kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Sumru (Sterna hirundo)
VS
Seçildi Akdeniz Martısı (Ichthyaetus melanocephalus)

Sumru

Sterna hirundo

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Uzun sivri kanatlar, çatallı kuyruk, kırmızı-siyah uçlu gaga ve dış el teleği deseni.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Sumru, su üstünde hafif ve esnek bir uçuşla ilerleyen, uzun kuyruklu gri-beyaz bir kuştur. Balık ararken kısa süre havada asılı kalıp suya dalabilir. Göl ve akarsu çevresinde de görülür; yalnız deniz kıyılarına bağlı değildir. Türü seçmek için baş ve gaga kadar kanat-kuyruk oranına da bakılır.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme giysisindeki erişkinin tepesi ve ensesi siyah, üst tarafı açık gri, göğüs ve karnı beyazımsı gridir. Avrupa’da yaygın olan kuşlarda ince gaga çoğunlukla kırmızı ve siyah uçlu, bacaklar kırmızıdır.

Konmuş kuşta uzun uçuş tüyleri arkaya doğru uzanır; kuyruk uçları genellikle katlanmış kanatların ucunu geçmez. Uzun çatallı kuyruğu, açık gövdesi ve başın önüne uzanan gagası birlikte izlenir.

Türün bütün üreme erişkinleri kırmızı gagalı değildir. Hong Kong’daki uzman tür hesabında, çoğunlukla Sterna hirundo longipennis alt türüne ait kuşlar siyahımsı gaga ve koyu kahverengi bacaklarla anlatılır. Kuzeydoğu Asya’yla ilişkili bu görünüm, Avrupa’daki tipik kırmızı gagalı kuşların tanımını bütün dünyaya yaymamak gerektiğini gösterir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel tüy görünümünü taşır. Birinin daha soluk, diğerinin daha parlak görünmesinden eşey seçilmez.

Üreme dışında alın ve tepenin ön bölümü beyazlaşır; siyah alan başın arkasında kalır. Gaga kırmızı tabanlı koyu bir görünüme veya bütünüyle siyaha dönebilir, bacaklar koyulaşır. Kanadın ön bölümünde koyu bir şerit belirir. Bu görünüm genç kuşa benzese de, yalnız beyaz alın her kuşun o yıl doğduğunu göstermez.

Genç kuşun sırt ve omuz tüyleri gri-bej zemin üzerinde kahverengi kenarlı, pullu gibi görünür. Alın açıktır, başın arkasındaki tüyler koyudur. Kanadın önünde koyu şerit ve daha kısa, daha az çatallı bir kuyruk seçilir. Gaga açık turuncumsu ve koyu bölümler taşıyabilir; bacaklar mat kırmızı turuncudur. Sonraki tüy değişimleri bu kahverengi kenarları azaltır; genç görünümü bütün yıl aynı kalmaz.

Uçuşta Görünüm

Uçarken kanatlar uzun, dar ve sivri; kuyruk çatallıdır. Üstten görülen dış el telekleri, yani kanadın uç kısmındaki uzun uçuş tüyleri, daha koyu bir kama oluşturur. Bu koyuluk kanadın bütün ucunu kaplayan tekdüze siyah bir alan değildir.

Kanadın altından bakıldığında, uçtaki uzun uçuş tüylerinin koyu sınırı seçilebilir. Hong Kong’daki tür hesabı, el teleklerinin alt uç sınırını görece geniş, kol teleklerinin arka sınırını ise keskin olmayan biçimde anlatır. Bu anlatım özellikle orada baskın olan doğulu kuşlar bağlamındadır.

Ses ve Davranış

Keskin ve yüksek bir “kirr” çağrısı verir. Tedirgin olduğunda kısa “tik” veya “tiak” sesleri yinelenebilir, uzun çağrı daha uzayan bir biçim alabilir. Yavruların besin isterken verdiği sesler daha ısrarlı ve hırıltılı duyulur.

Kur sırasında erkek balık getirip dişiye sunabilir; eşler havada birlikte gösteri uçuşu da yapar. Kolonide yuvalar birbirine yakın olsa da kuşlar çevrelerindeki alanı savunur. Yaklaşan bir davetsiz misafire sesli dalışlarla karşılık verebilirler. Balık taşımak yalnız kurla sınırlı değildir; yavru besleyen iki eş de av getirir. Bu nedenle teslimin kime ve hangi dönemde yapıldığı bilinmeden her balık taşıyan kuşa erkek denmez.

Yuva zemindeki kum, çakıl veya kabuk parçaları arasında açılmış sığ bir çukurdur. Çukuru iki eş oluşturur; dişi çevredeki kuru bitkileri ve kıyıya vurmuş küçük parçaları ekleyebilir. Bu sade yuva yapısı, açık zeminde yumurtaların kolay fark edileceği anlamına gelmez; koloninin içine girilmemelidir.

BTO’nun el kitaplarına dayanan uzman derlemesi, tipik yumurta sayısını 2–3 ve kuluçka süresini 21–22 gün olarak verir. Kuluçkayı çoğunlukla dişi, zaman zaman erkek yürütür. Yavruların tipik uçuş gelişimi aynı hesapta 22–28 gündür; bu süre tamamen bağımsız olma yaşı değildir.

Cornell’in Kuzey Amerika tür hesabı 1–4 yumurta ve 22–27 günlük kuluçka bildirir. Bu değerler BTO derlemesindekilerle aynı değildir; iki hesaptan bir ortalama hesaplanmaz. Yavrular gözleri açık ve hav tüyleriyle çıkar; yürüyebilseler de başlangıçta yuva çevresinde kalırlar.

Karıştırılabilecek Türler

1. Kutup Sumrusu (Sterna paradisaea) en yakın benzerlerindendir. Daha küçük ve yuvarlak başı, kısa gagası ve çok kısa bacakları nedeniyle farklı bir oran verir. Üreme giysisindeki dış kuyruk tüyleri, konmuşken kanat ucunu az da olsa aşabilir; alt gövdesi çoğu Sumrudan daha gridir. Gaga çoğunlukla koyu kırmızı görünür. Kış giysisinde gaga koyulaşıp kuyruk kısalabildiği için, üreme kuşuna ait işaretler yıl boyunca aynı güçte kullanılmaz.

2. Kara Gagalı Sumru (Thalasseus sandvicensis) daha iri bir kuştur. İnce, uzun ve siyah gagasının ucu sarı, bacakları siyahtır; ensedeki tüyler kaldırılabilen bir tepelik oluşturur. Açık gri sırtı ve beyaz çatallı kuyruğu iki kuşu benzetebilir. Buna karşılık siyah bacak, sarı gaga ucu ve başın arkasındaki dağınık görünüm birlikte seçildiğinde, tipik erişkin Sumrudan ayrım kolaylaşır.

3. Küçük Sumru (Sternula albifrons) belirgin biçimde daha küçük, daha kısa kuyrukludur. Üreme giysisindeki net beyaz alın, sarı ve siyah uçlu gaga ile sarı bacaklar ayırıcıdır. Dıştaki uçuş tüyleri koyu görünür. Sumru da üreme dışında beyaz alınlı olabildiğinden, beyaz alın tek başına yeterli değildir; küçük gövde ile gaga ve bacak rengi aynı kuşta değerlendirilir.

4. Kara Sumru (Chlidonias niger) üreme giysisinde koyu başı ve alt gövdesiyle belirgindir. Üreme dışında alt taraf beyazlaşır, göğsün yanlarında koyu lekeler kalır; sırt, kuyruk ve kuyruk sokumu koyu gridir. Böyle bir açık gövdeli kuş, kısa süreli uçuşta genç veya kış giysili Sumruyla karışabilir. Yan göğüs lekesi ve koyu arka gövde birlikte incelenir; yalnız beyaz alın ya da siyah ense alanıyla karar verilmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Hem deniz kıyısında hem iç sularda ürer; yakındaki avlanma suyu ile yuva yüzeyi birlikte önem taşır. Macaristan ve Hırvatistan’da 2014–2018 araştırmasına konu olan koloniler, doğal kıyılarla sınırlı değildi. Macaristan’ın Várpalota çevresinde iki su alanındaki üç yapay platform, çakıllı yuva zemini ve barınaklar sağlıyordu; Hırvatistan’daki Rakitje kolonisi ise bir çakıl ocağı gölündeki adayı kullanıyordu. Böylece insan yapımı bir su alanı da üremeye ev sahipliği yapabilir.

Yuva Yeri

Cornell’in Kuzey Amerika hesabında, yuva çevresinde dağınık ve alçak bitkilerin bulunduğu yerlerin seçildiği belirtilir. Bu küçük örtü parçaları yavrulara saklanma alanı sağlar. Yuva çoğunlukla suya yakın açık zemindedir.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme sırasında kullandığı alan yalnız yuva adası değildir. Slovenya’da 2018–2019, Hırvatistan’da 2018 GPS kayıtları değerlendirilen toplam 23 erişkinin çalışması, kolonilerin çevreyi farklı kullandığını gösterdi. Hırvatistan’daki Siromaja kuşlarının çoğu konumu yuvalara beş kilometrelik çevredeyken Rakitje kuşları 23 kilometreye kadar uzanan sulara düzenli uçuşlar yapıyordu. Ancak kaydedilen her konum doğrudan av yakalama gözlemi değildi; arada uçuş, dinlenme veya başka alanları araştırma da olabilirdi.

Dünya Yayılışı

Sumru Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya’da geniş bir üreme alanına sahiptir. AviList v2025b’de dört alt tür kabul edilir. Sterna hirundo hirundo Avrupa, Kuzey Amerika ve Asya’nın batı kesimlerinde geniş yayılışlıdır; Kuzeybatı Afrika’da da yerel olarak ürer. Sterna hirundo tibetana Orta Asya, Tibet Platosu ve İç Moğolistan’la; Sterna hirundo minussensis Orta Sibirya ve Kuzey Moğolistan’la ilişkilidir. Sterna hirundo longipennis ise Kuzeydoğu Sibirya’dan Kuzeydoğu Çin’e uzanır. Kış alanları topluluklara göre değişir: Hint Okyanusu, Güneydoğu Asya, Avustralya ve güney denizleri bu geniş dağılımın farklı parçalarıdır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreme ve ilkbahar gözlemleri belgelenmiştir. BirdLife’ın 2021 Avrupa ekinde Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 15.000–30.000 üreyen çift tahmini bulunur; kapsamı kısmi olarak belirtilmiştir. Bu tarihli derleme, günümüzün kesin nüfus sayımı değildir. Küçük Menderes Deltası’nda Eylül 2007–Mayıs 2008 arasında 15 noktayı ayda bir tarayan İngilizce araştırmanın tablosu, Nisan 2008’de 11 Sumru kaydeder. Bu gözlem sayısı, deltada 11 yuva veya 11 üreyen çift bulunduğu anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Göç, topluluğa göre değişebilir. Macaristan ve Hırvatistan’daki iç su kolonilerinde 2014–2017 yolculuklarını ışık kaydedicilerle izleyen araştırma, kullanılabilir göç verisi elde edilen dört erişkinde doğu Afrika yönünü buldu. Hesaplanan konumlar, Balkanlar ve Türkiye üzerinden doğu Akdeniz’e, ardından Nil ve Kızıldeniz çevresine ilerlemeyle uyumluydu. Macaristan kuşları Kenya kıyılarında, Hırvatistan kuşları Mozambik Kanalı’nın güneyinde kışladı. Konumlar GPS kesinliğinde değildi; ışık ve gün uzunluğundan hesaplanmıştı. Dört kuşun bu yolculuğu, Türkiye’de görülen bütün Sumruların aynı sırayla aynı yerlerden geçtiğini göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca küçük balıkları yer; kabuklular, kalamar ve böcekler de besinine katılabilir. Brezilya’nın güneyindeki Lagoa dos Patos ağzı ve çevre kıyılarda Mart 1999–Şubat 2000 arasında toplanan 714 kusmuk topağı, kışlayan erişkin ve henüz erişkinliğe ulaşmamış kuşların besinini incelemek için kullanıldı. Balık, böcek, kafadanbacaklı ve kabuklu kalıntıları bulundu; besin bileşimi aylara göre değişiyordu. Kusmuk topağı, kuşun sindiremediği parçaları ağızdan çıkarmasıyla oluşur. Buradan hesaplanan besin kütlesi, doğrudan gözlenen av sayısıyla aynı ölçü değildir.

Nasıl Avlanır?

Su üzerinde uçarak veya kısa süre havada asılı kalarak avı arar, yüzeye yakın balığı dalışla alabilir. Bazen bütün gövdesini suya sokmak yerine gagasını yüzeyin hemen altına uzatır; su üzerinde yüzerken de besin toplayabilir. Havada böcek yakalaması ve başka sumrulardan av çalmaya çalışması da bilinir. Besin kaynağı bol olduğunda gruplar halinde toplanır.

İlginç Bilgiler

## Koloniler ve Nüfus Eğilimi Britanya’da iç su kolonilerinin çoğalması, bütün Sumru nüfusunun aynı biçimde arttığı anlamına gelmez. BTO, taş ocağı göletleri gibi iç alanlarda gelişen küçük kolonileri, büyük kıyı kolonilerindeki kayıplardan ayrı değerlendirir. Kuşların birkaç büyük kolonide toplanması, genel kuş taramalarında nüfus eğiliminin güvenilir ölçülmesini de güçleştirir. ## Ölçüyle Eşey Ayrımının Sınırı Hırvatistan ve Slovenya’nın Sava ve Drava çevresindeki ölçüm araştırması, çoğu 2018–2019’da yakalanmış 53 kuşta 22 erkek ve 31 dişiyi karşılaştırdı. Eşeyler kan örnekleriyle, az sayıda kuşta ise halkalı bireylerin çiftleşme gözlemleriyle belirlendi. Baş ve gaga ölçülerinde ortalama farklar vardı, ancak değerler örtüşüyordu. Araştırmacılar, başka bir toplulukta erkek seçmek için önerilen uzun baş-gaga eşiğinin burada güvenilir çalışmadığını belirtti. Bir topluluğun ortalaması, tek bireyi kesin etiketleyen bir kural değildir. ## Halkalı Bir Kuşun Yaşı Britanya halkalama verilerini derleyen BTO, 1996’da belirlenen en yüksek yaşı 33 yıl 6 gün olarak verir. Bu, bütün Sumruların ulaştığı yaş değildir; ilgili derlemenin halkalı bir kuş kaydıdır. Aynı kurumun üreme yaşına ulaşmış kuş için verdiği 12 yıllık tipik yaşam beklentisi de, yeni çıkmış bütün yavruların ortalama ömrü şeklinde okunmamalıdır. ## Havada Yakalanan Kalamar Filipinler’in Tañon Boğazı’nda 24 Nisan 2014’te, Sterna hirundo longipennis alt türünden bir Sumrunun havaya sıçramış bir kalamarı uçarken yakalaması fotoğraflandı. 2021’de yayımlanan bu gözlem, avın her zaman su altında alınmadığını gösteren dikkat çekici bir örnektir. Fotoğraftaki 26 kalamar, 26 ayrı avlanma olayı değildi; tek kuşun tek yakalaması belgelenmişti. Kalamarın kesin türü de belirlenmemişti. ## Rüzgârla Gelen Böcekler Brezilya’nın güneyindeki Lagoa dos Patos ve çevre kıyılarda 1999–2000 besin araştırması, sıra dışı bir olayı da kaydetti. Aralık 1999’da kanatlı karıncaların topluca ortaya çıkmasıyla denize doğru esen rüzgâr aynı döneme rastladı. 16–17 Aralık’ta Sumrular denize sürüklenen bu böceklerle yoğun biçimde beslendi. Araştırmacılar bunu diğer aylarda görülmeyen bir olay olarak anlattı; her aralık ayında beklenen değişmez bir beslenme düzeni değildi. ## Göçte Eşey ve Birey Farkı Almanya’nın Szczecin Lagünü’ndeki Riether Werder kolonisinde 2019–2023’te başlatılan ışık kaydedici çalışmasının 2026 makalesi, eşeyi bilinen ve tam yolculuk kaydı bulunan 30 erkek ile 25 dişiyi karşılaştırdı. Dişiler sonbahar göçüne ortalama 10,2 gün önce başladı; ancak model, başlangıç tarihlerindeki değişimin küçük bir bölümünü açıklıyordu. Bu fark her dişinin her erkekten önce ayrıldığı anlamına gelmez.

Akdeniz Martısı

Ichthyaetus melanocephalus

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Erişkin beyaz kanat ucu ve açık kanat altı; gençte siyah telekler bulunabilir, yaş kontrolü zorunludur.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Akdeniz Martısının erişkini çok açık gri sırtı, beyaz gövdesi ve siyahlık taşımayan beyaz kanat uçlarıyla dikkat çeker. Kalın ve hafif aşağı kıvrık kırmızı gagası, küçük ve orta boy martılar arasında başlıca destekleyici işaretlerdendir. Üreme giysisinde başı siyahtır; genç kuşların kanatları ise daha koyu desenlidir. Bu nedenle erişkinin beyaz kanat ucunu her yaştaki kuşa uygulamayın.

Genel Görünüm ve Duruş

Karabaş Martıdan biraz daha iri ve dolgun görünür. Yakından bakıldığında sırt ile kapalı kanadın üstünde inci grisine çalan açık bir renk seçilir; uzaktan bu alanlar neredeyse beyaz görünebilir. Göğüs, karın ve erişkinin kuyruğu beyazdır. Gaga Karabaş Martınınkinden daha kalın ve güçlü yapılıdır; kırmızı bölümün ucuna yakın koyu bir bant bulunabilir. Kışın baş büyük ölçüde beyazlaşır, gözün çevresinde ve kulak bölgesinde koyu bir alan kalır; ensede gri benekler görülebilir. Böyle bir kış kuşu, siyah yaz başlığını taşımadığı için başka tür sayılmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkek ve dişi aynı temel tüy desenini taşır. Üreme başlığı başın üstünü, yüzü ve enseyi genişçe örter. Koyu gözün üstünde ve altında beyaz yarımay biçimli tüy alanları belirgindir; göz çevresindeki çıplak halka kırmızıdır. Gagası yüksek yapılı ve kırmızı, bacakları da kırmızıdır. Gaga ucuna yakın koyu bant, bazı kuşlarda daha sarı görünen uçla birlikte seçilebilir. Kışın başlıktan göz ve kulak çevresinde koyu bir maske kalır; gaganın koyu bandı daha belirgin olabilir. Başlığın genişliğini eşey ayrımı gibi kullanmayın; yaz ve kış görünüşü arasındaki değişim erkeklerde de dişilerde de olur.

Genç kuşun ilk kahverengi giysisi, erişkinin beyaz kanatlı görünüşünden oldukça farklıdır. Taze sırt ve kanat tüylerinin açık kenarları pullu bir desen oluşturur; ilk yıl dış uçuş tüyleri koyudur ve beyaz kuyruğun ucunda koyu bant bulunur. Sonraki tüy yenilenmesinde sırt ve kanadı örten tüyler daha düz, inci grisi bir görünüm kazanır. Yine de dış uçuş tüylerinin uçlarında değişen miktarda siyah kalabilir. Bu ikinci kış deseninin ayrıntıları, halka yaşı bilinen kuşlar üzerinden de belgelenmiştir. Örneğin 2007’de Macaristan’da yavruyken halkalanıp 2008’de Fransa’nın kuzeybatısında fotoğraflanan bir kuş, açık sırtla birlikte kalan koyu kanat ucu işaretlerini taşır. Tek bir birey bütün değişkenliği göstermez; koyu alanın miktarı ve gaga rengi aynı yaş grubunda da değişebilir.

Uçuşta Görünüm

Uçan erişkinde kanadın üstü çok açık, altı da beyaz görünür. Karabaş Martıya göre kanatlar biraz daha kısa ve geniştir. Kuş yere konup kanatlarını kapattığında da beyaz kanat ucu tüyleri kuyruğun üstünde görülebilir. Bu yüzden tanı yalnız havada yapılmaz; kapalı kanattaki uç rengi de işe yarar. Kış kuşunda gözün içinden geçen koyu maske, Karabaş Martının çoğunlukla göz arkasında kalan lekesinden daha geniş bir izlenim verir. Bu işaretleri yaşla birlikte okuyun: ilk yılın koyu kanadını, erişkinin beyaz kanadıyla aynı ölçüte göre değerlendirmek yanlıştır. Kanat yüzeyi, baş deseni ve gaganın yapısı birlikte gözlenmelidir.

Ses ve Davranış

Çağrısı yükselip alçalan, biraz buruk ve genizden gelen bir ses olarak tarif edilir. Uçuşu çeviktir; kanat vuruşları oldukça hızlı olabilir. Suya yakın, seyrek bitkili yerde, çalılıkta veya sazlık çevresinde ürer.

Yuva, yerde biriktirilen bitki parçalarından oluşan çanak biçimindedir. BTO’nun tür derlemesinde tipik yumurta sayısı üç, iki eşin katıldığı kuluçka süresi 23–25 gün olarak verilir. Aynı derlemede yavruların uçuşa geçmesi 35–40 gün, CIESM hesabında 35–45 gün olarak belirtilir. Bu sürelerden yeni bir ortalama çıkarılmaz; yavrunun yuvadan uzaklaşması uçabildiği anlamına gelmez. Kuluçkadaki kuşları veya yürüyen yavruları yakından izlemeye çalışıp koloniyi dağıtmayın; izleme uzaktan yapılmalıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Karabaş Martı (Chroicocephalus ridibundus; İngilizce Black-headed Gull), özellikle kışın en sık karıştırılabilecek türdür. Üreme başlığı çikolata kahverengisidir; adı siyah başı çağrıştırsa da bu renk her ışıkta siyah görünmez. Gagası Akdeniz Martısına göre daha ince, kanat uçları siyahtır. Kışın baş beyazlaşır ve gözün arkasında koyu bir leke kalır. Akdeniz Martısını ayırırken yalnız koyu başa bakmak yerine erişkinin beyaz kanat uçları, daha kalın gagası ve kış maskesi birlikte değerlendirilir. İki tür aynı sürüde bulunabileceğinden, komşu bir kuşun işaretini incelenen bireye aktarmayın.

Küçük Martı (Hydrocoloeus minutus; İngilizce Little Gull) daha küçük, ince gagalı ve zarif görünür. Erişkinde kanat uçları yuvarlak, kanat altı koyu gridir; Akdeniz Martısının açık erişkin kanat altından bu özelliğiyle ayrılır. Küçük Martının genç ve ilk kış kuşlarında erişkinin koyu kanat altı henüz bulunmaz. Gençte kanadın üstündeki koyu M biçimli desen ve kuyruk ucundaki koyu bant görülebilir. Yalnız siyah baş veya beyaz kanat ucu iki türü kesin ayırmaz: önce kuşun yaşına uygun işaretler, sonra kanadın hangi yüzünün görüldüğü ve gaga yapısı değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme için yalnız açık deniz kıyısına bağlı değildir. Suya yakın adacıklar, az bitkili açık zeminler ve güvenle yuvalanılabilen bazı yapay havzalar kullanılabilir. Koloniler başka martılarla karışık olabilir; Karabaş Martı kolonisi içindeki tek bir çift de üreyebilir. Habitatın doğal ya da insan yapımı olması kadar, yuvalama için uygun ve rahatsız edilmeyen bir yer sunması önemlidir.

Yuva Yeri

Yuva genellikle suyun yakınında, yerde veya alçak bitkilerin üzerindedir. Çevreden toplanan bitki parçaları bir çanak oluşturur. Bu yapı açık arazideki bir yuvadır; ağaç kovuğu veya kayalıkta oyulmuş bir yuva gibi anlatılmaz. Üreme sayıları ve süreleri Tanım bölümündeki üreme anlatımında verilmiştir.

Günlük Alan Kullanımı

Birleşik Krallık’taki tür hesabı, kışın kıyılarda görülen kuşların iç kesimlerdeki göl ve su depolarında büyük martı geceleme gruplarına da katılabildiğini anlatır. Üreme kolonileri ise kıyı sulak alanlarında, Karabaş Martıların arasında bulunabilir. Bu bölgesel örnek, beslenme, yuvalama ve geceleme yerlerinin tek bir kıyı parçasından ibaret olmadığını gösterir; Türkiye’deki belirli bir sürünün geceleme yeri bu kaynaktan çıkarılmaz.

Dünya Yayılışı

Üreme alanları büyük ölçüde Avrupa’dadır; Karadeniz çevresi türün temel üreme bölgelerinden biridir. Türkiye’nin iç kesimlerinde de ürer. Üreme dışında Akdeniz ve Karadeniz’de, kuzeybatı Avrupa’nın Atlantik kıyılarında ve kuzeybatı Afrika’da bulunur. Bu geniş kışlama alanı, bütün bireylerin aynı kıyıya gittiğini göstermez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’deki üremeye ilişkin somut tarihsel kanıtlar renkli halkalama çalışmalarında bulunur. 2003 cilt tarihini taşıyan, Nisan 2004’te yayımlandığı belirtilen İngilizce rapor, 1997–2002 arasında Konya’daki Bolluk ve Kulu göllerinde yavruların halkalandığını bildirir. Gediz Deltası’nda da 2002’de yavrulara metal halka takıldığı kaydedilmiştir. Bunlar ilgili yer ve yıllardaki üreme kayıtlarıdır; bugünkü koloni büyüklüğü veya bütün Türkiye’nin nüfusu olarak kullanılamaz. Bir halkayı uzaktan okumak için kuşu kovalamak yerine bulunduğu noktadan doğal duruşunu gözlemek gerekir.

Göç Yolculuğu

Üreme sonrasında bazı kuşlar kıyılara ve kışlama alanlarına dağılır. Polonya kolonilerinden 19 kuşun yıl boyu izlendiği araştırmada, Manş Denizi, Kuzey Denizi ve İrlanda Denizi kıyıları gibi farklı kışlama bölgeleri belirlendi. Bir kuş Portekiz kıyısı ile İspanya’nın Malaga çevresini kullandı. Bu Polonya örneklemine ait sonuçlar, Türkiye’deki kuşların aynı yolu izlediğini kanıtlamaz. Tanınan renkli halkalı bir bireyin yeniden görülmesi o kuşun hareketini belgeler; bütün sürünün kökeni tek bireyden çıkarılmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Kara ve su omurgasızları ile küçük balıklardan yararlanır. CIESM tür hesabında yazın böceklerin, kışın ise balık, solucan, böcek, yiyecek artığı ve leş gibi farklı besinlerin kullanıldığı belirtilir. Bu mevsimsel değişim, bütün kolonilerin her gün aynı besini yediği anlamına gelmez. Yalnız “martı” adıyla sürekli balık yiyen bir kuş olarak düşünmek, türün karadaki beslenmesini gözden kaçırır.

Nasıl Avlanır?

Karada omurgasız arayabilir; su yüzeyindeki besinleri de alır. Naturalis’in tür hesabı, balık yakalarken ön gövdesini suya eğme veya yüzeyden kısa dalış yapma davranışlarını anlatır. Bunlar derine dalıp uzun süre su altında kovalayan bir kuşun avlanışıyla aynı değildir. Bir kuşun su üstünde yüzmesi, o anda mutlaka balık yakaladığı anlamına gelmez; dinlenme ile beslenme ayrılmalıdır. Yerde arama ve su yüzeyinden alma, bulunduğu ortamdaki kullanılabilir besinlere göre birlikte görülebilir.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler İtalya’nın Kuzey Adriyatik kıyısında 2016–2017 ve 2022’de izlenen 20 Akdeniz Martısı, tarım alanlarıyla birlikte iç suları ve açık denizi kullanmıştır. 2026’da yayımlanan çalışmada yavru bakımı sırasında denize yönelik geziler artmış, daha küçük dalgalar ve orta kuvvette rüzgâr da deniz kullanımına eşlik etmiştir. Bunlar o İtalya örnekleminin alan kullanım sonuçlarıdır. Araştırmacıların daha besleyici deniz avının yavrulara yararlı olabileceği açıklaması, bu çalışmada her avın ölçüldüğü anlamına gelmez. Almanya’nın Hamburg kentinde 2021 ve 2022’de yapılan, 2025’te yayımlanan bir çalışmada Akdeniz Martıları bir binanın geniş düz çatısında yuvalanmıştır. Verici takılan kuşların başka kolonileri ziyaret ettiği de görülmüştür. Bu ziyaretler olası üreme alanlarını araştırma davranışıyla ilişkilendirilir; ziyaret edilen her yerde yeni bir başarılı yuva kurulduğu anlamına gelmez. Çalışma, türün doğal adacıkların dışında insan yapımı alanları da kullanabildiğine dair belirli bir yer ve döneme ait kanıt sağlar. Polonya’daki üreme kolonilerinde yakalanan 19 kuşun yıl boyunca izlenmesi, kışlama ve üreme dönemlerinde farklı habitatların kullanıldığını göstermiştir. 2024’te çevrimiçi, 2025 dergi cildinde yayımlanan araştırmada kuşlar Polonya, Çekya ve Almanya’daki başka üreme alanlarına da yönelmiştir. Yazarlar hangi habitatın kullanıldığını, hangisinin tercih edildiğiyle aynı saymaz: tercih için çevrede ne kadar habitatın bulunabildiği de karşılaştırılmalıdır. Bu ayrım, izleme haritasını doğru okumak için önemlidir. Karadeniz ve kuzeydoğu Akdeniz programlarını inceleyen 2003 raporunda, halka bildirimlerinin çoğunu az sayıda düzenli okuyucu yapmıştır. Bu nedenle çok kayıt gelen kıyı yalnız kuşların kullanımını değil, gözlem çabasını da yansıtır. Aynı halkalı kuşun yeniden görülmesi yeni birey sayılmaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...