Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Altıngöz
Bucephala clangula
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Altıngöz (Bucephala clangula; Common Goldeneye), iri ve üçgene yaklaşan başlı, kısa gagalı bir dalıcı ördektir. Başın tepe noktasıyla gagaya doğru inen alın çizgisi, türün belirgin görünüşünü oluşturur.
Genel Görünüm ve Duruş
Üreme giysisindeki erişkin erkeğin başı yeşil parıltılı siyahtır. Gözün önünde, gaga köküne yakın yuvarlak beyaz leke bulunur. Sırt koyu, boyun ve göğüsle gövdenin yanları beyazdır. Bu koyu baş–açık gövde düzeni, beyaz yüz lekesiyle birlikte ayırt edicidir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkin dişinin başı çikolata kahverengisi, gövdesi gridir. Boyun dibindeki beyaz halka, kuşun duruşuna göre gizlenebilir. Koyu gaganın ucunda sarı alan bulunur; bunun genişliği değişebilir, bazen gaganın büyük bölümü sarımsı görünebilir.
Genç kuşların gözü erişkindeki gibi parlak altın sarısı değildir. Yüz lekesi belirmeye başlayan genç erkeklerde bu leke yuvarlaktır; kanattaki beyaz alan erişkin erkektekinden daha azdır.
Uçuşta Görünüm
Uçuşu hızlı, kanat vuruşları seridir. Koyu kanadın iç yarısındaki geniş beyaz alan dikkat çeker. Beyazlık her iki eşeyde de görülür; baş ve gövde deseniyle birlikte değerlendirilmelidir.
Ses ve Davranış
Kur ve yuva arama dönemleri dışında çoğunlukla sessizdir. Erkek kur sırasında kısa, alçak sesler çıkarır; dişinin rahatsız edildiğinde veya yuva ararken verdiği çağrı daha sert ve boğuktur.
Uçarken kanatlarından ıslığı andıran bir ses gelir. Bu ses, ağızdan çıkarılan çağrıdan farklıdır. Dolayısıyla uçan bir kuşun kanat sesiyle su üstündeki kur çağrısı aynı kayıt türü olarak değerlendirilmez.
Kur yapan erkek başını sırtına değecek kadar geriye yatırır, ardından hızla öne uzatır. Bu hareket dizisi türün gösterisini tanımaya yardımcı olur.
Karıştırılabilecek Türler
Sütlabinin (Mergellus albellus; Smew) dişisi ve genci, kahverengi başlı Altıngözle karışabilir. Sütlabide geniş beyaz boğaz ve koyu göz belirgindir. Altıngözün erişkin dişisinde baş daha bütünüyle kahverengi, göz sarıdır. Özellikle uzaktaki dişi kuşta bu yüz ayrıntılarını seçmek gerekir.
Sütlabinin üreme giysisindeki erkeğinde ise baş ve boyun büyük ölçüde beyaz, göz çevresi siyah maskelidir. Erkek Altıngözde bunun tersine koyu başın üzerinde küçük, yuvarlak beyaz bir leke görülür.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme alanında orman içindeki tatlı su gölleri ve akarsularla bağlantılıdır. Avrupa’da tayganın, yani kuzeyin iğne yapraklı orman kuşağının güneyindeki yayılışı daha parçalıdır; İskoçya ile Orta ve Doğu Avrupa’da yerel üreme alanları bulunur.
Yuva Yeri
Su yakınındaki ağaç oyuklarını ve uygun yuvalıkları kullanır; içini yumuşak tüylerle döşer. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman kaynaklara dayanan özetinde tipik yumurta sayısı 8–11, dişinin yürüttüğü kuluçka 29–30 gündür. Yavrular ince yavru tüyleriyle kaplı çıkar ve erken yuvadan ayrılır; 57–66 günlük süre uçmaya başlamalarına aittir. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş ortalamalar değildir. Uçamayan bir yavrunun oyuğu terk etmesi, kanatlarının uçuşa hazır olduğu anlamına gelmez.
Günlük Alan Kullanımı
Kışın büyük göller, nehir ağızları ve korunaklı koyları kullanır. Mevsim değişince ağaç oyuklarından uzak, açık kıyı sularında görülmesi olağandır; kışlama alanının üreme alanıyla aynı yapıda olması gerekmez.
Dünya Yayılışı
Kuzey Avrasya ve Kuzey Amerika’nın orman kuşağında ürer. Güncel AviList, kuzey Avrasya’daki clangula ile kuzey Kuzey Amerika’da üreyen americana alt türlerini ayırır. İlk topluluğun kışlama alanı Akdeniz ve Basra Körfezi’nden Güney Çin’e kadar uzanırken, Kuzey Amerika topluluğu Kaliforniya ve Florida’ya kadar güneye iner. Bu geniş yayılış, her bölgedeki kuşların aynı yoldan göç ettiğini göstermez.
Türkiye’deki Durumu
Türkiye’de kışlayan Altıngözler vardır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi, Türkiye için 2013–2019 dönemine ait 6–100 kışlayan birey tahmini verir. Kaynak bunu tam sayım veya istatistiksel olarak sağlam tahmin kategorisinde sunar; yine de sayı bir aralıktır ve 2026’nın kesin mevcudu değildir. Aynı tabloda kısa ve uzun dönem eğilimleri bilinmiyor olarak kayıtlıdır. Bu, nüfusun sabit kaldığını kanıtlamaz; kışlayan birey sayısı da üreyen çift sayısı değildir.
Göç Yolculuğu
EURING/CMS göç atlası, İskandinavya, Finlandiya ve kuzeybatı Rusya’daki kuşların çoğunun Baltık ve Kuzey Denizi ile Batı Avrupa’ya yöneldiğini; daha küçük bir bölümün Akdeniz–Karadeniz bölgesine ulaştığını anlatır. Batı Sibirya ile Karadeniz ve Hazar bölgeleri arasında da bağlantılar bulunur. Bunlar halkalama ve yeniden karşılaşma kayıtlarıyla özetlenen topluluk bağlantılarıdır; Türkiye’de görülen her kuşun kökenini veya aradaki bütün yolunu tek başına belirlemez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Su böcekleri ve larvaları, kabuklular ve yumuşakçalar başlıca besinleri arasındadır; küçük balıklarla balık yumurtalarını da tüketir. Tohum ve bitki yumruları daha sınırlı bir yer tutar. Kuzeydeki orman göllerinde üreme döneminin böcek ağırlıklı besini ile kıyıdaki kış besini aynı değildir; türün menüsü yere ve mevsime göre değişir.
Nasıl Avlanır?
Besin ararken suya dalar. Su altında kanatlarını gövdesine yakın tutar ve perdeli ayaklarıyla kendini iter. Bazı topluluklarda kuşlar aynı anda dalabildiğinden, yüzeyde görülen birey sayısı kısa sürede değişebilir.
Yavrular ilk günlerde yüzeye yakın beslenir, ardından kısa dalışlar yapmaya başlar. Avlarını kendileri toplarlar. Annenin koruması, bütün besinlerin anne tarafından gagalarına verilmesi demek değildir.
İlginç Bilgiler
## Yumurtaların Anneleri Bir Altıngöz yuvasındaki bütün yumurtalar aynı dişiye ait olmayabilir. İsveç’in güneybatısındaki Mjörn Gölü’nde yürütülen ve 2000’de yayımlanan araştırmada, 1986 ile 1988–1991 dönemlerinden 902 yumurtanın akındaki protein izleri karşılaştırılmıştır. Bu izler anneden geldiği için araştırmacılar 143 dişinin yumurtalarını ayırt edebilmiştir. Başka bir dişinin yuvasına en çok yumurta bırakan dişiyle yuvanın sahibi arasındaki 42 eşleşme incelendiğinde, bu dişilerin rastgele oluşturulan karşılaştırma çiftlerinden ortalama olarak daha yakın akraba olduğu görülmüştür. Bu sonuç her ikilinin anne–kız ya da kardeş olduğu anlamına gelmez. Bir yuvadaki çok sayıda yumurtayı tek dişinin üretimi saymak bu nedenle yanıltıcı olabilir; protein benzerliği de tek başına bütün kuşların akrabalarını nasıl tanıdığını açıklamaz. ## Kış İçinde Değişen Alan Kullanımı İskoçya’nın kuzeydoğusunda 1988–1990 yıllarında yapılan sayım ve dalış gözlemleri, kış içinde kullanılan beslenme alanlarının değişebildiğini göstermiştir. 1993’te yayımlanan çalışmada, kış ilerledikçe göllerden nehirlerin aşağı kesimlerine ve kıyıya kayma belirtileri bulunmuştur. Erişkin erkekler, özellikle nehir ağızlarında, dişilerden daha uzun dalmıştır. Araştırmacılar iri erkeklerin derin veya hızlı akan sudaki besinlere ulaşmada üstünlük sağlayabileceğini tartışmıştır. Ancak bu açıklama, her erkek Altıngözün her koşulda dişiden daha iyi beslendiğini kanıtlayan kontrollü deney değildir. Bulgular belirli bir bölgenin kış gözlemlerine aittir; Türkiye için hazır dalış süresi veya göç takvimi olarak kullanılamaz.
Angıt
Tadorna ferruginea
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Angıt (Tadorna ferruginea; İngilizce Ruddy Shelduck), açık krem baş ve boynu turuncu-kızıl gövdesiyle karşıtlık oluşturan, kazı andıran iri bir ördektir. Uçuşta kanadın önündeki büyük beyaz alanlar dikkat çeker. Üreme dönemindeki erkeğin dar siyah boyun halkası bulunur. eBird’in tanı hesabında bu işaretler birlikte verilir. Tuzlu göllerin yanında baraj gölleri ve tarım arazilerinde de görülebilir; deniz kenarında yaşamak zorunda olan bir ördek değildir.
Genel Görünüm ve Duruş
Karada yürürken kazı andıran bir görünümü vardır. Naturalis’in saha tanısı turuncu-kahverengi gövdeyi daha açık baştan, siyah uçuş tüyleriyle kuyruğu beyaz kanat örtülerinden ayırır. Kanat örtüleri, uzun uçuş tüylerinin tabanını kapatan daha kısa tüylerdir. Kanat kapalıyken beyaz alan bütünüyle seçilmeyebilir; açıldığında geniş bir yama halinde belirginleşir. Gövdenin kızıl tonu ile başın açıklığı arasındaki fark, kuş su üstünde dururken de dikkat çeker.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Naturalis hesabında dişinin yüz yanları neredeyse beyaz, gövdesi daha kestane tonlu, boynu halkasız olarak anlatılır. Genç kuş dişiye benzer, fakat daha donuk ve sırtı daha koyu kahverengidir. Bu yüzden soluk bir yüzle donuk sırtı, erişkin erkeğin üreme giysisiyle aynı biçimde değerlendirmemek gerekir. Gövdenin ana turuncu-kahverengi düzeni eşeylerde benzer kalır; yaş ve eşey farkları özellikle baş, boyun ve sırt üzerinden karşılaştırılır.
Uçuşta Görünüm
Güçlü kanat vuruşlarıyla uçar. Üst kanatta beyazımsı kısa örtü tüyleri, siyah uzun uçuş tüyleri ve yeşil parlak kanat aynası bulunur. Kanat aynası, üstten bakışta seçilen renkli uçuş tüyü bölümüdür. Alttan görünümde beyaz örtüler siyah uçuş tüyleriyle karşıtlık oluşturur; üstteki yeşil alanı alt kanadın aynı yerine taşımamak gerekir. Taze tüylerde açık örtüler sarımsı-turuncu bir ton da taşıyabilir.
Ses ve Davranış
Nebraska–Lincoln Üniversitesinin uzman tür hesabı, Angıtları çoğunlukla çift veya aile grubu halinde anlatır. Rusya’da üreme alanına gelen kuşların zaten eşleşmiş olabildiği ve göllerin buzu bütünüyle çözülmeden görülebildiği belirtilir. Yuvadaki dişi rahatsız edildiğinde yılana benzer bir tıslama çıkarabilir. Erkek tehlikeyi haber verir ve yaklaşan kuşa ya da başka davetsize yönelik tehdit uçuşları yapabilir.
Çağrılar boruyu andıran “aakh” sesleriyle anlatılır. Kışın sürüler daha gürültülü olabilir. Kalkış öncesinde yinelenen “pok-pok-pok” notaları duyulabilir; dişinin çağrısı erkeğinkinden daha pes olarak tarif edilir.
Yuva kaya yarığında, toprak oyuğunda veya ağaç boşluğunda olabilir; içindeki sığ çukur yumuşak tüylerle döşenir. Oiseaux.net uzman hesabı 8–10 yumurta ve dişinin yaptığı 28–29 günlük kuluçka süresi verir. Kapalı bir oyukta bulunması, yuvayı açıp bakmayı haklı çıkarmaz. Kuluçkadaki dişinin örtülü yuvayla bağlantısı korunmalı; girişe yaklaşarak onu dışarı çıkarmaya çalışılmamalıdır.
Yavrular çıktıktan kısa süre sonra yuvadan ayrılıp yürüyebilir; bu sırada henüz uçamazlar. Oiseaux.net hesabındaki uçabilir hale gelme süresi yaklaşık 55 gündür. Böylece göl kıyısındaki bir ailede hareketli fakat uçamayan yavrularla uçabilen erişkinler birlikte görülebilir. Küçük yavrunun yerde durması tek başına yardıma gereksinimi olduğunu göstermez; aile grubunun yolu kesilmeden uzaktan izlenir.
Yavrulara iki erişkin de yakından eşlik eder. Nebraska–Lincoln Üniversitesinin tür hesabı, yavruların sığlıklardaki su böcekleri ve küçük kabuklularla beslendiğini anlatır. Kuluçkayı dişi yürütürken yavruların korunmasına iki erişkin de katılır; üreme döneminin bu iki evresinde görev paylaşımı farklıdır.
Karıştırılabilecek Türler
Suna (Tadorna tadorna; İngilizce Common Shelduck), iri oluşu ve beyaz kanat alanları nedeniyle gerçek bir karşılaştırmadır. The Wildlife Trusts hesabı erişkini beyaz gövdeli, koyu yeşil başlı, kırmızı gagalı ve göğsü kestane kuşaklı olarak tarif eder. Sırt ve kanatta siyah alanlar vardır. Angıtın açık başıyla turuncu gövdesi bu belirgin beyaz gövde düzeninden ayrılır. Başın koyuluğu, gaga rengi ve göğüs kuşağı birlikte karşılaştırıldığında, yalnız uçuşta beliren beyaz bir yamanın ötesinde sağlam bir teşhis elde edilir.
Nil Kazı (Alopochen aegyptiaca; İngilizce Egyptian Goose), karada yürüyebilen iri gövdesi ve uçuşta beyaz kanat alanıyla dikkat çekebilir. RSPB hesabındaki kahverengi-gri gövde ve göz çevresindeki koyu kahverengi leke, Angıtın krem başıyla kızıl gövdesinden ayrılır. Özellikle göz çevresini karşılaştırmak yararlıdır: Nil Kazında koyu leke bir yüz işaretidir; Angıtta üreme erkeğinin siyah çizgisi boynu çevreleyen dar halkadır. Bunlar aynı yerde bulunan ya da aynı biçimde görünen işaretler değildir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Açık arazideki tatlı, tuzlu veya acı su gölleriyle nehir kıyılarını kullanır; acı su, tatlı suyla deniz suyu arasında tuzluluğa sahiptir. IUCN’nin uzman ekoloji hesabında bozkır, yüksek plato ve dağ çevresindeki iç sular üreme habitatları arasında sayılır. Beslenme ve dinlenmede büyük su kütlelerine birçok ördek kadar bağımlı olmayabilir; üreme sırasında sudan epey uzakta da bulunabilir. Bu nedenle yalnız gölün ortasına değil açık kıyılar ve çevredeki karasal alanlara da bakılır.
Yuva Yeri
IUCN hesabında yuvaların kumlu veya killi kıyıdaki oyuklarda bulunabildiği anlatılır. Bu boşluklar doğal oluşmuş ya da başka bir hayvan tarafından açılmış olabilir. Böylece türün yuva için yalnız göl kıyısındaki açık bir toprak çukurunu kullandığı düşünülmez; kapalı bir boşlukla suya erişim sağlayan çevrenin birlikte bulunması önem taşır.
Günlük Alan Kullanımı
Kars Kuyucuk Gölü’ndeki 25–28 Eylül 2006 araştırması, gölde dinlenen sürülerin tarım alanları yönünde gidip gelmesini incelemiştir. Gölün kullanımını anlamak için çevredeki beslenme alanları da hesaba katılır. Hasat ve tarladaki artık besinler, bu yerel alan kullanımını etkileyebilir.
Dünya Yayılışı
Doğal üreme yayılışı güneydoğu Avrupa’dan Baykal Gölü, Moğolistan ve Çin’in batısına uzanır. Kuzeybatı Afrika ile Etiyopya yükseklerinde ayrı topluluklar bulunur. Türün yayılışının batı kesimlerde eskiden daha geniş olduğu anlatılır.
BTO, Britanya’daki kayıtların çoğunu koleksiyonlardan kaçan kuşlarla ilişkilendirir. Almanya’da doğallaşmış Angıtların ise tüy değiştirmek için Hollanda’ya gittiği belirtilir. Bu Avrupa örneğinde, yabanıl ataları başka bir bölgeden getirilmiş kuşların hareketi anlatılır; doğal yayılıştaki Asya topluluklarının kış göçüyle aynı kökenden geldiği düşünülmemelidir.
Türkiye’deki Durumu
Türkiye’de üreme ve kışlama kayıtları vardır. BirdLife’ın 2021 tablosundaki 10.000–15.000 üreyen çift, 2002–2012 dönemine ait uzman tahminidir. Kışın 16.800–31.300 birey ise 2013–2019 döneminde yöntem bakımından tam sayım veya istatistiksel açıdan sağlam tahmin sınıfındaki veridir. Ülke eğilimleri veri yetersizliğinden bilinmiyor verilmiştir. Bu tarihli derleme, ülkenin hem üreme hem kışlama açısından önemini gösterir; çift ile birey birimleri ve farklı dönemler korunarak okunmalıdır.
Göç Yolculuğu
Asya toplulukları çoğunlukla göçmendir; kışlamak için Hindistan ve Güneydoğu Asya’ya doğru güneye inerler. Diğer bazı topluluklar yerleşik veya yerel dolaşıcıdır. Su seviyelerinin değişmesine bağlı yer değiştirmeler görülebilir. Bu yerel hareketler, uzun mesafeli mevsim göçüyle aynı ölçekte değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Bitkisel besinleri arasında otların yeşil sürgünleri, tohumlar ve tarımsal taneler vardır. Küçük kabuklular, su ve kara böcekleri, yumuşakçalar, solucanlar, küçük balıklar ve kurbağalar da alınabilir. Bu farklı besinler, karadaki otlama alanlarıyla sığ su kıyılarının birlikte kullanılmasına uygundur.
Kars Kuyucuk Gölü’nün 25–28 Eylül 2006 çalışmasında su bitkilerinin yenmesi hem doğrudan gözlemle hem kıyıdan toplanan Angıt dışkılarıyla desteklenmiştir. Bitkisel besinler yalnız tarladaki tanelerden ibaret değildir.
Nasıl Avlanır?
Besin ararken uzun süre karada yürüyebilir; otlu alanlarda dolaşır ve sığ suda yüzerek de beslenir. Oiseaux.net’in bu davranış anlatımı, kuşu yalnız açık suyun ortasında aramamamız gerektiğini gösterir. “Hepçil” sözü bitkisel ve hayvansal besinleri alabilmesidir; her birini eşit miktarda yediği anlamına gelmez.
İlginç Bilgiler
## Himalaya’da Yüksek Uçuş Parr ve arkadaşlarının 2017 Himalaya araştırması, Tibet Platosu’nun güneyinde kışlayan iki topluluktan 15 Angıtın 2007–2011 uydu izleme verilerini incelemiştir. Deniz seviyesine göre 6.800 metreye ulaşan uçuş yüksekliği bildirilmiştir. Araştırmacılar GPS konumlarının altındaki araziyi sayısal yükseklik modeliyle eşleştirmiştir. Kuşlar, kendi hareket alanları içinde rastgele üretilmiş karşılaştırma konumlarına göre daha alçak zeminlerin üzerinden uçuyordu. Dağların arasındaki arazi biçimi, yüksek irtifalı bu yolculuğun nasıl yapıldığını anlamada önemliydi. ## Yerin Yüksekliği ile Uçuş Yüksekliği Himalaya çalışmasında, deniz seviyesine göre yüksek uçmakla zeminden çok yukarıda uçmak ayrı ayrı ölçülmüştür. Kaydedilen uçuşlar zeminin ortalama 547 metre üstünde gerçekleşmiştir. Yüksek plato nedeniyle bu konumların deniz seviyesine göre rakımı çok daha fazlaydı. Tırmanışların günün belli bir bölümünde toplandığına dair belirgin sonuç bulunmazken, düz uçuşlar daha erken saatlerde olma eğilimindeydi. Bu örneklemde 4.500 metrenin üzerindeki düz uçuşlar, daha alçaktakilere göre daha hızlıydı. Bu sonuçlar GPS izlemesine aittir; oksijen kullanımını sağlayan bütün fizyolojik özelliklerin deneysel açıklaması değildir. ## Dört Günlük Hareket Sayımı Meissner ve Remisiewicz’in 2008 Kuyucuk yayını, 25–28 Eylül 2006 uçuşlarını şafaktan gün batımına 15 dakikalık dilimlerle saymıştır. Sürülerin birleşip bölünmesi sayımı güçleştirmiştir. Gidişleri ve dönüşleri toplamak, her geçişi yeni birey saymak değildir. Çalışma dört gündüzü kapsar; bütün geceyi veya bütün yılı ölçmüş sayılmaz.
