kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Sürmeli Kumkuşu (Calidris falcinellus)
VS
Seçildi Ak Sokumlu Kumkuşu (Calidris fuscicollis)

Sürmeli Kumkuşu

Calidris falcinellus

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu VU
Arazide Teşhis İpucu
Çift kaş, geniş tabanlı kıvrık uçlu gaga, kısa bacak ve beyaz karına seyrelerek inen göğüs çizgileri.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Sürmeli Kumkuşu, kısa bacaklı, tıknaz küçük bir kıyı kuşudur. İlk bakışta başın açık çizgileri ile iri, uçta aşağı kıvrılan gaga birlikte aranır.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga siyahımsıdır; bazen tabanı sarıya çalar. Üstten bakıldığında yanları geniş ve paralel, ucu sivridir. Gözler koyu kahverengidir. Bacak ve ayaklar yeşilimsi, sarımsı veya kahverengimsi olabilir. Karın ve kuyruk altı beyazdır; boyun-göğüs kızılımsı gri zemin üzerinde kahverengi beneklidir.

Gözün üstündeki iki paralel açık çizgi, gaganın üzerinde birleşir; aralarındaki tepe alanı koyudur. Üreme giysisinde tepe ortası siyaha çalar. Başın yalnız tek açık kaşına bakmak yerine bu çift çizginin yerini seçmek yararlıdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer giysidedir. Üreme döneminde üst taraf çok koyu kahverengi, açık tüy kenarları belirgindir; aşınmayla daha siyah görünebilir. Doğudaki sibirica alt türünün üst tüy kenarları daha kızıl, göğsü tarçın tonludur. Kışın üst taraf gri kahverengiye döner, göğüsteki koyu çizgiler silikleşir. Alttaki açık kaş belirgin kalırken üstteki zayıflayabilir.

Norveç’in Finnmark bölgesindeki 1993–1996 araştırmasında ölçülen on üreyen erişkinin yalnız üçü erkek, ikisi dişi olarak ayrıldı; diğerleri ara ölçülerde veya eşeyi belirsiz kaldı. Bir kuşun biraz iri görünmesi kesin eşey tanısı sağlamaz.

Genç kuşun sırt tüyleri parlak kızıl kenarlıdır; sırtında belirgin beyaz V deseni görülür. Bu görünüm erişkine göre daha renkli olabilir.

Uçuşta Görünüm

Üst kanadın ön kenarı koyudur; beyaz kanat çizgisi dardır. Kuyruk sokumunun ortası siyahımsı, yanları beyazdır. Tamamı temiz beyaz bir kuyruk sokumu beklenmez.

Ses ve Davranış

Uçuş çağrısı kısa, kuru ve titreşimlidir; üreme gösterisinde ritimli vızıltılı diziler duyulur. Olağan uçuşu hızlı ve doğrudandır. Üreme döneminde havada yerinde kanat çırpma ile ileri-geri uçuşları birbirini izleyebilir.

Ukrayna’nın Doğu Sivash lagünlerinde Mayıs 1992’de kuşlar, yeni açığa çıkmış çamurun suyla birleştiği kenarda sıkı gruplar oluşturuyordu. Başka kıyı kuşlarıyla beslenip uçuşta onlardan ayrılabiliyorlardı; bu, o alan ve mevsimdeki gözlemdir.

Karıştırılabilecek Türler

1. Kara Karınlı Kumkuşu (Calidris alpina; Dunlin), üreme giysisinde alt göğsü ve karnın üstündeki geniş siyah alanla ayrılır. Kışın üst taraf gri, alt taraf beyazdır; siyah ve kızıl renkler kaybolur. Gençte böğür ve karın yanlarındaki koyu lekeler erişkinin siyah alanını andırabilir. Bacakları siyahtır.

2. Kızıl Kumkuşu (Calidris ferruginea; Curlew Sandpiper), uzun bacaklı ve dik duruşludur; gagası düzenli bir yay gibi eğilir. Erişkinin üreme giysisinde başı ve alt gövdesi kızıl kestanedir. Kış ve genç giysileri daha açıktır. Uçuşta çizgisiz beyaz kuyruk sokumu, gövdedeki renklerden daha yararlı olabilir.

3. Küçük Kumkuşu (Calidris minuta; Little Stint), çok küçük gövdesi ve başın yarısından biraz uzun kısa, düz gagasıyla ayrılır. Gaga ve bacaklar siyahtır. Gencin açık tüy kenarları sırtında beyaz V oluşturabilir; bu yüzden sırt V’si tek başına Sürmeli Kumkuşuna özgü değildir.

4. Ak Kumkuşu (Calidris alba; Sanderling), kısa ve düz gagalı, yuvarlak gövdeli bir kıyı kuşudur. Kışın açık gri-beyaz, üreme giysisinde baş-boyun ve üst tarafı kızıldır. Kanadın ön iç bölümünde koyu bir alan bulunur. Her mevsim bütünüyle beyaz görünmesi beklenmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Norveç’in Finnmark bölgesindeki 1993–1996 araştırmasında yuvalar, suya doygun turbalı bataklıklardaki küçük yosun ve bitki yükseltilerindeydi. Çok ıslak zemin, çevredeki daha kuru, huşlu sırtlardan ayrılıyordu. Bu üreme alanı, göçte kullanılan açık çamurluklarla aynı yüzey değildir.

Yuva Yeri

Norveç Finnmark’ta yuva, yosunlu yükseltide kuru sazımsı bitkilerle döşenmiş sığ çukurdur. 1993–1996 gözlemlerinde iki eşey de kuluçkaya katıldı. 2000–2019’un 156 tamamlanmış yumurta grubunun 146’sı dört yumurtalıydı. Araştırmacılar, kaynaktan alınan 21 günlük kuluçka beklentisine dört günlük yumurtlamayı ekleyerek başarı hesabında 25 gün kullandı; bu, yalnız kuluçka süresi değildir. Yavrular 1–2 günlükken yuvadan ayrılır; tam uçuş yaşı bu izlemeyle belirlenmedi.

Günlük Alan Kullanımı

Ukrayna’daki Doğu Sivash lagününde 1991–1994 ilkbahar araştırması, beslenme çamurluklarının rüzgârın suyu yer değiştirmesiyle açıldığını anlatır. Buradaki yüzey değişimini, düzenli deniz gelgiti gibi düşünmemek gerekir. Su seviyesinin değişmesi, kuşların kullanabildiği sığ beslenme alanını da değiştirir.

Dünya Yayılışı

Sürmeli Kumkuşu Kuzey Avrasya’da iki alt türle temsil edilir. Calidris falcinellus falcinellus, İskandinavya ve Rusya’nın kuzeybatısında Kanin Yarımadası’na kadar ürer; Doğu Afrika kıyılarından Güney Hindistan ve Sri Lanka’ya uzanan bölgede kışlar. Calidris falcinellus sibirica ise Taymır Yarımadası ile Lena–Kolıma nehirleri kuşağında ürer, Kuzeydoğu Hindistan’dan Avustralasya’ya uzanan kıyılarda kışlar. Bu iki coğrafi grubun kışlama alanları, bütün kuşların aynı durakları kullandığını göstermez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’nin Çukurova deltaları, türün ilkbahar geçişiyle ilgili tarihli yayınlarda yer alır. Sivash üzerine 1993’te yayımlanan İngilizce çalışma, önceki bir araştırmaya dayanarak Çukurova’da Mayıs 1987’de 125 kuş sayıldığını aktarır. Bu eski, yerel sayı güncel Türkiye nüfusu veya her yıl aynı yerde bulunacak kuş sayısı değildir. Bir yaz gözlemi de tek başına üreme kanıtı sayılmaz.

Göç Yolculuğu

Avrasya-Afrika Göç Atlasındaki tür hesabı, halka geri bildirimlerinin az olduğunu ve bu veriyle kışlama yerlerinin doğrudan gösterilemediğini belirtir. Avrupa ve Orta Doğu kayıtları, Fennoskandiya’dan Güneydoğu Avrupa ve Basra Körfezi yönüne hareketleri destekler; bazı kuşlar daha batı veya güneybatıda kaydedilmiştir. İlkbahar kayıtları Karadeniz çevresinde daha doğuya kaymış görünür; hesap bunu farklı gidiş-dönüş yolları olasılığı olarak yorumlar. Bu, her Türkiye kuşu için doğrulanmış sabit bir ülke dizisi veya takip edilmiş kesintisiz rota değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Su omurgasızlarıyla; solucanlar, küçük yumuşakçalar, kabuklular ve böceklerle beslenir; tohum da yiyebilir. Ukrayna’nın Doğu Sivash bölgesinde 1995–2002 araştırmasında ilkbaharda deniz solucanları, sonbaharda küçük kabuklularla sinek larvaları önem taşıyordu. Mide içeriği örneklemi beş kuş türüne aitti; hepsi Sürmeli Kumkuşu değildi. Bu yerel çalışma her yerde aynı besin oranlarını göstermez.

Nasıl Avlanır?

Çamuru daha dik gaga sokmalarıyla yoklar; küçük kumkuşlarına göre yavaş hareket edebilir. Ukrayna Sivash’ta 20–23 Mayıs 1992 ve 17 Mayıs–4 Haziran 1993 çalışmasında kırk beş kuşun av arama girişimiyle av yutması ayrı kaydedildi. Yutulduğu görülenler solucanlar ve iri kabuklulardı; dışkıda başka kabuklu kalıntıları da bulundu. Her gaga sokma başarılı avlanma değildir.

İlginç Bilgiler

## Eski ve Güncel Bilimsel Ad Eski yayınlardaki Limicola falcinellus, güncel AviList’te Calidris falcinellus adıyla yer alan Sürmeli Kumkuşudur. İngilizce adı Broad-billed Sandpiper’dır. Cins adının değişmesi eski araştırmaları başka bir kuşun çalışması yapmaz. ## Aynı Eşle Yeniden Buluşmak Norveç’in Finnmark bölgesinde 1995–2019’da renkli halkalarla izlenen, son yıldan önce işaretlenmiş otuz bir çiftin en az altısı birden fazla yılda birlikte görüldü. Bir çift beş yıl birlikte kaydedildi. Bu, her kuşun yaşam boyu aynı eşle kaldığını kanıtlamaz. ## Yuvaya Ulaşan Su Norveç Finnmark’ta 2009–2019’da tekrarlı ziyaretlerle izlenen doksan bir yuvada sekiz kayıp kaydedildi. 2016’daki dört kaybın üçü, 2017’deki üç kaybın tamamı su baskınına bağlıydı. Ziyaretler çoğunlukla ileri kuluçka döneminde yapıldığından erken yumurta kayıpları her zaman bilinmiyordu. ## Göç Durağındaki Bekleyiş Ukrayna Sivash’ın 1991–1994 ilkbahar araştırmasında, 19 Mayıs 1993’te yakalanıp renkli halka takılan on beş erişkinin yakalanmasıyla son görülmesi arasında ortalama 8,2 gün vardı. Bu süre yakalanmadan önceki bekleyişi içermez. Vücut kütlesinden İskandinavya’ya uzun uçuşun mümkün olabileceği yorumlandı; bütün uçuş vericiyle izlenmedi. ## Güncel Koruma Durumu BirdLife International’ın 3 Temmuz 2024 tarihli küresel değerlendirmesinde Sürmeli Kumkuşu Hassas sınıfındadır; genel nüfus eğilimi azalan olarak verilir. Güncel AviList ile BirdLife tür tablosu da Hassas sınıfını gösterir. Eski yayınlardaki Asgari Endişe sınıfı, bugünkü durumun yerine kullanılmamalıdır. ## Avdan Sağlanan Enerji Ukrayna Sivash’taki 1992–1993 çalışmasında, geçici tutulan on dokuz kuşla yirmi dokuz besleme denemesi yapıldı. Kuşlar önce altı saat aç tutulup 5–6 saat beslendi. Tuzlu su karidesinden alınan enerjinin vücutta kullanılabilen oranı, deniz solucanı ve bir başka kabukluyla beslenmeye göre daha düşüktü. Bu, avın kendi enerji değerinin daha düşük olduğu anlamına gelmez; kontrollü deneyde kuşun besini kullanması ölçüldü.

Ak Sokumlu Kumkuşu

Calidris fuscicollis

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu VU
Arazide Teşhis İpucu
Beyaz üst kuyruk örtüsü bandını uzun kanat, gaga ve yan çizgileriyle birleştir; beyaz alan tek başına tanı değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Sokumlu Kumkuşu (Calidris fuscicollis; İngilizce White-rumped Sandpiper) uzun kanatlı, koyu bacaklı küçük bir kıyı kuşudur. Kanat uçları kuyruğu aşar. Uçuşta görünen enine beyaz alan kuyruk üstünü örten tüylerdedir; bütün sağrı veya kuyruk beyaz değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Uzun kanatları gövdesini arkaya uzamış gösterir. Beyaz kaşı belirgindir. Gaga ince, koyu ve uçta hafif aşağı kıvrıktır. Alt gaga tabanındaki kızıllık uzaktan seçilmeyebilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Eşeyler tüyde benzerdir. Üreme giysisinde baş, göğüs ve yanlarda ince koyu çizgiler bulunur. Gençte sırt tüylerinin kızılımsı açık kenarları pullu görünür. Üreme dışında giysi daha sade ve gridir; yan çizgileri her kuşta belirgin değildir.

Uçuşta Görünüm

Uzun, sivri kanatlarıyla uçarken beyaz kuyruk üstü alanı özellikle üstten veya arkadan seçilir.

Ses ve Davranış

Kısa, çok tiz ve metalik “tziit” benzeri çağrı verir. Göçte başka küçük kıyı kuşlarıyla karışık gruplarda bulunabilir; bütün sürünün aynı tür olduğu sanılmamalıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Baird Kumkuşunun (Calidris bairdii; İngilizce Baird’s Sandpiper) kanatları da kuyruğu aşar. Daha sıcak sarımsı-kahverengi, daha düz ince gagalıdır; kuyruk kökü üstü koyu kahverengidir. Ak Sokumlu’nun beyaz enine alanını göstermez. Yalnız uzun kanat çıkıntısı bu iki türü ayırmaz.

Kızıl Kumkuşu (Calidris ferruginea; İngilizce Curlew Sandpiper) beyaz kuyruk üstüyle benzeyebilir; bacakları ve aşağı kıvrık gagası daha uzundur. Üreme erişkininin başı ve alt tarafı koyu kızıldır; genç ve kış kuşunda bu renk beklenmez.

Kara Karınlı Kumkuşu (Calidris alpina; İngilizce Dunlin) daha dolgun ve kısa kanatlı, daha kıvrık gagalı görünür. Üreme giysisinde siyah karın taşır; kışın bu leke bulunmaz. Kuyruk üstünün koyu ortası Ak Sokumlu’nun beyaz alanından ayrılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuzey Amerika’nın nemli, alçak tundrasında, bazen daha kuru yükseltilerde ürer. Kanada Sarcpa Gölü’nün 1981 çalışmasında nemli sazımsı çayırlar ve bitkili tundra yamaçlarında yuvalar bulundu; bu yerel Arktik gözlem Türkiye’ye üreme alanı olarak aktarılmaz.

Yuva Yeri

Tundrada bitkilerin gizlediği sığ çanak yuva kurar. Audubon uzman hesabı genellikle dört, seyrek üç yumurta; dişinin yürüttüğü yaklaşık 22 günlük kuluçka ve 16–17 günde ilk uçuş bildirir. İnce yavru tüyleriyle kaplı yavrular bir gün dolmadan yuvadan çıkıp kendileri beslenebilir; dişi onları korur ve ısıtır. Bunlar Amerika’daki üreme bilgileridir.

Günlük Alan Kullanımı

Göçte çamurlu sığ gölet, tatlı su bataklığı ve su basmış tarlaları kullanabilir. Üreme dışında lagün ve kıyı çamurları da uygundur; yalnız deniz kıyısına bağlı değildir.

Dünya Yayılışı

Kanada’nın Arktik kesimleri ve Alaska’nın kuzeyinde ürer. Üreme dışında Güney Amerika’nın doğu ve güneyindeki uygun kıyı ve sulak alanlara, Patagonya ve Tierra del Fuego’ya kadar ulaşır.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye ana Amerika göç yolunun dışındadır. Sean Browne’ın ilk Türkiye kaydı notu İngilizce Sandgrouse dergisinde 1997’de yayımlandı; Azerbaycan’ın ilk kaydını anlatan 2019 makalesi de buna atıf yapar. Bunlar düzenli üreme veya yoğun geçit kanıtı değildir. Bu incelemede Türkiye’nin güncel kabul edilmiş toplam kayıt sayısı doğrulanamadı.

17 Ağustos 2017’de güney Azerbaycan’ın Machmudchala Gölü yakınında belgelenen erişkinin uzun kanadı, kaşı, gagası ve giysisi birlikte değerlendirildi. Fotoğrafta açık gaga tabanı seçilmemiş, yan çizgileri de belirgin olmamıştı. Tek nadir kayıt bölgede düzenli göç koridoru bulunduğunu göstermez.

Göç Yolculuğu

İlkbaharda birçok kuş Kuzey Amerika’nın Büyük Ovalar ve Mississippi vadisinden kuzeye gider. Sonbaharda doğu Kanada’dan kuzey Güney Amerika’ya kesintisiz deniz uçuşları yapabilir. Britanya ve İrlanda’daki az sayıda düzenli konuk kaydı Türkiye’de aynı sıklığı veya aynı rotayı göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böcek, solucan, küçük kabuklu ve yumuşakçalar yer; tohum da alabilir. Arjantin Patagonyası’nın Fracasso Plajı’nda Şubat–Mayıs 1999 konaklamasını inceleyen araştırmada dışkı analizi ve av dağılımı karşılaştırılmış; Travisia olens adlı deniz solucanı ile Darina solenoides adlı çift kabuklu başlıca avlar arasında bulunmuştur.

Nasıl Avlanır?

Çamura veya sığ suya gagasını daldırır, yüzeyden de av alabilir. Arjantin Fracasso Plajı’nın Şubat–Mayıs 1999 çalışmasında gelgit kuşağının avca zengin orta kesimleri kullanılmış, çok küçük ve büyük yerine ara boy avlar seçilmiştir. Bu yerel sonuç her bölgedeki av tercihinin aynı olduğunu göstermez.

İlginç Bilgiler

## Farklı Bakım Görevleri Erkek birden fazla dişiyle eşleşebilir. Kanada’nın Sarcpa Gölü’nde 1981 arazi çalışması, erkeğin kuluçka ve yavru bakımına katılmadığını, dişiden daha erken ayrıldığını bildirir. Eşeylerin tüyde benzemesi bakım görevlerinin eşit olduğunu göstermez; Türkiye’de bir bireyin eşeyi yalnız duruşundan seçilemez. ## Üreme Gösterileri Arktik üreme alanında erkek, derin kanat vuruşlarıyla hava gösterisi yapabilir. Yerde bir kanadını dişiye açar, kuyruğunu kaldırıp beyaz kuyruk üstünü gösterebilir. Bu gösterinin kalın titreşimli sesleri kısa uçuş çağrısından farklıdır; her kanat açma kur değildir. ## Tarihiyle Okunan Tehdit Durumu 2026 tarihli CMS ara raporu, Ağustos 2025’e kadarki durum için türün küresel IUCN sınıfını Hassas (VU) olarak verir; önceki Asgari Kaygı (LC) sınıfından değiştiğini belirtir. Rapordaki son izleme özeti hızlı azalışa işaret eder, fakat nedenlerin yeterince anlaşılmadığını da açıklar. Eski bir tür rehberindeki LC etiketi bu tarihli değerlendirme yerine kullanılmaz. Türkiye’de nadir görülme ile küresel tehdit sınıfı farklı ölçülerdir; tek bir nadir kayıttan dünya nüfusunun büyüklüğü veya azalış nedeni çıkarılamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...