kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Tarakdiş (Mergus serrator)
VS
Seçildi Ak Yanaklı Kaz (Branta leucopsis)

Tarakdiş

Mergus serrator

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İnce kırmızı testere gaga, dağınık tepe; erkekte beyaz yaka-benekli pas göğüs, dişide yumuşak baş-göğüs geçişi.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Tarakdiş, çok ince kırmızı gagası ve dağınık çift tepesiyle tanınan uzun gövdeli bir dalıcı ördektir. Baş biçimiyle gaganın tabana kadar inceliği birlikte incelenir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi uzun ve narin, boynu incedir. Suda alçakta oturur; gagası başın önüne belirgin uzanır. Bu oranlar su üstündeki siluetini belirler.

Ayakları gövdenin gerisine yakın konumdadır. Su altında ayaklarını kullanarak ilerler; karada yürüyüşü ise daha güçtür. Bu, aynı kuşun suda akıcı hareket edip kıyıda daha hantal görünmesini açıklar.

Üreme giysili erkeğin başı parlak koyu yeşildir. Boyundaki beyaz halkanın altında siyah benekli kızıl kahverengi göğüs bulunur. Karın beyaz, gövde yanları ince siyah dalgalı gridir. Sırt koyu ve yanları beyazdır; kuyruk sokumuyla kuyruk gri, kuyruk ucu siyahtır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkeğin gagası kırmızı-turuncu, gözleri ve perdeli ayakları kırmızıdır. Dişinin bu bölgeleri daha mat kırmızı görünür. Dişinin başı kızıl kahverengi, gövdesi gri kahverengi, göğsü beyazımsıdır. Ensenin dağınık tepesi dişide de bulunur; kanattaki beyazlık erkektekinden azdır.

Dinlenme giysili erkek dişiye benzer; ancak sırtın üst bölümü daha siyah, kanat örtüleri beyazdır.

Genç kuş dişiye benzer; tüyleri daha mat, ense tepesi daha kısadır. Bu nedenle kahverengi başlı bir kuşu yalnız genel rengine bakarak erişkin dişi saymak doğru değildir.

Uçuşta Görünüm

Sudan kalkışta yüzey üzerinde koşarak hızlanır. Ardından hızlı ve doğrudan uçar; boyunla gövde uzanmış, kanatlar geride görünür. Çoğu zaman suya yakın uçar.

Uçuşta iki eşeyin de kanadın iç bölümündeki uçuş tüyleriyle bunların üzerindeki uzun örtü tüyleri beyazdır. Erişkin erkekte beyaz alan daha geniştir ve orta örtü tüylerine de ulaşır. Sütlabide ise koyu tüylerin beyaz uçları farklı bir desen oluşturur.

Ses ve Davranış

Tarakdiş çoğu zaman sessizdir. Kur sırasında erkeğin yumuşak iki heceli çağrısı, dişinin boğuk ve hırıltılı, tekrarlanan seslerine karşılık verebilir.

Kur gösterisinde erkek tepesini kaldırır, başını vücuduna yaklaştırıp gagasını yukarı tutar. Baş sallama, boynu uzatma, göğsü suyun üstüne çıkarıp yeniden indirme hareketleri yapar. Dişi gagasını aşağı tutarak baş-boyun hareketleriyle karşılık verebilir.

Karıştırılabilecek Türler

Büyük Tarakdiş (Common Merganser, Mergus merganser) daha iri başlı ve kalın boyunludur; gagası tabanda daha derindir. Üreme giysili erkeğin göğsüyle yanları beyazdır. Dişinin kahverengi başı ile beyaz boynu arasındaki sınır keskindir. Tarakdişte bu geçiş siliktir; yakından gözle gaga arasında açık renkli kısa bir çizgi seçilebilir.

Sütlabi (Smew, Mergellus albellus) çok küçük ve toplu gövdelidir; gagası kısa, koyu ve görece kalındır. Erkeği göz çevresindeki siyah lekeyle büyük ölçüde beyazdır. Kahverengi tepeli dişide çene ve boğaz beyazlığı belirgindir.

Telkuyruk (Long-tailed Duck, Clangula hyemalis) erkeği her mevsimde çok uzun orta kuyruk tüyleri taşır. Dişi ve gençlerin kuyruğu kısadır; üst tarafları koyu, alt tarafları beyazdır. Kanatlar koyudur. Erkek kışın genel olarak açık, yazın daha koyu görünür. Bu mevsimsel değişim nedeniyle bütün kuşlar tek bir erişkin erkek görüntüsüyle eşleştirilmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme döneminde kuzeyin orman ve tundra kuşağındaki sulak alanları kullanır. Tatlı, hafif tuzlu veya tuzlu sularda bulunabilir. Su altı bitkileriyle balığın bol olduğu sığ alanlarda sık avlanır; yeterli av varsa derin sulara da dalabilir.

Yuva Yeri

Dişi suya yakın zeminde, dal, kütük veya kaya altında gizlenmiş sığ bir çukuru kuru ot ve hav tüyleriyle döşer. BTO’nun Birleşik Krallık için hazırladığı özet tipik 8–10 yumurta, dişinin yürüttüğü 31–32 günlük kuluçka ve uçuş gelişimi için 60–65 gün bildirir. Erkek kuluçka başında ayrılır; bakımı dişi sürdürür. Gözleri açık ve hav tüylü çıkan yavrular ilk 24 saatte yuvadan ayrılabilir. Bu erken ayrılış uçabildikleri anlamına gelmez.

Günlük Alan Kullanımı

Kış ve göç dönemlerinde korunaklı deniz kıyılarıyla büyük iç göl ve nehirleri kullanır. Denizde sık görülmesi, iç sularda bulunamayacağı anlamına gelmez. Avın bolluğu da kullandığı suyu etkiler.

Dünya Yayılışı

Tarakdiş kuzey Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika’da ürer. Güney Grönland, İzlanda ve kuzey Britanya’dan İskandinavya ile Sibirya’ya; Alaska ve Kanada’dan Büyük Göllerin kuzeyine uzanır. Avrasya’daki güney uzantıları kuzey Kazakistan ve kuzeydoğu Çin’e ulaşır. Kışın Akdeniz, Karadeniz ve Hazar çevresiyle Japonya, Kore, doğu Çin ve Kuzey Amerika’nın daha güney kıyıları kullanılır.

Türkiye'deki Durumu

BirdLife International’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye için 2013–2019 dönemine ait 90–220 kış bireyi aralığı bildirilir. Tablo bu tahmini tam sayım veya sağlam istatistiksel tahmin kategorisinde verir. Ancak aynı kaynağın kısa dönem 2008–2019 ve uzun dönem 1980–2019 eğilimleri, yetersiz veri nedeniyle bilinmiyor olarak gösterilir. Eski bir dönemin bu aralığı günümüz sayısı değildir; üreyen çift sayısı olarak da okunmaz. Kış kayıtları, kuzeydeki üreme alanlarının Türkiye’ye kopyalanması için kanıt oluşturmaz.

Göç Yolculuğu

Avrasya-Afrika Göç Atlası, kuzeybatı Avrupa’da bazı toplulukların yerleşik veya yerel dolaşıcı olduğunu belirtir. İskandinavya ve Finlandiya kuşları Baltık, Kuzey Denizi, batı Avrupa ve Akdeniz-Karadeniz çevresine göç eder. Kuzeybatı Rusya’nın ilk yaş kuşları daha çok batı Avrupa’da, erişkinleri Karadeniz’de kışlar. Güney Ukrayna kuşlarından bazıları Ege’ye ulaşır. Kuzey Avrupa hareketleri ağustosta başlar, eylül–ekimde belirginleşir; Baltık dönüşü mart–nisanda yoğundur. Bu bölgesel bilgiler Türkiye’deki her bireyin kesin rotası veya geliş günü değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

ABD’nin Ohio eyaletindeki batı Erie Gölü ile Sandusky Körfezi’nde, 1998–2000 yıllarında sonbaharda örneklenen 147 kuşun midesini inceleyen araştırmada tanınabilen besinler neredeyse bütünüyle balıktı. Dokuz balık türü belirlendi; ölçülen av boyları 2,3–15,9 cm arasındaydı. Ancak kuşların midelerinin yüzde 54’ünde tanınabilir besin bulunmamıştı. Bu eksiklikle birlikte okunan bölgesel örnek, Tarakdişin her yerde aynı tür ve boyda balığı yediğini göstermez. Her avı 10–15 cm’lik balık olarak düşünmek de doğru değildir.

Nasıl Avlanır?

Av ararken gözleri su yüzeyinin altında kalacak biçimde yüzebilir, ardından dalar. İnce gaganın testere benzeri kenarları kaygan balığı tutmaya yardım eder; bunlar gerçek diş değildir. Yan yana ilerleyen kuşlar küçük balık sürülerini dar alanlara yönlendirerek yakalayabilir. Besinine kabuklular, böcekler ve iribaşlar da eklenir.

İlginç Bilgiler

## Aynı Yuvada Farklı Dişilerin Yumurtaları Kanada’nın New Brunswick bölgesindeki Kouchibouguac kıyı adalarında, 2022–2023’te izlenen 17 yuvanın yumurta akındaki protein örüntüleri karşılaştırıldı. 2025’te yayımlanan bu çalışmada 12 yuvada farklı dişilerden geldiği belirlenen toplam 50 yumurta vardı. Böylece aynı yuvadaki bütün yumurtaların mutlaka tek bir dişiye ait olmadığı gösterildi. Bununla birlikte araştırmacılar özellikle bu durumdan kuşkulanılan yuvaları seçmişti; 12/17 sonucu, türün her yerindeki yuvaların aynı oranla ortak yumurtlandığını göstermez. Kullanılan yöntem DNA analizi değil, yumurta akındaki proteinlerin karşılaştırılmasıydı. ## Kanat Tüyleri Yenilenirken Avrupa Göç Atlası, ağustos–eylüldeki kanat tüyü değişiminde geçici bir uçamama dönemi bildirir. Dişi ve gençlerin sonbahar hareketine erkeklerden önce başlayabildiğini de belirtir. Avrupa toplulukları için derlenen bu örüntü, Türkiye’deki her bireyin aynı gün tüy değiştirdiği anlamına gelmez. ## Kuluçkadaki Yumurtanın Yeri Kanada’nın New Brunswick bölgesindeki Kouchibouguac kıyı adalarında 2022–2023’te incelenen, başka dişilere ait yumurtalar taşıyan 12 yuvada, bu yumurtaların kuluçka sırasında kenara itilip itilmediği de sınandı. Topluca bakıldığında 50 yumurtanın konumları, rastlantıyla beklenenden farklı değildi. Bir küçük yuvanın tek yabancı yumurtası ise sürekli kenarda kaldı. Bu yüzden sonuç, her dişinin bütün yabancı yumurtaları tanıyamadığının veya hiç ayırmadığının kesin kanıtı değildir. Araştırma, özellikle çok yumurtalı yuvalarda sistemli bir kenara dışlama davranışını desteklememiştir. ## Ortak Besin ve Rekabet ABD’nin batı Erie Gölü’nde 1998–2000 sonbahar örneklerini kullanan çalışmada, Tarakdişlerin yediği balıklar göldeki Sander vitreus adlı avcı balığın besiniyle ve ağ örnekleriyle karşılaştırıldı. Bazı besin türleri ortak olsa da kuşlar birçok karşılaştırmada daha küçük balıkları yemişti. Araştırmacıların rekabetin düşük olabileceği yorumu, o göldeki bol ve çeşitli avlara ve kuşların göç sırasında geçici kalmasına dayanıyordu. Bu, balık yiyen kuşların her bölgede balıklarla hiç rekabet etmeyeceği anlamına gelmez; ortak avı yemekle aynı ölçüde rekabet etmek farklıdır. ## Coğrafyaya Göre Değişen Koruma Durumu Tarakdişin küresel değerlendirmesi Asgari Kaygı iken, Avrupa değerlendirmesi Tehdide Yakın olarak verilir. Bu iki sonuç farklı coğrafi ölçekleri anlatır. BTO’nun Birleşik Krallık kış izlemesinde sayı 1998–2023 arasında yüzde 46 azalmış görünür; bu kış eğilimi ülkenin üreyen nüfusunun değişimiyle aynı ölçüm değildir. Türkiye’nin eğilimi de başka ülkenin sonucundan çıkarılamaz. Dünya genelinde geniş bir yayılışı olması, bütün bölgesel topluluklarının aynı durumda bulunduğunu göstermez.

Ak Yanaklı Kaz

Branta leucopsis

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Geniş beyaz yüz, siyah göğüs ve gri çizgili sırt birlikte; eşeyler aynı temel deseni taşır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Yanaklı Kaz Branta leucopsis, geniş beyaz yüzü, siyah boyun-göğsü ve gri çizgili sırtıyla tanınır. Derli toplu gövdeli, kısa siyah gagalıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Tepe koyudur; gözle gaga arasında ince siyah çizgi uzanır. Karın açık, üst taraf koyu çizgili gridir. Bacaklar siyahtır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy deseni benzerdir; irilik tek başına kesin eşey ayrımı sağlamaz. İlk kışındaki gençlerde boyun ve göğüs daha mat veya kahverengimsi, yüzde küçük koyu noktalar olabilir. Uzaktan bu noktalar seçilmeyebilir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanatlar geniş görünür. Üst kanat gümüşi gri, uçuş tüyleri koyudur; kanat altında açık ve koyu alanlar birlikte seçilir. Kanatlarını hızlı çırpar.

Ses ve Davranış

Pürüzlü, kısa çağrılar küçük köpek havlamasını andırabilir. Uçuşta sık gruplar veya uzun diziler oluşur; bütün sürüler tek bir V biçiminde uçmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Yosun Kazı Branta bernicla siyah baş ve boynuyla benzeyebilir; geniş beyaz yüzü yoktur. Erişkinde boyun yanında beyaz işaret görülür, gençte çok az olabilir veya bulunmayabilir. Alt türlere göre karın rengi değiştiğinden yalnız açık-koyu karınla ayrılmaz.

Kanada Kazı Branta canadensis genellikle daha uzun boyunlu ve iridir. Beyaz alan yanak ve çene altındadır; sırt kahverengi, göğüs açık veya koyu kahverengi olabilir. Boyutları değişken olduğundan yalnız iriliğe güvenilmez.

Sibirya Kazı Branta ruficollis küçük ve koyu-açık desenlidir; yanak, ön boyun ve göğüsteki kestane kızılı alanlarla ayrılır. Uzaktan kızıllık koyu görünebildiğinden yüz ve göğüs iyi ışıkta kontrol edilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuzeyde kayalık çıkıntılar ve küçük adalarda ürer. Cornell hesabı, Kuzey Denizi ve Baltık’ta bitki örtülü kıyı adalarını da bildirir; tür yalnız yüksek uçurumlarda yuvalanmaz.

Yuva Yeri

Yuva kaya çıkıntısında, kıyı adasında veya tundranın açık zemininde bulunabilir; bitki malzemesi ve hav tüyüyle döşenir. Koloni halinde üreyebilir. Yuvaya yaklaşırken örtü dağıtılmamalıdır.

BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesi tipik 4–5, Cornell hesabı 3–5 yumurta verir; bunlar Türkiye’de ölçülmüş değerler değildir. Dişi 24–25 gün kuluçkaya yatar, erkek çevrede koruma sağlar. Hav tüylü yavrular yuvadan ayrılınca yürüyüp yüzebilir ve kendi besinini toplar.

BTO tipik uçabilir hale gelme süresini 40–45 gün verir. Yavrunun besin toplaması, ebeveyn korumasının bittiği anlamına gelmez; aile ilk göçte birlikte kalabilir.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın kıyı çayırları, kıyı bataklıkları ve çamurlu kıyılarda görülür. RSPB, Britanya’nın sonradan yerleşmiş kuşlarının göl ve eski çakıl ocaklarında yuvalandığını belirtir.

Dünya Yayılışı

Başlıca kuzey üreme toplulukları doğu Grönland, Svalbard ve Rusya’nın kuzeybatısındaki Novaya Zemlya ile yakın adalardadır. AviList v2025b, kışı Britanya Adaları’nın kuzey kıyıları, güney İskandinavya ve kuzeybatı Avrupa’ya bağlar. Bu genel dağılım Türkiye’ye ortak bir rota çizmez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de olağan ve yaygın bir kış kuşu değildir. OSME’nin 2024 bölge listesi türü Türkiye için nadir, ana yayılışı dışına gelen kuş olarak belirtir. Aynı kaynak, Ocak 2023 Amasya gözlemini bildirilen beşinci kayıt olarak anarken Türkiye kayıt komitesinin doğal kökenli ikinci kuş olarak kabul ettiğini aktarır. Bildirilen kayıt sayısıyla doğal kökeni kabul edilen kayıt sayısı farklıdır; bu tarihli derleme 2026’nın güncel toplamı gibi sunulmaz.

Britanya’da sonradan yerleşmiş kuşlar yıl boyunca, kuzey kökenli göçmenler sonbahar ve kışta görülebilir. Türkiye’de sıra dışı bir kuşun kökeni yalnız insana yakınlığıyla belirlenmez; halka ve belgelenmiş yaşam geçmişi de değerlendirilir.

Göç Yolculuğu

Kuzey toplulukları ilkbaharda üreme alanlarına, sonbaharda kışlık alanlara gider. Norveç kıyısındaki duraklar Svalbard göç sistemi için araştırılmıştır. Türkiye’de tek kuş görülmesi onun hangi topluluktan geldiğini veya bütün rotasını göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Daha çok bitki yer. Cornell hesabında Svalbard’a yeni dönen kuşlar kar çekilirken yosunlarla, sonrasında otlar, başka bitkilerin yaprak-gövdeleri ve söğüt tomurcuklarıyla beslenir. Bu mevsimsel örnek Svalbard’a aittir.

Nasıl Avlanır?

Yerde yürüyüp otları ve başka bitki parçalarını gagalayarak toplar.

İlginç Bilgiler

## Bir Adın Arkasındaki Efsane İngilizce adının deniz kabuklularıyla ilişkisi eski bir inanışa dayanır. Smithsonian’ın tarih anlatısında, Britanya ve İrlanda’da kışlayan kuşların uzak üreme alanları görülmeyince kıyıya vuran odunlardaki kabuklulardan doğduklarının sanıldığı açıklanır. Bu bir tarihsel efsanedir. Kaz yumurtadan çıkar; “kaz doğuran ağaç” veya kabukludan kuşa dönüşüm gerçek yaşam döngüsü değildir. ## Göçte Grup Kararları Norveç kıyısındaki Helgeland ve Vesterålen durakları için 1975–2017 sayımları ile işaretli kuşların yeniden görülmesinden türetilen, 2000–2016 takvim yıllarına ait durak değiştirme olasılıkları kullanılmıştır. 2020’de yayımlanan model çalışmasında, yaşlı bireylerin önderlik ettiği küçük gruplar ve gençlerin gruplar arasında daha sık değişmesi, gözlenen durak değişimini iyi açıklamıştır. Bu, her sürünün liderinin deneyle belirlendiği anlamına gelmez. Modelin desteklediği yorumla doğrudan gözlenen hareket ayrı tutulur; sonuç Svalbard göç sisteminin bu duraklarına aittir. ## Grönland Topluluğunun Sayımı Şubat 2026’da İskoçya ve İrlanda’daki yer ve hava sayımlarında Grönland topluluğu için toplam 76.894 kuş kaydedilmiştir. NatureScot raporu bunu Şubat 2023’e göre yüzde 23,7 artış olarak verir. Sayım bu topluluğun kışlama alanlarına aittir; bütün Ak Yanaklı Kazların dünya toplamı veya Türkiye nüfusu değildir. Yazarlar tek sayımın bütün kış boyunca dağılışı kapsamadığını da belirtir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...