Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Van Gölü Martısı
Larus armenicus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Van Gölü Martısı (Larus armenicus), sarı bacaklı, gri sırtlı bir iri martıdır. Erişkinde koyu görünen göz, kısa gaga ve uç yakınındaki siyah işaret birlikte değerlendirilir.
Genel Görünüm ve Duruş
IUCN’nin uzman tanı rehberi, Gümüş Martı’ya göre biraz daha küçük gövde, oran olarak daha kısa ve küt gaga, daha yuvarlak baş ve hafifçe daha uzun bacakları vurgular. Sırtın grisi de ortalama olarak biraz daha koyudur.
Üreme giysili erişkinin başı, alt tarafı ve kuyruğu beyazdır. Gaga sarı, alt gagadaki leke kırmızıdır. Üreme dışında siyah işaret genişleyerek kırmızı lekeyi örtebilir; bacakların rengi de daha matlaşır.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi aynı temel tüy desenini taşır. Türkiye’de Mayıs–Haziran 1999 çalışması, baş biçiminin eşey ve kuşun tepkisiyle değiştiğini gösterir: bazı dişiler daha yuvarlak başlı ve kısa gagalı, erkekler daha köşeli başlı görünebilir. Yalnız baş şekliyle kesin eşey tayini yapılmaz.
Gençte gaga koyu, bacaklar pembemsidir. Açık baş ve alt tarafta kahverengi çizgi ve lekeler, üstte kahverengi-gri tüyler vardır. İlk kışta alt taraf daha beyaz ve daha az çizgili olur; kanat örtüleri kahverengi görünüşünü korur.
Uçuşta Görünüm
Erişkinin uçuşta dış kanadı geniş ölçüde siyahtır; en dış el teleğinde beyaz bir leke görülür. Gençte iç el telekleri daha açık bir alan oluşturabilir. Gencin kanat altındaki kol telekleri koyu bir şerit gibi seçilir.
Ses ve Davranış
Sevan’da 1990’da yapılan incelemede uzun çağrı tiz, boğuk ve aceleci olarak anlatılır. Kuş çağrı sırasında başını öne ve geriye doğru belirgin biçimde hareket ettirir; görünüşle birlikte değerlendirilecek bir davranıştır.
Yuva, taşların veya otların arasındaki bir zemin çukurudur; bazıları çalı örtüsünün altında kalır. Sevan Gölü’ndeki Nisan 1990 gözlemlerini aktaran Filchagov, yumurtlaması tamamlanan yuvaların çoğunda üç yumurta bulunduğunu belirtir. Acopian saha rehberi de üç yumurta verir. Bu tür için kuluçka ve ilk uçuşa kadar geçen süreleri güvenilir kaynaklarla doğrulayamadık.
Üreme kolonisinde komşu kuşlarla bir arada yaşaması, her yavruya aynı şekilde davranacağı anlamına gelmez. Acopian Merkezi’nin Sevan Gölü’ne ilişkin koruma raporunda, ziyaretçilerin oluşturduğu panik sırasında erişkinlerin yuvalarından uzaklaştığı, kendi yavrularını ararken başka çiftlerin kaybolmuş yavrularını gagalayarak öldürebildiği anlatılır. Bu, Ermenistan’daki kolonide bildirilen belirli bir rahatsız edilme durumudur.
Küçük bir koloninin ürediğini göstermek için yalnız erişkinleri saymak yeterli değildir. Meyghan’daki 2008 araştırmasında, 20 Haziran günü 52 yavru veya genç kuş kaydedilmesi, Van Gölü Martısı’nın bu İran sulak alanında üremesini doğrulayan bulguydu. Yavrulu koloni kaydı, yalnız üreme mevsiminde su başında erişkinler görülmesine göre daha doğrudan bir üreme kanıtıdır.
Bir başka kuş için hem tehdit hem komşu olabilir. Gürcistan’ın Tabatskuri Gölü’ndeki 2019–2021 araştırmasını yayımlayan ekip, Van Gölü Martılarının kendi kolonilerini savunurken yaklaşan yırtıcı kuşları uzaklaştırdığını anlatır. Bunun aynı adadaki Kadife Ördek (Melanitta fusca) dişilerine de koruma sağlamış olabileceğini öne sürer. Bu bir araştırmacı yorumudur; martılar aynı yerde ördek yavrularını da avladığından, komşuluğun etkisi tek yönlü değildir.
Karıştırılabilecek Türler
1. Gümüş Martı (Larus michahellis, Yellow-legged Gull) güçlü ve derin gagalıdır. Üreme giysisinde bacakları sarı, gözün renkli bölümü genellikle açık sarıdır. Gencinin açık renkli başına karşılık üst tarafı kahverengidir; tüylerinin beyazımsı-bej kenarları pullu görünür. Bu genç kuşa erişkinin “gri sırt, sarı bacak” anahtarı uygulanamaz. Van Gölü Martısı’yla karşılaştırmada gaga, göz ve açık kanattaki desen birlikte değerlendirilir.
2. Hazar Martısı (Larus cachinnans, Caspian Gull) uzun bacak, uzun boyun ve geriye yatık alınla daha ince bir baş-boyun profili verebilir. Gaganın kenarları daha paraleldir. Bacaklar pembe veya sarımsı olabilir; göz uzaktan koyu görünebilir. Batı Avrupa’da görülen ilk kış kuşlarında beyaz baş ve alt taraf, gri üzerinde koyu çizimli sırt ve kahverengi kanat örtüleriyle üç renkli bir görünüş oluşabilir. Boyun arkasındaki ince gri-kahverengi lekeler ayrıca seçilir. Bu görünüş, aynı yaştaki kuşlar arasında karşılaştırılır.
3. Kara Sırtlı Martı (Larus fuscus, Lesser Black-backed Gull) erişkininin üst tarafı koyu gridir; ton alt türlere göre değişir. Sarı bacaklı olması Van Gölü Martısı’yla ortak bir özelliktir. Gagası daha ince görünebilir. Genç kuşun başı ve özellikle göz çevresi koyu kahverengidir. Uçuşta kanadın arkasındaki uçuş tüyleri ile büyük örtülerin oluşturduğu iki koyu şerit seçilebilir. Bunlar genç giysisinin işaretleridir; erişkinin koyu sırtını gençte aramak doğru değildir.
4. Kuzey Gümüş Martısı (Larus argentatus, European Herring Gull) ayrı bir türdür. Batı Avrupa’daki argenteus alt türü daha açık gri üst tarafı, soluk gözleri ve pembe bacaklarıyla ayrılabilir. Kuzeydeki argentatus daha iri ve koyu sırtlıdır. Batı Avrupa’daki gencin açık kahverengi üst kanadında büyük örtüler daha açık görünür; iç el telekleri de uçuşta açık bir pencere oluşturur. Bu özellik Van Gölü Martısı gencinde de bulunabildiğinden, yalnız açık bir kanat alanına bakıp tür seçilmez.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme kolonileri göl adalarındaki açık zeminleri kullanır. Türkiye’de 1999’da incelenen Çarpanak Adası’nda yuvalar çakıllı kıyıdan otlu ve kayalık yamaçlara, eski bir yapının kalıntılarına kadar uzanıyordu. Bu çeşitlilik, yuvanın yalnız tek bir zemin türüne bağlı olmadığını gösterir.
Yuva Yeri
İran’ın batı-orta kesiminde, Markazi ilindeki Meyghan sulak alanında 2008 araştırması türün küçük göl adalarında ürediğini doğruladı. Nisan sonundan ağustos başına kadar iki haftada bir yapılan kontrollerde üç adada en az 60 erişkinlik koloni bulundu; güneydeki adacık en çok yuvayı taşıyordu. Bu sayı çift sayısı değildir. Çalışma, üreme alanlarının yalnız geniş ve ünlü göllerle sınırlı olmadığını gösterir.
Günlük Alan Kullanımı
Üreme dışında deniz kıyılarında başka iri martılarla karışık gruplarda bulunabilir. Kuveyt’teki kayıtlar özellikle kıyı kesimlerine aittir. Böyle bir gruptaki kuşları yalnız bulundukları yerden adlandırmak yerine her bireyin yaşına ve görünüşüne bakmak gerekir.
Dünya Yayılışı
AviList’in v2025b sınıflandırmasında Van Gölü Martısı, alt türlere ayrılmayan Larus armenicus türüdür. Üreme yayılışı Kafkasya göllerinden Türkiye’nin doğusuna ve İran’ın kuzeybatısına uzanır. Kışlama alanları Doğu Akdeniz, Karadeniz ve Hazar Denizi’nin güney kesimleri ile Basra Körfezi’ne ulaşır. İç bölgedeki üreme gölleriyle kışın kullanılan kıyı suları aynı yaşam alanı değildir; Türkçe adındaki Van Gölü, dünya yayılışının yalnız bir parçasını anlatır.
Türkiye'deki Durumu
Tür Türkiye’de yalnız Van Gölü’nde üremez. Mayıs sonu–Haziran başı 1999 araştırmasında Tuz Gölü ile Van Gölü kolonileri incelenmiş, Beyşehir’de ise Gümüş Martı, Van Gölü Martısı ve ara görünümlü kuşların bulunduğu karma koloni kaydedilmiştir. Bunlar o araştırmanın alan kayıtlarıdır; güncel koloni sayımı değildir.
Göç Yolculuğu
Kısmi göçmendir; bazı kuşlar kışı üreme bölgesine yakın geçirirken bazıları daha güneydeki kıyılara ulaşır. Kuveyt’in uzman tür hesabı onu seyrek bir kış ziyaretçisi olarak tanımlar. Mısır’da Aralık 1989–Mayıs 1990 araştırmasının kış sayımında en az 442 kuş kaydedilmiş, ilkbahar gözlemleri nisan başına kadar sürmüştür. Kayıtlar özellikle Akdeniz kıyısı ve kıyı lagünlerinde toplanıyordu. Bunlar kışın nerede bulunduğunu gösterir; tek bir kuşun bütün göç yolunu izlemiş gibi ülke ülke rota vermez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Türkiye’de Mayıs sonu–Haziran başı 1999 gözlemleri beslenmenin koloniye göre değiştiğini gösterir. Tuz Gölü’nde böcek ve küçük memeliler yenirken Van Gölü’ndeki yuva kalıntıları balıkla beslenmeye işaret ediyordu. Beyşehir’de balık ve yusufçuk larvaları taşınıyordu; ancak burası karma koloni olduğundan bütün av kayıtları yalnız Van Gölü Martısı’na mal edilemez.
Hayvansal avların yanında bitkisel besinlerden de yararlanabilir. Acopian’ın Ermenistan saha rehberi çeşitli hayvanları ve bitkileri besinleri arasında sayar; tarlalarda ve çöp alanlarının yakınında bulunabildiğini de belirtir.
Nasıl Avlanır?
Yalnız su yüzeyinden besin toplamaz. Mısır’daki Manzala Gölü’nde 7 Ocak 1990’da görülen büyük grubun çoğu suda dinlenirken bazı Van Gölü Martıları sazlık üzerindeki böcekleri uçuşta avlıyordu. Bu doğrudan davranış kaydı, türün besin ararken havadaki küçük avlardan da yararlanabildiğini gösterir; avların besindeki payı ölçülmüş değildir.
İlginç Bilgiler
## Eski Ad, Güncel Tür Bilimsel adın geçmişi, aynı kuşun eski kitaplarda neden başka bir adın altında bulunduğunu açıklar. Buturlin 1934’te bu kuşu Larus taimyrensis armenicus adıyla, alt tür olarak tarif etmişti. AviList’in v2025b sürümü Larus armenicus adını ayrı tür olarak kabul eder. Eski bir kayıttaki üç parçalı ad, doğrudan bugün üç ayrı türden söz edildiği anlamına gelmez; ilk iki parça türü, son parça alt türü gösterir. ## Gaga Bandındaki Değişkenlik Siyah gaga işareti her erişkinde aynı ölçüde görünmez. Filchagov’un Haziran 1990 Sevan incelemesinde yakından değerlendirilen 51 kuşun 33’ünde üst gagada kesintisiz bant, 16’sında çok küçülmüş işaret vardı; ikisinde siyah görülmemişti. Bu örneklem, tek bir gaga lekesini değişmez tür anahtarı saymanın sakıncasını gösterir. ## Yeniden Ada Olan Üreme Alanı Bir adanın karaya bağlanması, kuşlar için yalnız kıyı çizgisinin değişmesi değildir. Ermenistan’daki Sevan Gölü’nde su düzeyi düşünce Martı Adası 1990’ların sonunda karayla birleşmiş; tilkiler, başıboş köpekler ve evcil hayvanlar üreme alanına ulaşabilmişti. Acopian Merkezi’nin 14 Mayıs 1999 uygulamasında kara bağlantısına kanal açılarak ada yeniden ayrıldı. Merkez aynı yılki izlemede yumurta ve yavruların korunduğunu bildirdi. Bu, kurumun o üreme alanında yürüttüğü uygulama ve izlemenin raporudur; karşılaştırmalı bir deney değildir. ## Yavru Avı ile Yumurta Kaybı Aynı Şey Değil Van Gölü Martısı başka kuşların yavrularını da avlayabilir. Gürcistan’ın Tabatskuri Gölü’nde 2017–2020 Kadife Ördek (Melanitta fusca, Velvet Scoter) araştırmasında bu saldırılar gözlenmiştir. Buna karşılık 2019–2020’de kamera ile izlenen 11 etkin ördek yuvasında kuluçka sürerken martıların yumurta aldığı kaydedilmemiştir. Yavru avlama kaydı, her yumurta kaybını aynı martıya yüklemeyi haklı çıkarmaz. Çalışma, yavru kayıplarında martı saldırılarının yanında balık ağlarına takılmanın da etkili olabileceğini belirtir. ## Yeni Araştırmada Kanıtın Sınırı Aynı göldeki 2019–2021 verilerini ele alan 2024 makalesi bu ayrımı genişletir. Kameralarda erişkin ve genç martıların, diğer yavruları çıkmış ördek yuvasında kalan gelişmemiş yumurtaları beş kez aldığı görüldü. Ada genelindeki yuva kontrollerinde saptanan yumurta kayıplarının çoğu ise martıların bolluğuna ve yuvalara gelişine dayanarak onlara olası olarak bağlandı. Kamera kaydıyla görülen davranış ile bir kaybın nedenine ilişkin araştırmacı çıkarımı aynı kesinlikte değildir.
Hazar Martısı
Larus cachinnans
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Hazar Martısı, uzun bacaklı ve görece ince gagalı büyük bir martıdır. Erişkinin başı ve alt tarafı beyaz, sırtı açık gridir; kanat uçlarında siyah ile beyaz bir aradadır. Yatık alın, uzamış gaga ve gövdeye göre küçük görünen baş dikkati çeker. Genel görünüşü Gümüş ve Kuzey Gümüş Martılarından ayırmak için bu oranlar, tüy deseniyle birlikte değerlendirilir.
Her Hazar Martısının gözü kapkara veya bacağı aynı renk değildir. Erişkinlerde gözün açık görünmesi, türü tek başına dışlamaz; bacak rengi de başka büyük martılarla örtüşebilir.
Genel Görünüm ve Duruş
Tipik kuşun göğsü yüksek, boynu uzun ve kapalı kanatlarının oluşturduğu arka bölüm incedir. Sırtla kanat ucu arasındaki geçiş çoğu zaman düzgün görünür; kuyruk gerisinde uzun, sivri bir kanat ucu uzanır. Duruş değiştikçe bu görünüş de değişir. Soğuk veya rüzgârlı havada kuşun büzülmesi, uzun boynunu ve ince yapısını gizleyebilir.
Erişkinin gagası sarımsı, bazen hafif yeşilimsi görünür; alt gaga ucuna yakın kırmızı leke bulunur. Kışın baş çoğunlukla beyaz kalırken ince koyu çizgiler arka boyunda toplanabilir. Göz koyu kahverengi, kehribar veya daha açık görünebilir. Bu renkler tek başlarına kesin tür işareti değildir; baş-gaga biçimiyle birlikte okunur.
Gaga çoğu bireyde uzun ve ince görünür, alt kenarındaki köşe fazla kabarık değildir. Bununla birlikte küçük gagalı ve güçlü gagalı Hazar Martıları da vardır.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişinin temel tüy deseni benzerdir; erkekler genellikle daha büyüktür. Ancak tek bir kuşun iri veya ince görünmesi güvenilir eşey tayini sağlamaz.
Yeni uçmuş genç, erişkin gibi gri-beyaz değildir. Baş ve gövdede kahverengi çizgiler, sırt ve kanat örtülerinde gri-kahverengi tüyler görülür. Tipik gençlerin açık tüy kenarları ince ve sade, desenleri yumuşaktır; bazı benzer martılardaki güçlü açık çentikler daha az belirgindir. Ancak her genç aynı açıklıkta veya aynı ölçüde çizgili değildir.
İlk kış giysisindeki kuş, yeni uçmuş gençten daha beyaz başlı ve gövdeli görünebilir. Sırtındaki gri tüylerde koyu ok benzeri işaretler, kanat örtülerinde kahverengi alanlar ve açık tüy kenarları vardır. Arka boyundaki ince çizgiler şal gibi toplanabilir; gaga koyu, tabanı kısmen pembemsi olabilir. Erişkin görünüme geçiş birkaç yıl sürer; ara yaşlardaki kuşları erişkinlerle aynı ölçütlerle karşılaştırmak yanıltır.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta uzun ve geniş kanatlar, kanatların önüne uzanan baş-gaga-boyun bölümüyle birleşir. Erişkinin dış uçuş teleklerinde, siyah uç bölgesine doğru ilerleyen açık gri alanlar ve beyaz uç lekeleri görülür.
En dış uçuş teleğinin iç kenarında uzanan açık bölüm, kanadın altından beyazımsı görünür; uçtaki beyazla arasında siyah bulunabilir. Aynı desen Kuzey Gümüş Martısında da görülebilir. Bu nedenle yalnız bir beyaz uç lekesi değil, bütün kanat ucu ve kuşun diğer özellikleri değerlendirilir.
Gençlerin kanat altı çoğu zaman görece açıktır; kahverengi çizgi ve benekler bu zemine yayılır. 2011’de yayımlanan tanı araştırmasında Ukrayna’da yavruyken halkalanmış, Hazar Martısı olduğu bilinen koyu kanat altlı birey de belgelenmiştir. “Kanat altı koyuysa Hazar değildir” biçimindeki tek işaretli kural güvenilir değildir.
Ses ve Davranış
Uzun çağrısı hızlı, burundan gelen kahkaha benzeri bir dizidir. Bu çağrıyı verirken kanatlarını açıp geriye tuttuğu ve başını kaldırdığı görülebilir; Gümüş ve Kuzey Gümüş Martıları uzun çağrıda kanatlarını kapalı tutar. Gençlerin daha ince, ciyaklayan sesleri de vardır. Çağrı ile ona eşlik eden duruşun birlikte izlenmesi değerlidir; yalnız hece yazısı gerçek sesi bütünüyle aktarmaz.
Karıştırılabilecek Türler
Bazı kuşlar alışılmış Hazar Martısı görünüşünden uzaklaşabilir; bunun nedeni her zaman melezlik değildir. Öte yandan melezler de bir ebeveyn türüne çok benzeyebilir.
Gümüş Martı Larus michahellis, İngilizce Yellow-legged Gull, daha köşeli baş ve daha kalın, küt uçlu gaga gösterebilir. Üst tarafı genellikle daha koyudur; kanat ucunda siyah daha geniş yer tutar. Hazar Martısının yatık alnı ve ince gagası yardımcıdır. Bacak rengini tek başına ayırıcı saymak doğru olmaz; tüy ve yapı işaretleri birlikte aranır.
Kuzey Gümüş Martısı Larus argentatus, İngilizce European Herring Gull, ayrı bir karşılaştırmadır. Tipik Hazar Martısının daha küçük görünen başı, ince gagası, uzun boynu ve bacakları yardımcı olabilir. Ancak iri Hazar erkekleri güçlü gagalı, daha köşeli başlı görünebilir; iki türün büyüklüğü de örtüşür.
Van Gölü Martısı Larus armenicus, İngilizce Armenian Gull, kısa gagalı ve yuvarlak başlı görünüşüyle farklılaşabilir. Tipik erişkinin gagasındaki belirgin siyah bant ve kanat ucundaki geniş siyah, az beyaz desen yardımcı işaretlerdir. Gençler kahverengi ve çizgilidir; erişkin gaga bandını her yaştaki kuşta aramak yanlıştır. Boyut ve tek renk yerine, yaşa uygun işaretlerin bütünü değerlendirilir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme döneminde bozkır veya yarı çöl gölleri, su hazneleri, adalı nehirler ve çeşitli deniz kıyıları kullanılabilir. Uzman tür hesabında otlu ya da çalılı nehir adaları, kayalık veya kumluk kıyı adaları, plajlar ve kumullar sayılır. Tür yalnız deniz kayalıklarına bağlı değildir. Üreme dışında limanlar, büyük iç sular, çevredeki tarlalar ve açık atık alanları da kullanılabilir.
Yuva Yeri
Kazakistan’ın 2005 uzman rehberi, yuvaları sudaki kuru kamış yığınlarında veya ada zemininde tarif eder: kuru kamış ve yapraklarla kurulur, yumuşak ot ve tüylerle döşenir. İki ebeveynin, ilk yumurtadan sayılan 25–30 günlük kuluçkaya ve yavru bakımına katıldığı belirtilir. Avrupa’nın 2021 tür özetinde tipik 2–3 yumurta, 27–31 gün kuluçka ve 35–40 günde tam uçuş verilir. Bu bölgesel özetler, Türkiye’deki her yuvanın aynı sürede geliştiğini göstermez. Koloniye yaklaşarak yumurta veya yavru aranmamalıdır.
Günlük Alan Kullanımı
Güney Polonya’nın Tarnów çevresinde 2001’de yapılan alan sayımları, üreme evreleri arasında beslenme alanının değiştiğini gösterdi. Koloni çevresindeki atık alanı, balık havuzları, çakıl ocakları ve nehir vadileri izlendi; yavru büyütme döneminde balık havuzlarının önemi arttı. Bu, tek koloninin çevresindeki mevsimsel alan kullanımıdır; Türkiye’deki her kuşun aynı alanları aynı aylarda kullandığı anlamına gelmez.
Dünya Yayılışı
Güncel taksonomide Hazar Martısı alt türlere ayrılmayan Larus cachinnans türüdür. Üreme yayılışı Polonya ve Macaristan’ın iç sularından Karadeniz, Hazar ve Aral havzaları üzerinden doğu Kazakistan’a uzanır. Üreme dışı yayılışı güneydoğu Avrupa, Karadeniz, doğu Akdeniz, Basra Körfezi ve kuzey Arap Denizi çevresini kapsar.
2021’de yayımlanan Avrupa değerlendirmesi, 1990–2020 döneminde üreme alanının batıda Hollanda’ya, kuzeyde Litvanya’ya kadar genişlediğini bildirir. Bilgiler ulusal izleme programları ve martı araştırmacılarından derlenmiştir. Bu, koloniler ve yuvalarla izlenen gerçek bir üreme alanı genişlemesidir; yalnız tanı bilgisinin gelişmesiyle artan gözlem sayısına indirgenmez. Ancak farklı ülkelerin sayım yılları ve yöntemleri aynı değildir; bir bölgesel tahmin bütün dünya nüfusunu veya 2026’daki güncel sayıyı vermez.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de kış bulunması kaynaklıdır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde, 2013–2019 dönemi için 300–4.000 kışlayan birey aralığı ve sınırlı veriden çıkarıma dayanan yöntem belirtilir. Kaynaklar arasında eBird veritabanı, kış ortası su kuşu sayımları ve BirdLife değerlendirmesi vardır. Kısa ve uzun dönem eğilimleri belirsizdir. Bunlar yuva veya üreyen çift sayıları değildir. Bu taramada Türkiye’ye ait doğrulanmış koloni ayrıntısı elde edilmedi; bunun kendisi de Türkiye’de hiçbir yerde üremediğinin kanıtı sayılmaz. Yazın tek kuş görülmesi, yuva bulunduğunu göstermeye yetmez.
Göç Yolculuğu
Karadeniz ve Hazar çevresindeki bazı kuşlar yerleşik kalırken, başkaları üreme alanının güneyine veya batısına göç edip dağılır. Avrupa’nın 2021 uzman özeti bu iki hareket biçimini birlikte ele alır. Bu nedenle her Hazar Martısının aynı mesafeyi, aynı ülke sırasıyla uçtuğu söylenemez. Türkiye’de görülen halkasız bir kuşun geldiği koloni, yalnız bulunduğu yerden çıkarılamaz.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Balıkların yanı sıra küçük memeliler, yumurta ve kuş yavruları, sucul veya karasal omurgasızlar yenebilir. Böcekler ve yumuşakçalar da uzman tür hesabında belirtilir. İnsan kaynaklı atık yiyecekler besin olabilir. Bu çeşitlilik, adındaki deniz veya göl çağrışımına rağmen tek bir avla beslenmediğini gösterir; bir avın görülmesi bütün yılın besin oranını açıklamaz.
Polonya’da 2003–2004 üreme dönemlerinde dört koloniden toplanan taze kusmuk topakları ve yerde kalan avlar, 2011 çalışmasında incelendi. Jankowice çakıl ocağında 109 kusmuk topağı ve 146 av kalıntısı, iki Vistül kolonisinde 192 topak ve 44 kalıntı vardı. Włocławek baraj kolonisi ise iki martı türünün birlikte bulunduğu bir alandı. Balıklar en sık saptanan besin grubuydu; balık türleri ve atık yiyeceklerin katkısı alanlara göre değişiyordu. Bu örnekler besin kalıntısıdır; bütün kuşların günlük tükettiği besin kütlesini veya Türkiye’deki oranları doğrudan ölçmez.
Nasıl Avlanır?
Tarnów, güney Polonya’da 2001 gözlemlerinde üç yöntem incelendi: atıkları gagayla karıştırıp yenebilir parçaları seçme, su üzerinde uçup balığa atılma ve başka kuşun taşıdığı yiyeceği kapmaya çalışma. Balık ararken havada kısa süre asılı kalma ve suya dalış görüldü.
İlginç Bilgiler
## Görünüş ve Melez Kökeni 2011’de yayımlanan tanı araştırmasında Ukrayna ve Polonya kolonilerinden 100 erişkin Hazar Martısı, 132 Kuzey Gümüş Martısı ve kökeni bilinen 12 melez karşılaştırıldı. Kanat ucu, göz çevresi, gaga biçimi ve göreli bacak uzunluğu birlikte değerlendirildi. Yazarlar melezlerin ebeveynlerini çoğunlukla yuva başındaki gözlemlerden biliyordu; yalnız bir bireyin ebeveynliği genetik olarak doğrulanmıştı. Bir melezin ebeveyn türlerinden biriyle eşleşmesinden doğan bazı kuşlar da o türe çok benziyordu. Bu çalışma, belirsiz kuşlarda özelliklerin bütününü aramanın neden önemli olduğunu gösterir; her ara görünüşün genetik kökenini tek fotoğraftan belirleyen bir test değildir. ## Avlanma Başarısının İki Ölçüsü Güney Polonya’nın Tarnów çevresindeki 2001 araştırmasında, atıklarda beslenen 59 kuş ile balık avlayan 45 kuşun davranışları karşılaştırıldı. Atıkları karıştıran ilk kış veya ilk yaz giysisindeki kuşlarda başarılı denemelerin oranı daha yüksekti; erişkinler ise daha hızlı arayıp dakikada daha fazla yiyecek buluyordu. Balık avında erişkinlerin başarılı dalış oranı da daha yüksekti. Başarıyı yalnız “kaç deneme tuttu?” diye veya yalnız “ne kadar yiyecek bulundu?” diye ölçmek aynı şey değildir. 2008’de yayımlanan bu yerel sonuç, “erişkinler her yöntemle her ölçütte daha başarılıdır” gibi sınırsız bir kuralı desteklemez. ## Yeni Üreme Alanları ve Karışık Çiftler 2021 Avrupa değerlendirmesi, Orta ve Batı Avrupa için en az 7.600 üreyen çiftlik bir toplam derledi. Ülke tablolarındaki en yakın tahminler çoğunlukla 2019–2020’ye aittir ve bazıları karışık çiftleri de içerir. Hollanda örneğinde 2012’nin ilk üreme kaydı bir Hazar–Kuzey Gümüş Martısı çiftinden, 2014’ün ilk iki Hazar Martısından oluşan çifti ise De Kreupel’den gelir. Bu ayrım, yeni bir türün üreme alanına girişini izlerken tek tür çiftleriyle karışık çiftleri ayırmanın önemini gösterir. Sayılar bugünkü Türkiye veya bütün dünya nüfusu değildir.
