izler, kuyruğunu yukarı aşağı oynatır. Katlı kuyruk beyaz yan tüy tabanlarını gizleyebilir; görülmeyen desen var sayılmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme erkeğinde yüz, çoğunlukla boğaz ve üst göğüs, boyun yanları, sırt ve kanatlar siyahtır. Tepe, ense ve alt taraf beyaz-krem olabilir. Tepe her kuşta bembeyaz değildir.

Dişinin sırtı kahverengi, kanadı koyu ve açık kenarlıdır. İlk genç görünüşünde sırt açık benekli, göğüs koyu desenlidir. Sonbaharda erkekteki sıcak renkli tüy uçları da siyah-beyazlığı örter; her kahverengi kuş dişi sayılmaz.

Erkek ve dişide açık boğazlı “vittata” görünüşü bulunabilir. Bu ad güncel listede ayrı tür değildir; açık boğaz tek başına Alaca Kuyrukkakanı dışlamaz veya melezliği kanıtlamaz.

Uçuşta Görünüm

Üreme erkeğinin kanat altı koyudur. Kuyruktaki beyaz taban, koyu orta tüyler ve siyah uç bandı ters T görünüşü verir. Bu desen başka kuyrukkakanlarda da vardır; tek başına tür tanıtmaz. Erkek kur uçuşunda yüksekte daireler çizip dik dalış yapabilir.

Ses ve Davranış

Değişken, ezgili ötüşü taklitler içerebilir; kayada veya kur uçuşunda öter. Doğal ses, benzer görünümlü kuşlarda yardımcıdır. Kıbrıs Kuyrukkakanının düzenli, hızlı ve böceksi ötüşüyle karşılaştırılır.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Kulaklı Kuyrukkakanın (Oenanthe melanoleuca; Eastern Black-eared Wheatear) üreme erkeğinde sırt açıktır. Koyu yüz-boğaz, duruşla kanada yakın görünebilir; tek bağlantı çizgisine güvenilmez. Dişilerde yalnız sıcak-soğuk kahverengi tonundan kesin tanı konmaz.

Kıbrıs Kuyrukkakanı (Oenanthe cypriaca; Cyprus Wheatear) özellikle üreme dışında çok benzeyebilir. Daha kısa kanat ve kuyruk yardımcıdır; fotoğraf açısı oranları değiştirir. Ötüşle farklı açılar birlikte değerlendirilir. Eskiden Alaca’nın alt türü sayılsa da günümüzde ayrı türdür.

Ak Sırtlı Kuyrukkakanın (Oenanthe finschii; Finsch’s Wheatear) üreme erkeğinde orta sırt beyaz, baş ve gaga daha güçlü görünüşlüdür. Siyah kuyruk uç bandı daha eşit genişliktedir. Dişinin sırtı kahverengi-gri olduğundan erkeğe ait beyaz sırt ayrımı ona uygulanmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Seyrek bitkili taşlık zemin, kayalı yamaç ve dik yüzeylerde ürer. Kayalar tünek, çevredeki açıklıklar besin arama yeri sunar. Bütün tür için tek bir zorunlu yükselti verilmez.

Yuva Yeri

Ot ve saplardan çanak yuva, kaya veya toprak oyuğunda, taş altında ya da yapı boşluğundadır. İçi ince ot, kök, yün ve kılla döşenir. Etkin yuvanın taşları kaldırılmaz.

Kazakistan uzman hesabı genellikle 4–6 yumurta, dişide 13 günlük kuluçka ve iki ebeveynin yavru bakımını bildirir. Bunlar bölgesel rehber değerleridir; Türkiye’de ölçülmüş sabit süre veya yavrunun kesin ayrılma yaşı değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Göç ve kış döneminde otlatılmış açıklıklar ve çıplak zemin de kullanılır.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı doğu Romanya ve Bulgaristan’dan güney Rusya ve Asya içlerine uzanır; doğu Türkiye ve kuzey İran’ı da kapsar. Güney Yemen ve kuzeydoğu Afrika kış alanlarıdır. Geçit kuşunun geldiği yuva bölgesi yalnız tüyünden belirlenemez.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 100–500 üreyen çift uzman tahmini verir. Eğilim verileri yetersizdir; nüfusun artıp azaldığı belirsizdir. Bu 2026 ülke sayımı veya belirli bir yamaçtaki güncel yuva sayısı değildir.

Göç Yolculuğu

2026’da yayımlanan izleme araştırmasında Romanya Dobruca’da Mayıs–Haziran 2022’de 22 Alaca Kuyrukkakana ışık kayıt cihazı takılmış, 2023’te dört erkekten veri alınmıştır. Tahmini yollar Türkiye ve Arabistan üzerinden Somali’ye uzanmıştır. Işıktan hesaplanan konumlar kesin GPS noktaları değildir; dört erkeğin yolu bütün Türkiye ve Asya kuşlarının ortak rotası sayılmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böcek ve küçük omurgasızlarla beslenir; kınkanatlılar, karınca, çekirge ve örümcekler örneklerdir. Tohum ve küçük meyve de alabilir.

Nasıl Avlanır?

Tünekten zemine hamleyle av alır, sonra tüneğe dönebilir. Kısa uçuşla havadaki böceği de yakalar; daha seyrek yapraklardan toplar. Gagada ayrıntısı seçilmeyen avın türü tahmin edilmez.

İlginç Bilgiler

## Bir Türün Farklı Görünüşleri Wassink’in Kazakistan Çokpak geçidinde Nisan 2002’de incelediği açık boğazlı dişi, bazı Kara Kulaklı Kuyrukkakan dişilerine çok benzemiştir. 2004 yazısı bu görünümlerin sahada güvenle ayrılamayabileceğini belirtir. Bu belirli kuş ve karşılaştırma, bütün dişilerin yalnız boğaz rengiyle tanınacağı anlamına gelmez. ## Kışın Yer Değiştirmek Romanya’da izlenen dört erkekten ikisi 2022–2023 kışında Somali’nin aynı geniş bölgesinde birden fazla alan kullanmıştır. Rime ve arkadaşlarının 2026 çalışması nedeni kesinleştirmemiştir. Yağış ve bitki örtüsü uzaktan algılama verileriyle incelenmiş; kuşların tek tek ne yediği ölçülmemiştir. Küçük örneklemdeki hareket bütün popülasyonun aynı tarihlerde aynı yolu kullandığına genellenmez.

Kara Kulaklı Kuyrukkakan

Oenanthe melanoleuca

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu -
Arazide Teşhis İpucu
Erkekte çok açık krem-beyaz sırt, siyah kanat ve kanada birleşmeyen kara yüz maskesi birlikte aranır; siyah-beyaz kuyruk deseni tek başına yeterli değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Kulaklı Kuyrukkakan, ince yapılı küçük bir ötücü kuştur. Erişkin erkekte açık renkli tepe ve sırt, siyah kanatlarla belirgin karşıtlık oluşturur. Göz çevresindeki siyah alan boyun yanında açık bir aralıkla kanattan ayrılır. Erkeklerin boğazı siyah da beyaz da olabilir; siyah boğazlı kuşla beyaz boğazlı kuş iki ayrı eşey değildir.

Bu sayfadaki Türkçe ad, Eastern Black-eared Wheatear ve Oenanthe melanoleuca ile eşleşir. AviList’in incelenen v2025b sürümünde bu tür içinde alt tür ayrılmaz. Batıdaki Oenanthe hispanica ayrı türdür.

Genel Görünüm ve Duruş

Erkeğin sırtı yazın beyaza yakın görünürken sonbaharda devetüyü tonlu gri olabilir. Yüzdeki siyahlıkla kanat arasındaki açık boyun bölgesi, kuşun duruşuna göre daha az görünebilir. Bu nedenle başını öne eğmiş bir kuşta yalnız tek görüntüye bakarak siyah alanların birleştiğine karar vermemek gerekir.

Yeni sonbahar tüyleri erişkin erkeğin siyah kanadına açık kenarlar ekler. Bu kenarlar özellikle kanadın iç kısmındaki uzun tüylerde belirgindir; dış uçuş tüylerinin uçlarında daha ince beyazlık bulunabilir. Tüyler aşındıkça kenarlar azalır. Marttan itibaren kanat çoğu kez daha yekpare siyah görünür; iç uçuş tüylerinde kalan açıklıklar yine seçilebilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

İlk sonbaharındaki erkekte siyah yüz ve boğaz tüylerinin açık kenarları erişkine göre daha belirgindir. Kanadın üstünü örten küçük tüylerde de beyazımsı, devetüyü veya sarımsı kenarlar görülebilir. İlkbahara gelindiğinde kuşlar aynı görünmez: bazıları daha siyahlaşmışken bazılarında açık kenarlar korunur. Bu yaş değişimi, boğazın siyah ya da beyaz olmasından ayrı değerlendirilir.

Dişinin deseni daha silik, renkleri daha yumuşaktır. Alaca Kuyrukkakan dişisinin daha gri görünüşüne karşılık, Kara Kulaklı Kuyrukkakan dişisinde daha sıcak kahverengi tonlar beklenir.

İlkbaharda kanattaki yeni siyah tüylerle kalmış eski kahverengi tüylerin yan yana görülmesi yaş hakkında yardımcı olabilir. Ullman’ın Türkiye’de Mayıs 1988’de fotoğraflanmış genç erkek örneğinde bu karşıtlık açıktır. Yeni tüyün parlak siyahlığı ise tek başına kuşu Batı türü yapmaz; Doğu türünde de yeni tüyler böyle görünebilir.

Uçuşta Görünüm

Erişkin erkekte kanat altını örten tüyler ve kanadın gövdeye birleştiği koltuk altı bölgesi siyahtır. Bu koyu alan, kanat açıldığında görülebilir.

Açılan kuyrukta beyaz ve siyah alanlar belirginleşir. Sonbahardaki genç kuşu Kuyrukkakanla karşılaştırırken, dış kuyruk tüylerindeki siyahın yanlardan yukarı uzanmasına bakılır. Kuyrukkakanda uçtaki siyah bant daha eşit genişliktedir. Buradaki kuyruk deseni Alaca Kuyrukkakanınkine de benzediğinden, yalnız beyaz-siyah kuyruk görmek bu ikisini ayırmaz.

Ses ve Davranış

Ötüşü hızlı akan, coşkulu bir dizidir; pürüzlü, çiziltili sesler birbirine karışır.

Loskot’un özellikle Güney Kafkasya’yı kapsayan 1974–1982 saha çalışmalarında yuva, dişinin taş altına veya yarığa hazırladığı bitkisel bir çanaktır; ince kökler ve bazen kıl içerir. Tam yumurta sayısı bilinen 24 yuvada 4–6 yumurta kaydedilmiş, en sık beş yumurta bulunmuştur. Yalnız dişi, genellikle son yumurtadan başlayarak 13–14 gün kuluçkaya yatar.

Malta’da 4–5 Temmuz 1982’de gözlenen açık boğazlı doğu erkeği, yuvadan ayrılmış yavrularını kayalar arasında besliyordu. Dişinin vurularak öldüğü anlaşılmasına rağmen erkek beslemeyi sürdürdü. Yavru bakımı bu bireyde doğrudan gözlenmişti. Yavruların saklandığı kayalıklarda kuşu tekrar tekrar yerinden kaldırmadan uzaktan izlemek gerekir.

Karıştırılabilecek Türler

Ak Sırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe finschii; Finsch’s Wheatear) daha iri yapılı görünür. Erişkin erkeğin geniş siyah boğaz alanı kanadın siyahlığına bağlanırken, sırt boyunca açık bir şerit uzanır. Kuyruğunun ucundaki siyah bant görece eşit genişliktedir. Kara Kulaklı Kuyrukkakanın boyun yanındaki açık aralık ve dış kuyruk tüylerindeki siyahın dağılımı, uygun açıdan bakıldığında bu karşılaştırmada yardımcı olur.

Alaca Kuyrukkakan (Oenanthe pleschanka; Pied Wheatear) erkeğinde yüz ve boğazdaki siyahlık boyun yanlarından omuzlara, sırta ve kanatlara uzanır. Sırtın siyah olması, Kara Kulaklı Kuyrukkakan erkeğinin açık sırtından önemli bir farktır. Dişisi kahverengi üst tarafıyla daha az belirgindir; beyaz kuyruk sokumu ve siyah-beyaz kuyruk bu türde de vardır.

Kuyrukkakan (Oenanthe oenanthe; Northern Wheatear) üreme giysili erkeğinin sırtı yayılışının büyük bölümünde gri, boğazı açık devetüyü tonludur. Siyah göz maskesi ve siyah kanat dikkat çeker. Üreme giysili dişi daha siliktir ve siyah yüz maskesi taşımaz. Gençlerde ve üreme dışı giyside devetüyü tonlar yaygınlaşır, kaş daha silik görünür; kanatlar erkeğinki gibi karşıtlık oluşturan siyahlıkta değildir. Bu nedenle gri sırtlı erkekle kolay yapılan ayrım, diğer giysilerde aynı açıklıkta olmayabilir.

Boz Kuyrukkakan (Oenanthe isabellina; Isabelline Wheatear) daha düz kum kahverengisi üst tarafıyla dikkat çeker. Kahverengi kanat tüylerinin açık kenarları vardır; kaşı açık, alt tarafı krem-devetüyü tonludur. Erkekle dişi birbirine benzer. Kara Kulaklı Kuyrukkakan erkeğinin belirgin siyah kanat ve yüz alanları bu sade görünüşten ayrılır; benzerlik daha çok silik desenli dişilerde ve genç görünümlerde sorun yaratır.

Batıdaki ayrı tür Oenanthe hispanica (Western Black-eared Wheatear), Kara Kulaklı Kuyrukkakana çok benzer. Doğu türü genellikle daha soluk ve daha az sarı tonludur; özellikle baş, sırt ve göğüsteki sıcak renk daha zayıftır. Bu, tek fotoğrafın renk sıcaklığına bakıp kesin sonuç verdiren bir fark değildir. Yaş, mevsim ve yüz-kanat desenini birlikte incelemek gerekir.

Biyometri

ÖlçüDeğer
Toplam boy13,5–15,5 cm
Kanat açıklığı25–29 cm
Ağırlık15–25 g

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık, güneşli ve yer yer çıplak topraklı alanlar önemlidir. Güney İtalya’nın Puglia ve Basilicata bölgelerinde 2010–2024 kayıtlarını birleştiren çalışma, otlatılmış alanlarla açık zeminleri öne çıkardı. 2025 kongresinde sunulan bu ön bulgularda, kuşların her zaman dik yamaçlarda bulunmadığı da belirtildi. İncelenen 400’ü aşkın kayıt, yuvalayan bireyleri ve alan tutan çiftleri kapsıyordu; bunların her biri ayrı bir yuva sayımı değildi.

Yuva Yeri

Yuva için açık arazinin içindeki korunaklı boşluklar kullanılır. Rusya’nın Avrupa kesimi için hazırlanmış 2020 tarihli uzman rehberinde, taş yığınları ve kaya çatlakları kadar lös denen ince taneli gevşek toprak duvarlarındaki oyuklar da anlatılır. Böylece üreme alanı yalnız sert kaya yüzeyleriyle sınırlı kalmaz; yumuşak bir toprak duvarın içindeki korunaklı boşluk da yuva yeri olabilir.

Günlük Alan Kullanımı

Kıbrıs’ta 22 Mart–21 Nisan 2008 arasında yapılan habitat incelemesinde, göçteki dört kuyrukkakan türü birlikte değerlendirildi ve daha açık alanlarda kaydedildi. Göçmenlerin kullandığı 46 habitat kaydının 20’si Kara Kulaklı Kuyrukkakanla ilgiliydi. Adada üreyen Kıbrıs Kuyrukkakanı ise daha çalılık ortamlarla ilişkiliydi. Araştırma, aynı adada göç sırasında dinlenen kuyrukkakanlarla adada üreyen türün ortam kullanımını ayırıyordu.

Dünya Yayılışı

AviList’in incelenen v2025b sürümü, üreme yayılışını Güney İtalya ve Hırvatistan’dan başlayıp Güneydoğu Avrupa üzerinden Türkiye’ye; oradan Doğu Akdeniz’in doğu kıyılarına, güneybatı Kazakistan’a ve batı İran’a uzanan alanlar olarak verir. Kışı Afrika’da, Sahel’in orta ve doğu kesimleriyle Kızıldeniz’in güneyi çevresinde geçirir. İspanya, Portekiz ve Kuzeybatı Afrika’da üreyen benzer Batı türünün alanları, bu doğu türünün üreme haritasına eklenmez.

Türkiye'deki Durumu

OSME’nin Ağustos 2024 bölge listesinde Güney Türkiye, Kara Kulaklı Kuyrukkakanın üreme alanları arasında yer alır; doğuya doğru Kafkasya ve İran çevresindeki yayılış da belirtilir. Dolayısıyla Türkiye’deki durumunu yalnız kışın ortaya çıkan bir ziyaretçi gibi anlatmak doğru değildir. Bununla birlikte bu bölgesel liste, ülkenin bütün illerinde ürediğini veya görüldüğü her yerde yuva kurduğunu göstermez. Tür, üreme alanlarıyla Sahra’nın güneyindeki kış alanları arasında göç eder; geçişte görülen kuşla yerel üreyen çifti ayırmak için yuva ve bakım davranışı gibi ek kanıt gerekir.

Göç Yolculuğu

2026’da yayımlanan ışık kaydedicili araştırma, Yunanistan’daki üreme alanlarına yeni bir pencere açtı. 2022’de kaydedici takılan 24 kuştan 2023’te geri yakalanan dört erkeğin kullanılabilir yolculuk verisi elde edildi. Bu erkekler sonbaharda Akdeniz’i ve Sahra’yı aşarak kuzey Nijerya, güney Çad veya güneydoğu Nijer’de kışladı. Üçü ilkbaharda daha batıdan dönerken biri sonbahar güzergâhına benzer bir yol izledi. Cihazlar ışık süresinden konum kestirdiği için bu sonuçlar GPS kesinliğinde ada ada mola yerleri vermez. Ayrıca bu dört erkeğin güzergâhı, Türkiye’deki bütün kuşlar için çizilmiş bir göç yolu değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Loskot’un 1974–1982 dönemindeki doğu taksonu çalışmasında nisan sonundan haziran ortasına kadar toplanmış 47 erişkinin mide içeriği incelendi. Besinin büyük bölümünü böcekler oluşturuyordu; örümcek, çokayak, tespihböceği ve yumuşakça kalıntıları daha seyrek bulundu. Bu, Güney Kafkasya, Mangışlak ve batı Kopet Dağ çevresini kapsayan araştırmanın ilkbahar–yaz başı verisidir; bütün yılın besin oranlarını vermez. Mide örneklerinde dut bulunması, böcek ağırlıklı besine bazen meyvenin de katıldığını gösterir.

Nasıl Avlanır?

Loskot’un Güney Kafkasya, Mangışlak ve batı Kopet Dağ çevresindeki gözlemlerinde kuş çoğunlukla alçak bir çalı, taş veya iri otsu bitkiden çevresini tarar; ardından yere kısa bir atılımla avını yakalar. Uçan böcekler çoğaldığında tünekten havalanıp onları da alabilir; toplu böcek uçuşlarında bu yöntem öne çıkar. Avın seyrek olduğu yerde ise toprak üzerinde sıçrayarak arar. Taş ve çalı diplerindeki böcekleri ani kanat hareketleriyle ürküterek açığa çıkarabilir.

İlginç Bilgiler

## Renk Farkının Genetik Yönü 2025 tarihli Science çalışması, Kuzeybatı Afrika ve İberya’dan Doğu Asya’ya uzanan kuyrukkakan grubunun farklı soylarından 379 kuşun genetik verisini karşılaştırdı. ASIP adlı gen çevresindeki farklılıklar, boğazdaki siyah-beyaz renk ayrımıyla ilişkiliydi. Araştırmacılar beyaz boğazla ilişkili genetik değişimin doğu taksonunda ortaya çıkıp geçmişteki melezleşmeyle Batı türüne geçtiği sonucuna ulaştı. Benzer bir görünüşün iki ayrı türde bulunması, böylece geçmişteki gen alışverişinin de izini taşıyabiliyor. ## Kan Beslenmeye Nasıl Işık Tutar? Aynı çalışmanın Yunanistan’daki 57 erkekten oluşan alt örneğinde, kandaki azotun izotopları, yani aynı elementin farklı ağırlıktaki biçimleri karşılaştırıldı. Beyaz boğazlı erkeklerde ağır azotun hafif azota göre oranı ortalamada daha düşük, bireyler arasındaki değişim daha dardı. Bu ölçüm, önceki birkaç haftada beslenilen besin ağını yansıtır; hangi böceğin yenildiğini tek tek göstermez. Yazarlar farklı av gruplarının rol oynayabileceğini tartıştı. Karbon ve kükürdün izotoplarında aynı anlamlı fark bulunmadı; sonuç, iki görünüşün kesinlikle ayrı av türleri seçtiğini kanıtlayan bir deney değildir. ## Kesinleştirilemeyen Bir Teşhis İngiltere’de Eylül 2019’da görülen Fluke Hall kuşu, teşhisin neden bazen açık bırakıldığını gösterir. Dişinin sırt tüylerindeki beyaz taban başlangıçta Kara Kulaklı Kuyrukkakan lehine yorumlandı. Tring’deki müze örneklerinin incelenmesi, benzer beyazlığın Alaca Kuyrukkakanda da bulunabildiğini ortaya koydu. Brian Small 2025’te kendi değerlendirmesini Alaca yönünde yazsa da Britanya Nadir Kuşlar Komitesinin kabulü, kesin tek tür yerine Alaca/Doğu tür grubu düzeyindeydi. ## Eski Adın Kapsamını Okumak Eski adlar, kaynağın hangi kuşları anlattığını anlamayı gerektirir. Britanya Kuşbilim Birliğinin Ocak 2020 raporu, IOC listesinin 10.1 sürümüyle Doğu ve Batı kara kulaklı kuyrukkakanlarının ayrı türler olarak ele alınmasını açıkça kaydetti. Bu nedenle ayrımın ilk kez 2021’de yapıldığını söylemek doğru olmaz. Daha eski bir çalışmadaki Oenanthe hispanica adını kullanırken de yazarın batı kuşlarını mı, doğu alt türünü mü, yoksa ikisini birlikte mi kastettiği kontrol edilir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...