kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Yaz Ördeği (Marmaronetta angustirostris)
VS
Seçildi Boz Kaz (Anser anser)

Yaz Ördeği

Marmaronetta angustirostris

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu NT
Arazide Teşhis İpucu
Bütün gövdede krem mermer deseni, koyu göz maskesi, dar gaga ve parlak kanat aynasının yokluğu.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Yaz Ördeği (Marmaronetta angustirostris, Marbled Duck), dar koyu gagası, göz çevresinden enseye uzanan koyu maskesi ve krem benekli açık kahverengi gövdesiyle tanınan ince yapılı bir ördektir. Ensede hafif kabaran tüyler başın arkasını dolgun gösterir.

Genel Görünüm ve Duruş

Mermer görünümü, tüylerin açık krem merkezleri ile kahverengimsi gri kenarlarının birleşiminden doğar. Üst taraf alt taraftan biraz daha koyudur. Suda dururken görece uzun, sivri kuyruk sırt çizgisinin üzerine kalkabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Eşeyler benzerdir. Erkeğin ense tüyleri genellikle daha dolgun, gagası daha siyahtır; dişi biraz daha küçüktür. Tek fotoğraftan kesin eşey belirlenemez.

Erkekte, bazı diğer ördeklerde görülen ayrı bir dinlenme giysisi gelişmez.

Genç kuş daha mat ve gri, göz maskesi daha siliktir. Sırttaki krem benekler zayıf olabilir; kanat üstü örtüleri erişkinden daha koyu görünür. Erişkinin güçlü beneklerini göstermeyen bir genç, bu nedenle başka tür sayılmaz.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanatlar açık renkli görünür; bilek hizasında, kanadın ön kenarında küçük beyaz bir alan seçilebilir. Parlak yeşil veya mavi bir kanat aynası bulunmaz.

Kanadın dış bölümündeki uzun uçuş tüyleri üstten açık gümüşi gri görünür. Gövdeye daha yakın uçuş tüyleri açık kahverengi, uçları kahverengimsi gridir. Kanadın altı ise beyazımsıdır. Üst ve alt yüzeylerin bu farklı görünümü, uçan kuşta hangi tarafın görüldüğüne dikkat etmeyi gerektirir.

Ses ve Davranış

Çoğu zaman sessizdir. Erkek kur sırasında “cip” gibi gıcırtılı bir çağrı çıkarabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Çamurcun (Anas crecca, Green-winged Teal) dişisinin gövdesi kahverengi ve açık kenarlı tüylerle desenlidir; başında silik bir açık kaş bulunur. Kanadı açıldığında yeşil bölüm içeren ayna görülebilir. Yaz Ördeği’ndeki geniş koyu göz maskesi ve mermer benekler birlikte aranır. Buradaki karşılaştırma, Türkiye’de görülen Avrasya görünümündeki Çamurcun içindir.

Çıkrıkçın (Spatula querquedula, Garganey) dişisinin gözünden koyu bir çizgi geçer; bunun üstünde ve altında açık çizgiler bulunur. Bu çizgili yüz, Yaz Ördeği’nin geniş göz maskesinden farklıdır. Çıkrıkçın’da dar da olsa beyaz ve koyu yeşil bölümleri olan kanat aynası vardır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Sığ ve bitkili sulak alanlarda ürer. İspanya’nın güneydoğusundaki El Hondo ve Santa Pola’da 1998–2000 sayımlarına dayanan araştırmada, Yaz Ördekleri geniş açık suyun orta kesimlerinden çok sazlı ve karışık kıyı bitkili bölümleri kullanmıştır. Yavrulu gruplar da açık su merkezlerinden kaçınmıştır. Bu, aynı göletin her bölümünün kuş için eşit değerde olmadığını gösterir.

Yuva Yeri

Dişi, bitkiler arasında gizlenen yuvayı kuru ot ve ince tüylerle döşer; yuva karada veya sık su bitkileri üzerinde olabilir. İspanya’nın Endülüs bölgesindeki 17 tamamlanmış yumurta kümesinde 9–20 yumurta bildirilmiştir; en büyük kümelerin birden fazla dişiye ait olabileceği düşünülür. Uzman derlemesindeki 25–27 günlük kuluçka ve 50–54 günlük uçuşa başlama süreleri kontrollü üretim koşullarına aittir; Türkiye’de ölçülmüş değişmez süreler değildir.

Günlük Alan Kullanımı

İspanya ile Kuzey Afrika arasında 2018–2023 verileriyle izlenen, denizi geçen 18 kuşun günlük hareketleri daha çok gün batımı ile gün doğumu arasında yoğunlaşmıştır. Gündüz az hareket etmeleri, gece hangi besini aldıklarını doğrudan göstermez: GPS konumu hareketi kaydeder, gagadaki besini değil.

Dünya Yayılışı

Yaz Ördeği’nin dağılışı parçalıdır. Kanarya Adaları ve Akdeniz havzasından Asya’nın batı ve güney kesimleri üzerinden Çin’in güneybatısına kadar uzanır. İngilizce kaynaklardaki Marbled Teal adı da aynı türü belirtir; bu ifade ayrı bir çamurcun türü değildir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de eskiden düzenli üreyen Yaz Ördeği artık çok seyrek görülür. 2025’te yayımlanan araştırma, 2001–2022 eBird tam gözlem listelerini ve Nisan 2025’e kadar denetlenen daha yeni kayıtları inceleyerek ülkede düzenli üreyen nüfusun ortadan kalkmış göründüğü sonucuna varmıştır. Son örnekler arasında Gaziantep’te 30 Ağustos ve 2 Eylül 2023, Hatay’da 27 Ocak 2024 gözlemleri vardır. İki farklı tarihte görülen kuşlar mutlaka ayrı bireyler değildir. Bu kayıtlar türün Türkiye’de hiç görülemeyeceği anlamına gelmediği gibi, üremenin yeniden başladığını da kanıtlamaz.

Göç Yolculuğu

İspanya’nın güneyinde 2018–Kasım 2023 döneminde GPS vericisi takılan 144 kuşun 18’i Kuzey Afrika’ya geçmiştir. Çalışma hem doğada doğan hem üretim merkezlerinden salınan kuşları kapsar. Güneybatı İspanya’dan geçenler ilkbaharda, güneydoğudan geçenlerin çoğu sonbaharda yola çıkmıştır. Aynı bölgede bile bütün kuşların aynı mevsimde göç ettiği söylenemez. Bu araştırmada görülen İspanya–Kuzey Afrika bağlantısı, Türkiye’deki bir kuşun izlenmiş rotası değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük su bitkisi tohumları önemli besinlerdir; sucul böcekler ve başka omurgasızlar da yenir. Türkiye’nin Göksu Deltası’nda 13 Temmuz–5 Ağustos 1995 dönemini inceleyen çalışmanın yayımlanmış özetinde, Yaz Ördeği dışkılarının kuru ağırlığının yüzde 95’ini Scirpus grubundaki saz benzeri bitkilerin tohumlarının oluşturduğu bildirilir. Bu, yenen bütün besinin veya alınan enerjinin yüzde 95’i demek değildir. Dışkıda sindirime dayanıklı parçalar daha belirgin kalabilir; tek mevsimdeki bu sonuç bütün yaşlara ve sulak alanlara genellenmez.

Nasıl Avlanır?

Besini su yüzeyinden veya başını suya sokarak toplar; kuyruk yukarıda kalacak biçimde öne eğilerek daha aşağıya da uzanabilir. Gerektiğinde tamamen dalması, yalnız derin suda beslendiği anlamına gelmez. Aynı türün farklı toplama biçimleri kullanabilmesi, onu yalnız “tohum yer” ya da “dalıcıdır” gibi tek bir özelliğe indirgemeyi güçleştirir.

İlginç Bilgiler

## Tüylenme ve Uçuş Yavruların tüylenmesi ile uçuş başlangıcı aynı ölçüt değildir. İspanya’nın güneybatısındaki Guadalquivir bataklıklarını ele alan, 1998’de yayımlanmış çalışmanın özetinde, 42 gün ve üzerindeki yavrular tam tüylenmiş sınıfında değerlendirilir. Bu sayı tek başına her yavrunun 42. gün uçtuğunu göstermez. Aynı yayında yavru kayıplarının ilk iki haftada yoğunlaştığı belirtilir; bu bölgesel örüntü bütün sulak alanlarda değişmez bir ölüm takvimi değildir. ## Yaşa ve Sulak Alana Göre Besin Yavru gruplarının besini erişkinlerinkiyle aynı olmayabilir. İspanya’daki Veta la Palma’da Temmuz 1996 ve 1997’de yavrulu gruplardan alınan beş dışkı örneği böceklerce zenginken, Ağustos 1997’de erişkin veya gençlerden alınan 19 örnekte Ruppia adlı su bitkisinin tohumları baskındır. Beş örnek, beş yavru demek değildir: bir örnek birden çok yavrunun veya dişinin dışkısını içerebilir. Araştırmacılar Fas’ın El Hotba sulak alanında Ekim 1997 ve Mayıs 1999’da alınan örneklerde ise bitkisel besinlerin öne çıktığı farklı bir tablo bulmuştur. Yer, yıl, mevsim ve yaş farkları birlikte düşünülmeden bu sonuçlardan tek bir beslenme oranı çıkarılamaz. ## Alanı Birlikte Değerlendirmek Gölet büyüklüğü tek başına iyi yaşam alanı demek değildir. İspanya’nın El Hondo ve Santa Pola alanlarında 1998–2000 verileriyle yapılan araştırmada, gölet büyüklüğü derinlik ve saz oranıyla yakından ilişkiliydi. Yazarlar bu etkileri bütünüyle ayıramadıklarını belirtir. Ayrıca çalışma gündüz gözlemlerine dayanır; gece kullanılan alanların da aynen böyle olduğu sonucuna varılmaz. Bu yüzden yalnız “küçük göleti sever” gibi bir kural, türün bitki örtüsü ve su düzeyiyle kurduğu ilişkiyi eksik anlatır. ## Küresel ve Bölgesel Risk Küresel risk sınıfı ile bir ülkedeki durum farklı olabilir. 2025 tarihli Ermenistan–Türkiye araştırması, küresel “Tehdide Yakın” sınıfını aktarırken iki ülke için “Kritik Tehlikede” değerlendirmesini önermiştir. Bu bir bölgesel öneridir; bütün dünyadaki risk sınıfının aynı kararla değiştiği anlamına gelmez.

Boz Kaz

Anser anser

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İri açık gaga, pembe bacak ve uçuşta çok açık gri kanat ön bölümü birlikte ayırıcıdır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Boz Kaz, iri gövdeli, kahverengimsi gri bir kazdır. Büyük, pembe–turuncu gagası ve pembe bacakları dikkat çeker. Uçuşta kanatlarının ön tarafı çok açık gri, kuyruk ucu genişçe beyaz görünür. Gaga rengi tek başına yeterli değildir; gövde yapısı ve kanat deseni de görülmelidir.

Bilimsel adı Anser anser’dir. Greylag Goose ve Amerikan yazımıyla Graylag Goose aynı türün İngilizce adlarıdır. AviList v2025b iki alt tür tanır: anser ve rubrirostris. Gaga, batıdaki anser topluluğunda daha turuncu, doğudaki rubrirostris topluluğunda daha pembe olabilir; bu fark tek başına fotoğraftan alt tür tayinine yetmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Sırt tüylerinin krem renkli kenarları pullu bir görünüm oluşturur; yanlarda beyaz çizgiler görülür. Kuyruk altı beyazdır. Bazı erişkinlerin karnında koyu lekeler de bulunabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel renk ve deseni taşır; erkek genel olarak daha iridir. Ancak tek bir fotoğrafta büyüklük, kuşun eşeyini güvenle belirlemez.

Küçük yavrunun havı sarımsı bej, gagası ile ayakları koyudur. Bu görünüş erişkinin pembe bacaklarıyla aynı değildir. Yaşını dikkate almadan yalnız bacak renginden türü dışlamamak gerekir.

Uçuşta Görünüm

Kanat üstünün ön bölümü belirgin açık gri, uçuş tüyleri koyudur. Kanat altı örtü tüyleri de görece açıktır. Üstten ve alttan görülen açık alanlar aynı yüzey değildir; kanat açısı belli olmadan bir fotoğrafın desenini yorumlamamak gerekir.

Ses ve Davranış

Gür bağırışı, ardından gelen burundan çıkarılmış gibi duyulan seslerle evcil kazın çağrısını andırır. Gruplar özellikle üreme dışındaki dönemde belirginleşir. Bir arada uçan veya beslenen kuşların içinde aileler birlikte kalabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Sakarcanın (Anser albifrons; Greater White-fronted Goose) erişkininde beyaz alın ve belirgin siyah karın lekeleri vardır; bacakları turuncudur. Genç Sakarca bu beyaz alın ve siyah karın işaretlerini henüz taşımaz. Bu yüzden bir genç kuşta bu işaretleri görmemek, onu kendiliğinden Boz Kaz yapmaz.

Küçük Sakarca (Anser erythropus; Lesser White-fronted Goose) daha toplu görünümlü, kısa boyunlu ve küçük gagalıdır. İnce fakat belirgin sarı göz halkası da yardımcıdır. Baş, gaga ve gövde birlikte karşılaştırılmalı; yalnız beyaz alın görülmesine dayanılmamalıdır.

Boz Kaz, çok sayıda evcil kaz soyunun atasıdır. RSPB, Britanya’nın bazı bölgelerindeki toplulukların yeniden salınmış kuşlardan oluştuğunu anlatır. Bu geçmiş, görünüşü Boz Kaza benzeyen her park kuşunun yabani göçmen kabul edilemeyeceğini gösterir. Evcil köken ihtimali yalnız tek bir beyaz tüyden veya insana yakın durmaktan kesinleştirilmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme döneminde kıyı bitkileri gelişmiş bataklıkları, göl ve akarsu çevrelerini kullanır. Kışın lagünler, haliçler ve iç kesimlerdeki göller ile çevrelerindeki tarım alanları önem kazanabilir. Besin aradığı kara alanlarıyla su kıyısı birlikte düşünülmelidir.

Yuva Yeri

Dişi, yerdeki yuvayı sap ve kamışlardan kurar; içini ince bitkiler ve havla döşer. BTO’nun Britanya kuşları derlemesi tipik yumurta sayısını 5–7, dişinin yürüttüğü kuluçkayı 27–28 gün verir. Yavruların uçabilir duruma gelmesi için 50–60 gün bildirilir. İspanya’daki SEO/BirdLife hesabında ise tipik yumurta sayısı 4–6’dır. Yuvadan erken ayrılan yavru yine ailesinin korumasına ihtiyaç duyar. Bu kaynak değerleri Türkiye’deki bir yuva grubunda ölçülmüş sonuçlar değildir. Yuva ve yavru grubuna yaklaşılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Britanya’nın güneyindeki yeniden yerleştirilmiş topluluklar, çakıl ocağı göletleri, göller ve baraj çevrelerinde yıl boyunca görülebilir. Bu yerel durum, her ülkedeki Boz Kazın yerleşik olduğunu göstermez. Dinlenme ve beslenme alanlarının kullanımı, topluluğun kökeniyle birlikte değerlendirilmelidir.

Dünya Yayılışı

Avrupa ile Asya’da geniş bir yayılışı vardır. AviList, anser alt türünün kuzeybatı Avrasya’da, rubrirostris alt türünün kuzeydoğu Avrasya’da ürediğini belirtir. İki alt türün kışlama alanları Türkiye’ye kadar uzanır; doğudaki toplulukların kışlama coğrafyası Hindistan ve Kuzey Hindiçin’i de kapsar.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen ve kışlayan Boz Kazlar bulunur. BirdLife’ın 2021 derlemesinde üreme tahmini, 2002–2012 dönemi için 100–300 çifttir ve sınırlı veriden yapılan genişletmelere dayanır. Kış nüfusu, 2013–2019 için 140–880 birey olarak bildirilmiştir. Üreme ve kış eğilimleri bilinmiyor olarak işaretlenmiştir. Bunlar yeni bir ulusal sayım veya aynı birimle verilmiş iki sayı değildir.

Göç Yolculuğu

Bütün Boz Kazlar aynı uzaklığa göç etmez. EURING/CMS’nin 2022 atlası, Hollanda’daki üreyen toplulukları büyük ölçüde yerleşik, İskandinav kuşlarının hareketlerini ise ağırlıkla güneybatı yönlü anlatır. Yabanileşmiş evcil topluluklar da hareketlerin yorumunu zorlaştırabilir. Bu Avrupa bağlantılarından Türkiye’de görülen her sürü için aynı rota çıkarılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besini ağırlıkla bitkiseldir. Doğal veya yetiştirilen otsu bitkilerin yeşil kısımlarını, tohumlarını, köklerini ve yumrularını yer. Genç tahıl sürgünlerinden de yararlanır. Belirli bir tarlada beslenmesi, yıl boyunca yalnız o ürünü yediğini göstermez.

Nasıl Avlanır?

Otları gagasıyla koparır; su bitkilerinin kök ve kök gövdelerine de ulaşabilir. Örneğin SEO/BirdLife, İspanya’daki Guadalquivir bataklıklarında bir sazsı bitkinin toprak altı gövdelerinin önemini vurgular. Bu bölgesel beslenme biçimi, Türkiye’deki her sulak alana aynı oranla taşınamaz.

İlginç Bilgiler

## Aile Bağları ve Besinden Yararlanma Avusturya’nın Alm Vadisi’nde, 14–22 Şubat 2017 arasında insanlara alışık, serbest dolaşan bir topluluktan 38 Boz Kaz incelendi. Kar örtüsü nedeniyle doğal otlara erişemeyen kuşlara aynı tür hazır yem veriliyordu. Araştırmacılar 184 dışkı örneğiyle besinin ne kadarının sindirildiğini tahmin etti. Yavrularıyla birlikte olan eşlerde bu değer, yavrusuz eşlerden ve eşsiz kuşlardan daha yüksekti. Bu bir ilişkiydi; aile bağlarının sindirimi hangi yolla değiştirdiği deneyle gösterilmedi. Sonuç, Türkiye’deki bütün yabani sürüler için bir besleme önerisi veya değişmez kural değildir. ## Göç Koridorunda Genetik Benzerlik 2015’te yayımlanan bir araştırma, Norveç, Hollanda ve Fransa’daki kuşların tüylerinden elde edilen DNA’yı karşılaştırdı. Toplanan 174 örneğin 144’ünde bir DNA bölgesi, 169’unda başka genetik göstergeler incelenebildi. Örneklerin büyük bölümü 2010–2013 yıllarında alınmıştı. İncelenen alanlardaki kuşlar, coğrafyaya göre birbirinden kesin biçimde ayrılan genetik kümeler oluşturmadı. Bu, bütün Boz Kazların aynı olduğu ya da aynı göç yolunu izlediği anlamına gelmez. Çalışma Avrupa’nın Atlantik göç koridoruna odaklanmıştır; Türkiye’deki toplulukların genetik yapısı bu örneklerle belirlenmiş sayılamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...