kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Şikra (Tachyspiza badia)
VS
Seçildi Arı Şahini (Pernis apivorus)

Şikra

Tachyspiza badia

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kısa yuvarlak kanat, uzun bantlı kuyruk, erişkin erkekte kırmızı iris ve ince pas rengi alt bantlar.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Şikra (Tachyspiza badia), yuvarlak kanatları ve gövdesine göre uzun kuyruğuyla küçük bir atmacadır. Erişkinin alt tarafı ince enine çizgili, gencinki iri damla biçimli lekelidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Konmuş kuşta kanat ucu kuyruğun oldukça gerisinde kalır. Baş ve sırt erişkin erkekte mavimsi gridir; kanat uçları ise koyudur. Bu açık gövde ile koyu uçların birlikteliği uçarken de görülebilir.

Açık renkli boğazın ortasında ince, koyu bir dik çizgi bulunabilir. Beyazımsı göğüs ve karın üzerindeki ince pas rengi enine çizgiler, uzaktan sıcak bir renk oluşturur. Erişkin erkekte göz kırmızımsıdır; göz rengi tüy deseniyle birlikte değerlendirilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi genellikle daha iridir; üst tarafı erkeğinkinden daha koyu ve kahverengimsidir. Ancak tek kuşun boyutunu uzaktan tahmin etmek güvenilir bir eşey ayrımı sağlamaz.

Genç kuşun üstü koyu kahverengi, tüy kenarları pas rengidir. Baş daha soluk, alt taraf iri kahverengi damla lekeleriyle kaplıdır; kuyrukta koyu enine bantlar bulunur.

Uçuşta Görünüm

Olağan uçuşunda hızlı kanat vuruşlarını kısa süzülmeler izler. Yükselen sıcak hava akımlarında geniş daireler çizerek yükselebilir. Bir dala konmadan önce ise uçuş çizgisini kıvrımlı ve ani biçimde değiştirebilir.

Şikranın kanadı genel olarak yuvarlaktır; Yaz Atmacasınınki daha sivri, bazen doğanı andıran bir görünüştedir. Kanat uçlarının nasıl açıldığı bu izlenimi değiştirebilir. İyi bir uçuş görünüşünde yalnız tek teleğin sayısı değil, kanadın bütün biçimi değerlendirilir.

Ses ve Davranış

Çoğu zaman sessizdir; üreme döneminde tiz ve yinelemeli çağrıları daha sık duyulur. Çağrılardan biri “ki-iu”, bir başkası sonu titreyen “ke-vik” gibi aktarılabilir. Sesin yazıyla taklidi yaklaşık bir ipucudur; çağrının ritmi ve görülen kuşun özellikleri birlikte düşünülmelidir.

Ermenistan’da 2009’da izlenen iki çiftte, erkeğin dişiye av getirmesi ve bölgeye giren kuşları kovalama sırasında her iki eşey de tiz, iki heceli çağrılar çıkardı. Araştırmacılar bu çiftleri Yaz Atmacalarından daha sesli buldu; bu karşılaştırma iki yerel çifte aittir.

Karıştırılabilecek Türler

Yaz Atmacası (Levant Sparrowhawk, Tachyspiza brevipes) en önemli benzeridir. Campbell’ın 2026 incelemesi, ilk takvim yılındaki kuşların haziran–kasım fotoğraflarına dayanır: çoğu Birleşik Arap Emirlikleri’nden 75 Şikra, Yunanistan–Kazakistan ve göç alanlarından 93 Yaz Atmacası. Her özellik bütün fotoğraflarda seçilemiyordu. Genç Şikraların gözü çoğunlukla parlak sarıydı; yeni uçmuş iki bireyde mavi griydi. Kuyruk dibinin altındaki kısa tüyler Şikrada genellikle desensiz veya az lekeli, Yaz Atmacasında daha yoğun koyu desenliydi. Açık kanatta Şikra genellikle beş, Yaz Atmacası dört belirgin uç teleği gösterir; ancak Yaz Atmacası da fotoğrafta beş gösterebilir. Katlı kanattaki uç teleği sayısı farklı bir özelliktir. Kuyruk altı farkı henüz destekleyici bir bulgudur.

Atmaca (Eurasian Sparrowhawk, Accipiter nisus) da yuvarlak kanatlı ve uzun kuyrukludur. Erişkin erkeğin gri üstü ile turuncumsu alt tarafı benzerlik yaratır. Dişisi çoğunlukla belirgin açık kaş taşır; erkeğin kaşı silik veya görünmez olabilir. Genç Atmacanın alt tarafında kalp biçimli koyu işaretler bulunur. Kaşın yokluğu tek başına Şikra tanısı değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık ağaçlıklar, ağaçlı savanlar ve tarım alanlarıyla karışmış ağaç kümeleri başlıca yaşam alanlarıdır. Köy çevresindeki dikimler, kent parkları ve bahçeler de kullanılabilir. Avlanılacak açıklıkların yakınındaki ağaçlar hem yuva hem de tünek sağlar; kesintisiz kapalı orman türün tek yaşam ortamı değildir.

Yuva Yeri

Yuva, kalın bir dalın çatalına yerleştirilmiş, içi kabuk parçalarıyla döşeli sığ bir çubuk platformudur. Güney Afrika bölgesini ele alan Roberts temelli uzman derlemesinde iki eşeyin yuvayı yaptığı, 1–4 yumurtanın çoğunlukla dişi tarafından 28–29 gün kuluçkaya yatırıldığı anlatılır. Erkek dişiyi besler, bazen kuluçkayı devralır. Yavrular yaklaşık 22 günlükken yuva ağacında dolaşmaya, yaklaşık on gün sonra uçmaya başlar; bağımsızlaşmaları daha sonradır. Bu bölgesel süreler, Türkiye’de ölçülmüş değerler değildir. Yuva ağacına yaklaşarak erişkinleri uzaklaştırmamak gerekir.

Günlük Alan Kullanımı

Ermenistan’ın Erivan kentinde 2009’da izlenen iki çift, çayırlı açıklıklar ve çıplak zeminler içeren ağaçlı parkları kullanıyordu. Erkekler getirdikleri avı yuvadan 10–30 metre uzaktaki ağaçlarda dişilere aktarıyordu. Bu gözlemler, günlük etkinliğin yalnız yuva üzerinde geçmediğini, çevredeki ağaçların da kullanıldığını gösterir; bütün Şikralar için ölçülmüş bir alan büyüklüğü vermez.

Dünya Yayılışı

Şikra, Sahra’nın güneyindeki Afrika’dan Güney ve Orta Asya’ya uzanan geniş bir alanda bulunur. AviList v2025b, Shikra İngilizce adını Tachyspiza badia ile eşleştirir ve altı alt türü aynı tür içinde kabul eder. İki Afrika alt türünün yanında Asya’da dört alt tür vardır. Kuzeydeki Tachyspiza badia cenchroides, Azerbaycan’dan Kazakistan, İran ve kuzeybatı Hindistan’a uzanır; diğer Asya biçimleri Hindistan, Sri Lanka, Bangladeş ve Güneydoğu Asya’da dağılır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de çok seyrek görülen rastlantısal bir türdür. Smith’in 2012 makalesi, Artvin Hopa’nın doğusunda Eylül 2006’da fotoğraflanan genç kuşu belgeler. Campbell’ın 2026 değerlendirmesi, 2025’te Suriye sınırı yakınından üç yeni bildirim de aktarır. Bunlar, bütün bildirimlerin kabul edildiği güncel bir Türkiye toplamı olarak okunmamalıdır.

Göç Yolculuğu

Kuzeydeki cenchroides toplulukları göçmendir; OSME’nin Ocak 2025 derlemesi, Orta Asya’da üreyen kuşların kışın kuzeybatı Hint altkıtasına indiğini belirtir. Bu kuzey biçiminin hareketi, Afrika’daki topluluklarla aynı değildir. Güney Afrika bölgesinin uzman hesabı, oradaki kuşları büyük ölçüde yerleşik sayar; bazı kış yoğunlaşmalarının kısmi göçe işaret edebileceğini, hareketlerin ise iyi bilinmediğini açıklar. Türkiye’deki birkaç gözlem, izlenmiş bireylere dayanan düzenli bir göç güzergâhı göstermemektedir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Hindistan’ın Maharashtra eyaletindeki Ajanta yakınında, 17 Nisan–10 Haziran 2020’de tek çift 61,25 saat izlendi. Çalışmanın tablosundaki 36 av tesliminin 24’ü kertenkele, ikisi kuş, biri sıçandı; dokuzu tanımlanamadı. Bu sayılar bir çiftin yuva dönemine aittir; bütün Şikraların besin oranı veya Türkiye için bir av listesi değildir.

Nasıl Avlanır?

Yaprakların arasındaki gizli bir tünekten çevresini gözetler. Avı fark edince hızla atılır; yerdeki bir kertenkeleye inebildiği gibi küçük bir kuşu dalların arasında veya havada takip edebilir.

İlginç Bilgiler

## Bilimsel Ad Neden Değişti? Eski yayınlardaki Accipiter badius ile güncel Tachyspiza badia aynı Şikrayı anlatır. Catanach, Halley ve Pirro’nun 2024’te çevrimiçi yayımlanan soy ağacı çalışması, yeni ve önceki genetik verileri birleştirerek 237 yırtıcı kuş türünü karşılaştırdı. Geleneksel Accipiter cinsindeki kuşların tek bir doğal soy grubu oluşturmadığını gösteren bu araştırma, cins sınırlarının yeniden düzenlenmesine dayanak oldu. AviList v2025b, Şikrayı Tachyspiza cinsinde kabul eder; ad değişikliği yeni bir kuşun keşfedildiği anlamına gelmez. ## İlk Belgeli Üremenin Anlamı Bir ülkede üremenin ilk kez belgelenmesi, türün o ülkeye kesin olarak o yıl geldiğini göstermez. Ermenistan’da 2009’da yapılan pilot yuva araştırması iki Şikra çifti ortaya çıkardı. İlk yuvadan üç yavru temmuzda ayrıldı; ikinci çift ağustosta üç yavru besliyordu. İkinci yuvadaki iki yavrunun havada görüldüğü sırada üçüncüsü hâlâ yuvadaydı. Araştırmacılar gelişimi kesintisiz izlemediği için bu tarihlerden kesin kuluçka veya yavru büyüme süresi hesaplanamaz. Çalışma, Ermenistan’daki ilk belgeli üremeyi bildirir; daha önce hiç üremediğinin kanıtı değildir. ## İlk Uçuş ile Bağımsızlık Yuvadan ilk uçuş, yavrunun artık kendi başına beslendiği anlamına gelmez. Ajanta’daki tek çiftin 2020 gözlemlerinde ilk iki yavru 1 Haziran’da, üçüncüsü 5 Haziran’da uçtu; yavrular daha sonra da yuvaya dönerek beslendi. Aynı Hindistan çalışmasında kuluçka sırasında yapılan 24 saatlik gözlemin yalnız iki saatinde erkek yumurtaların üzerindeydi. Dişi yavrular küçükken onları gölgeledi; erkek av getirirken parçalayarak besleme çoğunlukla dişideydi. Bunlar, günün her saatini kapsamayan tek yuva gözlemleridir; bütün çiftlere değişmez görev oranları vermez.

Arı Şahini

Pernis apivorus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Öne çıkan küçük baş, uzun kuyruk ve kanat tutuşunu birlikte değerlendir. Erişkin ve genç göz/gaga dibi ile bant düzenleri farklıdır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Arı Şahini (Pernis apivorus; European Honey Buzzard), küçük ve öne uzanan başı, belirgin ince boynu ve uzun kuyruğuyla tanınan bir gündüz yırtıcısıdır. Gövdesi açık, koyu veya kızıl tonlarda olabilir; siluet ve tüy deseni birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Tünemiş kuşta da ince baş ve gaga dikkat çeker. Dallarda veya yerde rahatça yürüyebilir; besin araması gökyüzüyle sınırlı değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkekte baş çoğunlukla gri, dişide kahverengidir. Erişkinin gözü sarı, gaga dibindeki yumuşak bölüm koyu gri-mavidir. Gençte göz koyu, gaga dibi sarıdır. Genç kuşun açık veya koyu giysisi tek başına eşeyini göstermez.

Gençte kuyruk bantları erişkinin düzeninden farklı olabilir. Bazılarında erişkine benzeyen veya çok silik bantlar bulunur. Yaş değerlendirmesinde bu değişkenlik ile göz ve gaga dibi birlikte dikkate alınır.

Uçuşta Görünüm

Erişkinin kuyruğunda genellikle uç yakınında bir koyu bant, köke yakın iki bant bulunur. Koyu bilek lekesi kanadın altındadır. Süzülürken kanatlar çoğunlukla gövde düzeyinde, uçları biraz aşağıda tutulur; tek anlık duruş kesin ölçüt değildir.

Ses ve Davranış

İnce, dalgalanan ıslığı üreme alanına yerleşirken daha sık, yuvalama ilerledikçe daha seyrek duyulabilir. Yuva yakınında rahatsız edildiğinde çağrı sertleşebilir. Ses almak için yuvaya yaklaşılmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Şahin (Buteo buteo; Common Buzzard), daha iri başlı ve kısa boyunlu görünür; kuyruğu da daha kısadır. Arı Şahininin öne çıkan küçük başı ve uzun kuyruğu ayırmaya yardım eder.

Küçük Kartal (Hieraaetus pennatus; Booted Eagle), açık giyside beyazımsı gövde ve kanat örtüleriyle koyu uçuş tüyleri arasında belirgin karşıtlık gösterir. Koyu giyside aynı açık gövde görülmez.

Tepeli Arı Şahini (Pernis ptilorhynchus; Crested Honey Buzzard, ayrıca Oriental Honey-buzzard) zor bir benzeridir. AlUla rehberinde daha geniş kanat, altı belirgin uç tüyü ve daha kısa kuyrukla ayrılır; Arı Şahininde genellikle beş uç tüy belirgindir. Tüyler kapalıysa bu sayı güvenle okunamaz; yalnız tepelik izlenimi yeterli değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üremede olgun ormanlara, beslenmede çevredeki açıklıklara gereksinim duyar. Yaprak döken, iğne yapraklı ve karışık ormanları; besin ararken çayır ve otlakları kullanır.

Yuva Yeri

Uygun eski dal yuvasını kullanabilir veya ağaçta yenisini yapabilir. İçindeki yapraklı sürgünler yuvalama boyunca yenilenir.

BTO’nun Avrupa kaynaklarına dayanan uzman derlemesinde tipik yumurta sayısı 2, kuluçka 30–35 gün, yavrunun uçabilir duruma gelmesi 40–44 gündür. Kuluçkayı çoğunlukla dişi üstlenir; erkek de katılabilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş ortalamalar değildir.

Günlük Alan Kullanımı

İstanbul Boğazı’ndaki 2006 araştırmasında, kuşların yamaçlardaki yükselen havadan yararlanırken hem dönerek hem düz süzüldüğü anlatılır. Bu nedenle kuşlar aynı yönde düz bir çizgi izlemek zorunda değildir; sayımda hareket yönünü takip etmek önemlidir.

Dünya Yayılışı

Üreme yayılışı Avrupa’dan batı Asya’ya, İran ve Sibirya’ya kadar uzanır; Türkiye de bu coğrafyadadır. Kışın temel yayılışı Sahra’nın güneyindeki Afrika’dır.

Türkiye’deki Durumu

Üner ve arkadaşlarının İstanbul Boğazı’nda 18 Mart–31 Mayıs 2006 araştırmasında, 72 sayım gününde toplam 538 saatlik gözlemle 9.085 Arı Şahini sayılmıştır. Nokta, Sarıyer ile Rumelifeneri arasındaki Keskin Viraj’dır. İlk kuş 12 Nisan’da görülmüş, yoğun geçit 30 Nisan’dan sonra başlamıştır. Üç gün sayım yapılamamış, hava bazı gözlem saatlerini sınırlamıştır. Bu sayı Türkiye’nin toplam üreyen kuş sayısı değildir.

Göç Yolculuğu

İsveç’in güneybatısında 1997–2000’de verici takılan kuşları inceleyen araştırmada, izlenen altı erişkin Cebelitarık üzerinden Afrika’ya geçmiştir. Üç gencin yolları daha farklıdır; seyrek konumlar nedeniyle bazılarının deniz geçiş yeri kesinleşmemiştir. Bu küçük örneklem Türkiye’deki bütün Arı Şahinleri için aynı göç çizgisini sağlamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Yaban arısı yuvalarındaki gelişmekte olan yavruları yer: yumuşak gövdeli larvalar ile erişkin böceğe dönüşüm evresindeki pupaları peteklerle alabilir. Başka iri böcekleri, bazen kurbağa, küçük sürüngen ve kuşları da tüketir. Temel besini bal değildir.

Nasıl Avlanır?

Güçlü ayaklarıyla toprağı eşeleyip gömülü böcek yuvasına ulaşır. Göz ve gaga çevresindeki sert tüyler korunmaya yardım eder; burun delikleri dar yarıklardır. Bunlar tam bağışıklık sağlamaz. Petek parçaları yerinde yenebilir veya yavruya taşınabilir; iki ebeveyn de yavru besler.

İlginç Bilgiler

## Kanatlarını Sırtı Üzerinde Hareket Ettirme Erkeğin kur uçuşunda kanatlarını sırtının üzerine kaldırıp birkaç kez hareket ettirdiği, alkışa benzetilen bir gösteri görülebilir. ## Bir Geçiş Sayımının Kapsamı İstanbul Boğazı’ndaki 2006 çalışma tek noktanın görüş alanıyla sınırlıdır. Makale, bazı eski sayımlarda Arı Şahini ile Şahinin karıştırılmış olabileceğini belirtir. Geçmiş sayıları karşılaştırırken tarih, yöntem ve tür tanısı birlikte kontrol edilmelidir. ## Genç ile Erişkinin Farklı Yolları İsveç’in güneybatısındaki 1997–2000 kuşlarını inceleyen 2003 makalesi, yaşa bağlı yol farklarında deneyim, yön bulma ve uçuş koşullarını olası açıklamalar olarak tartışır. Hangisinin tek başına belirleyici olduğunu deneyle kanıtlamaz. Vericiler her gün çalışmadığından bağlantı çizgileri kesintisiz uçuş kaydı değildir. İsveç’in güneybatısındaki aynı 1997–2000 araştırmasında on kuşa verici takılmış, dokuzunun göçü değerlendirilebilmiştir. Bir erişkinle bağlantı üreme alanında kesilmiş; bir gencin Afrika’daki son varış noktası kesinleşmemiştir. Bağlantının kaybolması ölüm kanıtı değildir; örneklem ve eksik konumlar genellemeyi sınırlar.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...