kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Tepeli Sumru (Thalasseus bengalensis)
VS
Seçildi Kara Gagalı Sumru (Thalasseus sandvicensis)

Tepeli Sumru

Thalasseus bengalensis

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Uzun turuncu gaga, siyah bacak, açık gri sırt, siyah tepe ve uzun sivri kanat.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Tepeli Sumru, ince ve uzun sarı-turuncu gagalı bir kıyı sumrusudur. Erişkinin bacakları siyah, alt tarafı beyazdır. Üreme giysisinde siyah başlık belirgindir. Gri sırtı kadar, kuyruğun hemen önündeki gri kuyruk sokumu da tanıda önem taşır.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga turuncudan sarı-turuncuya değişebilir; uç kısmı daha sarı, ucu hafif kıvrık olabilir. Gözün renkli bölümü kahverengidir. Başlığın arkası geriye uzayan bir tepe oluşturur. Bu yapıyı, başın üzerinde dik duran ayrı bir tüy gibi düşünmemek gerekir.

Kuyruk ve kuyruk sokumundaki grilik, kuş iyi görüldüğünde güçlü bir ipucudur. Cornell tür hesabı bu iki alanı özellikle vurgular. Yalnız kapalı kanattaki bir gri gölgeye bakmak yerine, sırtın kuyruğa bağlandığı bölümü ve kuyruğun kendisini birlikte görmek daha yararlıdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme dışı erişkinde alın beyazlaşır; baştaki siyahlık geriye çekilir. Gaga da daha sarı görünebilir. Bu nedenle beyaz alınlı bir birey, yalnız bu işarete bakılarak genç kuş sayılmaz.

Erkekle dişinin görünüşü birbirine çok benzer; sahada yalnız tüy rengiyle güvenilir biçimde ayrılmazlar. Turuncu gaga veya siyah başlık, erkeğe özgü bir giysi değildir.

Gençte bacaklar daha donuktur; kanadın gövdeye yakın uzun uçuş tüylerinde koyu merkezler görülebilir. Kanat üstünün deseni görece siliktir. Genç kuşu mutlaka çok yoğun kahverengi pullarla kaplı düşünmek doğru değildir; tüylerin hangi bölümde koyulaştığına da bakılır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu çeviktir; kanatlarını görece hızlı çırpar. Üstten gri kanatlar, gövdenin alttan görülen beyazlığıyla birlikte değerlendirilir.

Dar ve uzun kanatlar ile genellikle çatallı kuyruk, sumrunun ince yapısını tamamlar. Uçarken baş ve gaga öne uzanır. Ornitolog Brichetti’nin karşılaştırmasında kanatları, benzer yapılı Kara Gagalı Sumrununkinden biraz daha dardır; bu küçük fark en iyi iki kuş yan yana görüldüğünde anlaşılır.

Ses ve Davranış

Çağrısı sert ve tiz, törpülü bir “krek” gibi duyulur; art arda kısa çağrılar da çıkarabilir. Benzer sumruların seslerine yakın olduğundan, kalabalık bir sürüde yalnız sesten kesin tanı koymak güçtür.

Koloniler kurar ve başka sumru türleriyle birlikte bulunabilir. Aynı kumsalda yan yana duran kuşların hepsi aynı türden olmak zorunda değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Gagalı Sumru (Thalasseus sandvicensis), Türkiye’de karşılaşılması daha olağan olan önemli benzeridir. Avrupa’daki erişkinlerde siyah gaganın ucu sarıdır; üreme dışında onda da alın beyazlaşır. Tepeli Sumrunun daha turuncu gagası ve gri kuyruk sokumu birlikte aranır. Kara Gagalı Sumrunun Amerika’daki bazı topluluklarında gaga bütünüyle sarı olabildiğinden, siyah gaga ayrımı bütün dünya topluluklarına aynı biçimde uygulanmaz.

Hazar Sumrusu (Hydroprogne caspia) çok daha iri ve ağır görünümlüdür. Kalın, parlak kırmızı gagası çoğu bireyde uç yakınında küçük bir koyuluk taşır. Uçuşu daha düzgün, martıyı andıran kanat vuruşludur. Bu iri kırmızı gagayı, Tepeli Sumrunun daha ince sarı-turuncu gagasıyla karıştırmamak gerekir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme için sıcak denizlerin kumlu veya mercan kökenli kıyı adalarını kullanır. Avustralya’nın deniz kuşları derlemesi alçak adacıkları, kum setlerini ve bitkiler arasında kalan açık zeminleri sayar.

Yuva Yeri

Yuva yerde açılan sığ bir çukurdur. Genellikle bir veya iki yumurta bırakılır; iki eş de kuluçkaya katılır. Ornitolog Brichetti’nin uzman anlatımı 21–26 günlük kuluçka ve 30–35 günde uçuş bildirir. Avustralya’nın tür derlemesi ise kuluçkayı yaklaşık 28 gün, uçuşu 32–35 gün olarak verir. Kaynakların bu farkından tek bir ortalama gün hesaplanmaz; Türkiye’deki bir yuvaya ölçülmüş kesin süre gibi de uygulanmaz. Uçabilen gençlerin ebeveynden besin almaya devam etmesi mümkündür.

Günlük Alan Kullanımı

Avustralya’nın tür derlemesi, dalgaların kırıldığı kıyı kuşağında ve kıyı açıklarında balık aradığını belirtir. Bu yüzden karadaki yuva yeriyle, çevresinde besin getirecek kuşların kullandığı deniz alanı birlikte düşünülmelidir.

Dünya Yayılışı

Üç alt türün dağılımları birbirinden ayrılır. Güncel AviList’te Thalasseus bengalensis emigratus, Libya kıyılarında ürer ve Kuzey ile Batı Afrika kıyılarında kışlar. Thalasseus bengalensis bengalensis, Kızıldeniz ve Basra Körfezi’nden Pakistan’ın güneyine uzanan üreme alanlarıyla ilişkilidir. Thalasseus bengalensis torresii ise Sulawesi, Yeni Gine ve kuzey Avustralya çevresinde bulunur. Eski yayınlarda görülen Sterna bengalensis adı, bugün Thalasseus bengalensis olarak adlandırılan aynı türün eski cins yerleşimidir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de nadir, rastlantısal bir konuktur. OSME’nin 2021 bölgesel tür listesi onu bu statüde değerlendirir; Aralık 2004 gözlemini o dönemde ülkenin dördüncü kaydı olarak anar. Bu tarihli bilgi, bugün Türkiye’de hâlâ yalnız dört kayıt bulunduğu anlamına gelmez. Listede Libya kökeni İsrail’de görülen bazı kuşlar için bir olasılık olarak tartışılır; Türkiye’deki her bireyin hangi alt türden geldiğini kesinleştiren bir izleme sonucu değildir. Tek bir kıyı gözlemi de kendi başına yuva veya yavru kanıtı oluşturmaz.

Göç Yolculuğu

Libya’daki 2006–2012 halkalama araştırmasının sonuç bölümü ve tablosu, 1.352 yavru ile 64 yeniden gözlem veya buluntu kaydı bildirir. İşaretli kuşların Kuzey Afrika kıyılarından Batı Afrika’daki kış alanlarına ulaştığı belirlendi. Gambiya, Gine-Bissau ve Sierra Leone kayıtları bu bağlantının parçalarıydı. Bunlar halka okumalarıdır; kuşun yolculuğunun her anını kaydeden GPS izleri değildir. Türkiye’de görülen işaretsiz bir kuşa aynı köken ve rota doğrudan atanamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Libya’daki Gara, Elba ve Jeliana kolonilerinde 2008–2010 ile 2012’de yapılan besin araştırması, yavruların kusarak çıkardığı avlarla yuva yakınında bırakılmış avları birlikte değerlendirdi. Toplam 422 av örneğinde balıklar baskındı; kalamar da saptandı. Bunlar 422 ayrı yavru veya 422 gözlenmiş öğün demek değildir. İncelenen yavrular 1–3 haftalıktı. Bu yerel örnekleme, bütün erişkinlerin ve Türkiye kıyısındaki kuşların aynı avları aynı oranda yediğini göstermez.

Nasıl Avlanır?

Küçük deniz balıkları başlıca besinidir; karides de alır. Buradaki küçük deniz balıkları, suyun üst kesimlerinde sürüler oluşturan avları da kapsar. Kuş uçarak arar, başı önde suya dalar ve çoğu kez balığı gagasında tutarak hemen çıkar. Suyun üstünden av kapması da mümkündür. Dalış yapan kuşu, su altında uzun süre av kovalayan bir yüzücü gibi düşünmemek gerekir.

İlginç Bilgiler

## Koloniler Arasında Geçiş Doğduğu koloniden başka yerde üremesi mümkündür. Libya’daki 2006–2012 halka araştırmasında, 2007’de Elba’da işaretlenen bir kuş 2012’de Jeliana’da üreme sırasında görüldü. Bu tek birey kaydı, kolonilerin birbirinden bütünüyle kopuk olmadığını gösterir. Her kuşun doğduğu yere döndüğü veya hepsinin aynı yaşta ilk kez ürediği sonucu çıkarılamaz. ## Besin Araştırmasının Sınırları Libya’daki üç koloninin 2008–2010 ve 2012 besin araştırmasında, kütle karşılaştırmasına Jeliana’dan 249, Elba’dan 70, Gara’dan 103 av örneği girdi. Jeliana’da daha çok av çeşidi bulunması yalnız kuşların farklı tercihlerine bağlanmadı; daha çok örnek toplanmış olması da olası bir açıklamaydı. Ayrıca kısmen sindirilmiş avların kütlesi doğrudan tartılamadığında, türe ait hesap ilişkilerinden tahmin edildi. Yani örneklerdeki her kütle, bütün bir balığın tartıda ölçülmüş değeri değildi. ## Jeliana’da Başarısız Bir Üreme Sezonu Libya’nın Jeliana kolonisinde 2010 sezonunda su baskını ve başıboş köpeklerin yumurta ve yavruları avlamasıyla üreme başarısız oldu. Halka araştırmasının yöntem kaydı, o yıl bu kolonide bu nedenle yavru halkalanamadığını belirtir. Bu somut olay, alçak kıyı adacıklarında yalnız besin bulunmasının güvenli üreme için yeterli olmadığını gösterir. ## İtalya’daki Tarihsel Üreme Kaydı Avrupa’daki yuvalanması her zaman büyük, yalnız Tepeli Sumrulardan oluşan koloniler halinde değildir. Ornitolog Brichetti’nin tarihsel İtalya kayıtlarında, Valli di Comacchio’da ilk üreme 1985’te bildirildi. Kuşlar Kara Gagalı Sumru kolonileriyle ilişkili, kabuk parçalarıyla kaplı lagün adacıklarını da kullanmıştı. Bu eski yerel kayıt, Türkiye’de aynı durumun gerçekleştiği anlamına gelmez.

Kara Gagalı Sumru

Thalasseus sandvicensis

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Sarı uçlu siyah gaga, siyah kısa bacaklar ve gri dış el teleği kaması.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Gagalı Sumru (Thalasseus sandvicensis), uzun ve sivri kanatlı, ince sivri gagalı bir kıyı kuşudur. Avrupa’da görülen erişkinin açık gri sırtı, beyaz alt tarafı ve siyah ense ibiği dikkat çeker. Siyah gagasının ucundaki küçük sarı alan, uygun mesafede görülebilen yararlı bir işarettir.

Genel Görünüm ve Duruş

Siyah başlığın arka ucunda uzayan tüyler dağınık bir ibik oluşturur; kuş heyecanlandığında bunlar kalkabilir. Sırt açık gri, sağrı, alt taraf ve boynun arkası çoğunlukla beyazdır. Bacaklar koyudur. Kuyruk çatallıdır; duruş ve tüylerin açılması, çatalın görünüşünü değiştirir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel görünüşü taşır. Sarı gaga ucunun büyüklüğü, ibiğin kabarıklığı veya bir kuşun daha iri görünmesi güvenilir bir eşey anahtarı değildir.

Üreme dışındaki erişkinde alın beyazlaşır; siyah tüyler başın gerisinde kalır ve ibik azalabilir. Gençlerin üst tarafı koyu desenlidir; gaga erişkindeki belirgin sarı ucu taşımayabilir. Britanya’ya ilişkin MarLIN hesabında gençler, koyu başlı ve çizgili üst taraflı olarak anlatılır. Bu yaş farkı yüzünden her kuşta erişkinin gaga desenini aramak yanıltır.

Uçuşta Görünüm

Uzun ve sivri kanatlar uçarken ince bir siluet oluşturur. Üst kanadın dışındaki koyu uçuş tüyleri, açık gri zemin üzerinde kama gibi görülebilir. Bu koyuluğun bulunması, baş ve gaga işaretleri görülmeden tek başına tanı sağlamaz.

Ses ve Davranış

Çağrısı sert ve törpülü duyulur; uçuşta yinelenen “kirrek” benzeri notalar çıkarır. Kur sırasında baş ve gaga yukarı kaldırılabilir, yerde ve havada karşılıklı gösteriler yapılır. Gagasında balık bulunan her bireyin erkek olduğu söylenemez; av taşımak tek başına eşey kanıtı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Gülen Sumru (Gelochelidon nilotica) benzer siyah başlık taşıyabilir; ancak gagası daha kalın ve küt görünümlüdür, kuyruğu kısadır. Üreme dışındaki kuşta baş büyük ölçüde beyaz, gözün arkasında koyu bir leke bulunur. Kara Gagalı Sumrunun uzun, ince gagası ve ense ibiğiyle birlikte karşılaştırılmalıdır.

Tepeli Sumru (Thalasseus bengalensis), gövde biçimi bakımından yakındır. Erişkinin gagası turuncu veya sarı-turuncu, sağrısı gridir. Avrupa’daki Kara Gagalı Sumrunun siyah gaga gövdesi ve beyaz sağrısı, yalnız baş ibiğine bakmaktan daha yararlı ayrımlardır. “Lesser Crested Tern”, Tepeli Sumrunun İngilizce adıdır; ayrı bir ikinci tür değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Natural England’ın 2012 tarihli Britanya kıyılarını ele alan uzman notunda koloniler; kumullar, çakıllı kıyı uzantıları ve alçak deniz adaları üzerinde anlatılır. Yuvalar sık yerleşir; az bitkili, insan rahatsızlığının sınırlı olduğu alanlar önemlidir. Küçük koloniler bazı yıllar kullanılmayabilir veya yer değiştirebilir.

Yuva Yeri

Yuva zemindeki sığ bir çukurdur. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin üreme özetinde tipik yumurta sayısı 1–2, gözlenen aralık 1–3; iki eşin üstlendiği kuluçka 21–29 gündür. Yavrular hav tüyleriyle kaplı çıkar; uçabilir duruma gelme süresi 28–30 gün olarak verilir. Bunlar Türkiye’de ayrıca ölçülmüş süreler değildir. Yerdeki yuvalar ve yavrular nedeniyle koloni içine girilmemelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Natural England’ın Britanya özetinde, kıyı yakınındaki sığ sular, haliçlerin dış kesimleri ve açıkta bulunan kumluklar beslenme alanıdır. Arama mesafesi koloniye ve mevsime göre değişir.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b, Kara Gagalı Sumruyu sandvicensis, acuflavidus ve eurygnathus adlı üç alt türü kapsayacak biçimde ele alır. Amerika’daki kuşları “Cabot’s Tern” adıyla ayrı tür sayan yayınlar da vardır; bu sayfada güncel AviList kapsamı kullanılır. Avrupa alt türü Britanya Adaları’ndan Baltık’a, İber Yarımadası’nın doğusuna, Akdeniz, Karadeniz ve Hazar çevresine kadar kıyılarda ürer. Amerika alt türlerinin yayılışı Atlantik kıyıları, Karayipler ve Güney Amerika kıyılarını kapsar.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de üreme ve kışlama vardır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde, 2002–2012 dönemi için uzman görüşüne ve çok sınırlı veriye dayalı 70–230 üreyen çift bildirilmiştir. Bu, günümüzdeki kesin koloni sayımı değildir.

Aynı 2021 değerlendirmesinde Türkiye’nin 2013–2019 kış topluluğu 1.000–3.000 birey olarak verilir; yöntem, sınırlı veriden yapılan çıkarımlara dayalı kısmi tahmindir. Üreme ve kış dönemi eğilimleri veri yetersizliğinden bilinmiyor olarak işaretlenmiştir. Dolayısıyla bu aralıklardan güncel artış veya azalış sonucu çıkarılmaz.

Göç Yolculuğu

Avrupa alt türünün kış alanları güneybatı Avrupa ve Akdeniz’den Afrika’ya, Basra Körfezi, Hindistan ve Sri Lanka’ya uzanır. BTO’nun Britanya ve İrlanda anlatımında çoğu kuşun sonbaharda Batı Afrika kıyılarına gittiği, az sayıda kuşun kışın bu adaların sularında kaldığı belirtilir. Bu bölgesel hareket, Türkiye’deki her kuş için aynı başlangıç ve bitiş noktası anlamına gelmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük ve orta boy balıklar başlıca besinleridir. Natural England’ın Britanya özeti, özellikle ringa, çaça ve ince, uzun kum balıklarını; ayrıca küçük kalamar ve kabukluları belirtir. Kum balıkları, adları veya uzun biçimleri yüzünden gerçek yılanbalıklarıyla karıştırılmamalıdır.

Nasıl Avlanır?

Avını suya yukarıdan dalarak yakalar; dalıştan önce kısa süre havada asılı kalabilir. Yüzeyin hemen altındaki avı uçuş sırasında alma da görülür. Tek başına veya gevşek gruplarda beslenir.

İlginç Bilgiler

## Erişkinin Menüsü Nasıl Araştırılır? Belçika ve Hollanda’nın güneyindeki beş kolonide 2007–2015 arasında üreyen erişkinlerin dışkıları incelenmiştir. Her örnek 15–20 yuvanın çevresinden toplanmış, balıkların iç kulağındaki küçük sert kulak taşları ve deniz solucanlarının çene kalıntıları ayıklanmıştır. Ringa-çaça grubu ile kum balıkları baskındır; solucanlar da bütün kolonilerde bulunmuştur. Çalışma yalnız yavruya getirilen balıklara bakmanın erişkinin kendi besinini tam olarak göstermeyeceğini ortaya koyar. Ancak sert kalıntılardan tahmin edilen avlar, gözle izlenen bütün öğünlerle aynı veri değildir. ## Besin Değişimi Neyi Gösterir? Belçika ve güney Hollanda’daki bu 2007–2015 araştırmasında erişkinlerin besin bileşimi, aynı yıl içindeki komşu kolonilerden çok yıllar arasında değişmiştir. Yazarlar bunun küçük balıkların bulunabilirliğini izlemeye yardım edebileceğini önermiştir. Yine de bu gösterge, balıkların denizdeki gerçek bolluğuna ilişkin bağımsız verilerle sınanmalıdır; Türkiye kıyılarının besin oranı olarak kullanılamaz. ## Yaş Rekoru ile Beklenen Ömür BTO’nun Britanya ve İrlanda halka kayıtlarına dayanan hesabında, üreme yaşına ulaşmış bir kuş için tipik yaşam süresi 12 yıl olarak verilir; tipik ilk üreme yaşı 3 yıldır. Aynı hesapta 1998’de kaydedilmiş 30 yıl 9 ay 14 günlük bir birey bulunur. İlk sayı bütün yeni çıkmış yavruların ortalama ömrü, ikinci sayı da her bireyin ulaşacağı yaş değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...