kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Yeşil Çıvgın (Phylloscopus nitidus)
VS
Seçildi Esmer Çıvgın (Phylloscopus fuscatus)

Yeşil Çıvgın

Phylloscopus nitidus

Takım Passeriformes
Familya Çıvgıngiller (Phylloscopidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Canlı yeşil-sarı renk paketi, değişken ikinci kanat çizgisi ve karakteristik ses.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Yeşil Çıvgın (Phylloscopus nitidus, Green Warbler), yeşil üst tarafı, sarı kaşı ve sarı yüzüyle dikkat çeken küçük bir orman kuşudur. Kanadında açık bir çizgi, bazen daha zayıf ikinci bir çizgi bulunur. Tipik çağrısı üç parçalıdır. Teşhiste görünüş ile ses birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gagası ince ve sivridir. Alt gaganın tabanı açık krem renkte olabilir; bacaklar kurşuni gri, zeytin grisi veya koyu zeytin tonlarında tarif edilir. Bu renkler tek başına türü belirlemez.

Taze giyside sarı kaş ve yüz, boğazdan üst göğse kadar uzanan sarılıkla birleşebilir. Üst taraf canlı yeşildir. Tüyler aşındıkça renkler solabilir, kanat çizgileri zayıflayabilir veya kesintili görünebilir. Bu yüzden çizgi sayısı değişmez bir kimlik işareti değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

İlk kış kuşları sonbaharda gövde tüylerini yeniledikten sonra erişkinlere benzer. Erişkinlerin kanat ve kuyruk tüyleri aynı dönemde daha aşınmış, kanat çizgisi daha daralmış olabilir. Yalnız tüy parlaklığıyla yaş veya eşey sonucu çıkarılmaz.

Uçuşta Görünüm

Kanadın büküm yeri ve koltuk altı sarıdır. Tünemiş kuşta görülen açık kanat çizgisi ise üstteki büyük örtü tüylerinin açık uçlarından oluşur. Bu çizgi, kanadın altında uzanan geniş beyaz bir şerit gibi düşünülmemelidir.

Ses ve Davranış

Çağrısı kısa ve karmaşıktır; sesin sonu yükselir. Ötüşü kısa, değişken cümlelerden oluşur; aynı ses parçasının uzun süre art arda yinelenmesi sınırlıdır. Tek bir heceyi ezberlemek yerine bütün dizinin ritmine ve sonunun yükselip alçalmasına dikkat edilir.

Karıştırılabilecek Türler

En önemli benzeri Yeşilimsi Çıvgındır (Phylloscopus trochiloides, Greenish Warbler). Özellikle viridanus alt türü genellikle daha gri-yeşil üstlü ve yüzü daha az sarıdır. Alt gaganın açık oluşu iki türde de görülebilir. Aşınmış Yeşil Çıvgın ile taze giysili Yeşilimsi Çıvgın birbirine yaklaşabildiğinden yalnız gövde rengine güvenilmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Ormanlı dağlarda, ağaç sınırına kadar çıkan alanlarda yaşar. Williamson’ın tür hesabı kayınlıkları, sık alt örtüyü ve ardıçları sayar. Bu nedenle yalnız kapalı ve yüksek ağaç tacı bulunan tek tip bir ormana bağlıymış gibi anlatılmaz; ağaçlar ile yoğun bitki örtüsünün birlikte bulunduğu dağlık alanlar önemlidir.

Yuva Yeri

Yuva yeri ve yapısı, tipik yumurta sayısı ile kuluçka süresi bu incelemede güvenilir bir kaynaktan doğrulanamadı.

Günlük Alan Kullanımı

Sri Lanka’nın Knuckles dağlarında Mayıs 2013–Mayıs 2014 arasında yapılan araştırma, farklı türlerin birlikte beslendiği 120 kuş topluluğunu izledi. Yeşil Çıvgın da katılan türler arasındaydı. Buradaki 120 sayısı Yeşil Çıvgın bireylerinin veya onun bulunduğu toplulukların sayısı değildir; araştırmanın bütün örneklemidir.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı Kafkasya’dan kuzey Türkiye, kuzey İran ve kuzeybatı Afganistan’a uzanır. AviList v2025b kışlama alanını güney Hindistan olarak verir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye üreme dağılışının batı kesimindedir. Ülkenin kuzeyindeki varlığı güncel taksonomi kaynağında yer alır. Ayrıca 2019 tarihli Sound Approach incelemesinde Trabzon’dan Mayıs 2002’de alınmış çağrı kayıtları karşılaştırma için kullanılmıştır. Ses kaydı kuşun oradaki varlığını destekler; tek başına yuva veya yumurta kaydı değildir.

Göç Yolculuğu

Göçmendir; üreme alanlarından Hint altkıtasına gider. Williamson’ın tür hesabı güney Hindistan ile Sri Lanka’yı kışlama alanı olarak belirtir. Sri Lanka’daki orman topluluklarında da kaydedilmiştir. Bu genel bağlantı Türkiye’deki her bireyin aynı durakları izlediği veya aynı tarihte ayrıldığı anlamına gelmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böceklerle beslenir; küçük avlarını ağaçlarda arayan türlerdendir.

Nasıl Avlanır?

Ramit Singal’ın Hindistan’daki anlatımında, dallar arasında hızlı hareket eder; kısa süre havada asılı kalma ve avın ardından havalanma da görülür. Ağaçları kullanır, ancak yalnız tek bir yükseklikte beslenmez. Aynı hareketler Yeşilimsi Çıvgında da bulunduğundan, beslenme biçimi iki türü ayıran kesin işaret değildir.

İlginç Bilgiler

## Birden Fazla Kanıt Yeşil Çıvgın geçmişte Yeşilimsi Çıvgının bir alt türü olarak da ele alındı. BOU’nun 2008 raporu ayrı tür önerisini yalnız renge dayandırmadı: genetik ayrılık, daha belirgin sarı yüz ve boğaz, ötüş ile ölçüler birlikte değerlendirildi. Raporda, genetik karşılaştırmadaki birey sayısının az olduğu da belirtiliyordu. Bu, bir türü tanımlarken birden fazla bağımsız kanıta bakmanın neden önemli olduğunu gösterir. Bugünkü AviList, Phylloscopus nitidus adını ayrı tür olarak kabul eder. ## İki Tüyün Sağladığı Kanıt Danimarka’da 27 Mayıs 2015’te yakalanan tek bir kuş, görünüşten tanımanın sınırlarını gösterdi. Yeşil sırt, sarı kaş ve göğüs dikkati çekmişti; ancak bunlarla kesin karar verilmedi. Kendiliğinden dökülen iki küçük tüy DNA incelemesinde kullanıldı. Tüylerdeki DNA’nın anneden aktarılan bir bölümünün karşılaştırılması, kuşun Yeşil Çıvgın olduğunu destekledi. Yazarlar, tek bir genin bütün akrabalık tarihini tek başına açıklamayacağını da vurguladı; bir bireyin kimliğini sınamakla bütün tür grubunun evrimini çözmek aynı iş değildir. ## Aynı Kuşun Ses ve Görüntüsü Hollanda’nın Vlaardingen kentinde 24 Haziran 2019’da görülen bir kuş önce Yeşilimsi Çıvgın sanılmıştı. Roy Slaterus, çağrı ve ötüş kayıtlarını Türkiye ile Gürcistan’daki örneklerle karşılaştırarak Yeşil Çıvgın tanısını savundu. Hızlı çağrının yükselen sonu ve ötüşteki tekrar düzeni bu değerlendirmede önem taşıdı. Örneğin fotoğrafı yoktu; çevredeki başka bir kuşun fotoğraflarını ona mal etmekten özellikle kaçınıldı. Bu olay, ses ile görüntünün gerçekten aynı bireye ait olup olmadığının da kontrol edilmesi gerektiğini gösterir. ## Tüyden Görünmeyen Bir Ayrıntı Kafkasya ve Ermenistan’dan 1998–2014 arasında alınmış örnekleri inceleyen, 2026’da yayımlanan bir araştırmada üç çıvgın türünden toplam 297 kuş değerlendirildi; bunların 99’u Yeşil Çıvgındı. Araştırmacılar bir Ermenistan bireyinde daha önce adlandırılmamış bir kuş kan paraziti soyunu saptadı. Bu, tüy rengiyle anlaşılabilecek bir özellik değildir. Sonuçlar bu yer ve örneklem için geçerlidir; bütün Yeşil Çıvgınların aynı parazitleri taşıdığı veya bu sayının Türkiye’deki durumu gösterdiği söylenemez.

Esmer Çıvgın

Phylloscopus fuscatus

Takım Passeriformes
Familya Çıvgıngiller (Phylloscopidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Esmer Çıvgın (Phylloscopus fuscatus), Türkiye faunasında karakteristik morfolojik yapısı ve yaşam alanı tercihleri ile ayırt edilir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Esmer Çıvgın (Phylloscopus fuscatus; İngilizce Dusky Warbler) küçük, gri kahverengi bir kuştur. Düz sırtı, açık kaşı, koyu göz çizgisi ve böğürlerle kuyruk altındaki açık devetüyü rengi birlikte aranır. Yüz çizgileri özellikle gözün önünde belirgindir. İnce bacaklarında ve alt gagasında turuncumsu ton görülebilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kaş ince ve uzundur; göz önünde beyazımsı, gerisinde daha devetüyü tonunda görünür. Altında güçlü koyu bir çizgi bulunur. Gözün altında ince açık bir yay seçilebilir. Tam göz halkası ile gözün üzerindeki kaş aynı işaret değildir. Gaga ince, gövde Çıvgına benzer orandadır; kuyruk köşeleri hafif yuvarlak olabilir.

Üst taraf, kapalı kanat ve kuyruk genel olarak kahverengidir. Boğaz beyazımsı; göğüs ve karın açık krem, yanlarında gri tonlar görülebilir. Böğür ve kuyruk altında sıcak devetüyü tonu seçilir. Üst gaga koyu, alt gaganın büyük bölümü daha açık renklidir. Bacakların ön ve arka yüzleri aynı tonda görünmeyebilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin genel tüy deseni benzerdir. Rusya’nın Uzak Doğusundaki üreme araştırmasında da bu benzerlik belirtilir. Görünüşteki bu benzerlik, yuva başındaki görevlerin bütünüyle aynı olduğu anlamına gelmez; eşeyleri yalnız tüyün daha sıcak veya soluk görünmesinden ayırmak güvenilir değildir.

Rusya’nın Uzak Doğusunda 1997–1999 araştırmasında, gövde tüylerini henüz değiştirmemiş gençler erişkinden daha gri anlatılmıştır. Bu erken gençlik görünümü, bütün sonbahar kuşlarını renkten yaşlandırma ölçütü değildir.

Genç ve erişkin dışarıdan benzeyebilir. Britanya Kolumbiyası için hazırlanmış uzman tanı yazısında, yaş ayrımının elde incelenen tüylerle daha güvenilir olduğu belirtilir. Kuşun yalnız kahverengi görünmesi, sonbahardaki her bireyin yaşını göstermez.

Uçuşta Görünüm

Kapalı kanatta dışarı uzanan uçuş tüylerinin görünen bölümü kısadır. Kanat genel olarak kısa görünür; belirgin renkli bir panel tanı işareti değildir.

Kanadın altındaki küçük örtü tüyleri, koltuk altı ve bazı uçuş tüylerinin iç kenarları açık devetüyü beyazımsı olabilir. Williamson’ın uzman rehberinde bu solukluk ayrı tüy grupları için tarif edilir; bütün kanadın altında kesintisiz parlak bir şerit anlamına gelmez.

Ses ve Davranış

Çağrısı iki küçük taşın birbirine vurulmasını andıran kısa, sert bir “tak” sesidir. Çalının içindeki kuş önce bu sesle fark edilebilir. İlkbaharda daha uzun şarkılar da duyulur; kısa çağrı ile üreme şarkısı aynı ses değildir.

Bitkilerin içinde saklanan, fakat hareketli bir kuştur. Öterken kanatlarını sık sık seğirtebilir; duruşu bazen gergin ve boyunsuz izlenimi verir. BirdGuides’ın uzman anlatımı bu görünüşü, ince gagası ve güçlü yüz çizgileriyle birlikte değerlendirir. Gövdeyi dik tutmasıyla sürekli küçük hareketler yapması aynı kuşta bir arada görülebilir.

Üreme şarkısı tek bir değişmez dizi değildir. Rusya’da Krasnoyarsk çevresinde 2009, Sahalin’de 2010 yazında yapılan çalışmada 48 Esmer Çıvgın erkeğinin sesi kaydedilmiş, en uzun dört kayıt ayrıntılı incelenmiştir. Bu dört erkeğin şarkı çeşitleri çoktur; bazı çeşitler sık, bazıları yalnız bir kez duyulmuştur. Bir erkek iki yüzden fazla şarkı söyledikten sonra bile daha önce o kayıtta duyulmayan bir çeşit ekleyebilmiştir. Erkeklerin sık kullandığı 3–7 çeşit, ses üretimlerinin önemli bir bölümünü oluşturmuştur. Bu, aynı türün bir bireyinden yalnız birkaç kısa ses parçasıyla bütün şarkı repertuvarını öğrenmenin neden güç olduğunu açıklar.

Aynı Rusya çalışmasında, kısa bir sesin veya iki-üç sesten oluşan küçük bir grubun art arda yinelenerek şarkının temel bölümlerini oluşturduğu görülmüştür. Bazı şarkılar iki farklı ses grubundan oluşan iki bölümlüdür; bu yapı incelenen Esmer Çıvgın şarkı çeşitlerinin yaklaşık onda birinde bulunmuştur. Şarkıların arasında da duraklar vardır. Bu karmaşık yapı, günlük kısa “tak” çağrısının uzun süre yinelenmesinden farklıdır.

Rusya’nın Uzak Doğusunda Malkachan Nehri çevresindeki 1997–1999 araştırmasında dişi, otlarla yan girişli kapalı yuva yapmış ve içini tüylerle döşemiştir. Yuvalar çoğunlukla alçak çalılardadır. 84 yumurta kümesinde 3–7 yumurta görülmüştür. Sık kontrol edilen 23 yuvada, normalde son yumurtanın bırakıldığı günden sayılan kuluçka 12–15 gün; 35 yuvada yavrunun yuvada kalışı 12–15 gündür. Geç dönemde yenilenen kuluçkalarda yumurtalar tamamlanmadan yatmaya başlanabilmiştir. Kuluçkayı dişi yapar. Bunlar Rusya’daki yerel örneklemin sonuçlarıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Çıvgın (Phylloscopus collybita) benzer boy ve yapıdadır. Batı biçimleri çoğunlukla zeytin ve sarı tonlar, Sibirya biçimi tristis ise daha kahverengi ve beyazımsı bir görünüm taşır. Hong Kong uzman hesabı, Çıvgını koyu gaga-bacak, kanattaki yeşilimsi tüy kenarları ve daha silik yüz çizgileriyle ayırır. tristis güncel taksonomide Çıvgının alt türüdür. Esmer Çıvgına karar verirken yalnız yeşilin yokluğuna değil, güçlü yüz çizgilerine, alt gagadaki açık alana ve doğal çağrıya birlikte bakılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme yayılışında seyrek tayga, bataklık çevresindeki çalılar ve alçak ağaçlar önemlidir. Göçte ve kışın da dere, hendek ve gölet yakınındaki sık bitkiler, sazlar ve uzun otlar kullanılır. Kuşu yalnız yüksek ağaç tepelerinde aramak bu saklı alt kat kullanımını gözden kaçırabilir. Sık bitki örtüsünde görülmesi, bulunduğu yerde yuva yaptığı anlamına gelmez.

Yuva Yeri

Rusya’nın Malkachan çevresinde 1997–1999’da incelenen 101 yuvanın dördü uzun otların, diğerleri alçak çalıların içindedir; çoğu yerden 10–30 cm yüksektedir. Yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Hong Kong’daki uzman gözlem hesabında nemli alan yakınındaki bitkileri daha çok kullandığı, çalılıklarda ve orman kenarlarında ise seyrek görüldüğü belirtilir. Deep Bay çevresindeki alçak bitki örtüsü bölgesel kayıtlarda öne çıkar. Bu dağılım, kışın kullanılan nemli çalılıklar ile her türlü ağaçlık alanı aynı habitat gibi düşünmemek gerektiğini gösterir.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b’te Esmer Çıvgının iki alt türü kabul edilir. Türe adını veren fuscatus, Sibirya’dan Moğolistan ve batı Çin’e uzanan alanda ürer; Hindistan ve Çinhindi’nde kışlar. robustus ise Gobi Çölü’nün güneyindeki kuzey Çin’den kuzey Sichuan’a kadar ürer ve Çinhindi’ne göçer. Bu iki topluluk aynı türün parçalarıdır. Eski rehberlerin daha geniş alt tür düzeni, güncel kabul edilen iki alt türün yerine kullanılmaz.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de ana yayılışının dışına çıkan seyrek bir konuktur. Sandgrouse’un 2014 bölgesel raporu, 24 Ekim 2013 Kızılırmak Deltası gözlemini ülkenin ilk kaydı olarak bildirir ve kuşun fotoğrafını belgelendirir. Bu tek tarih, düzenli yıllık geçiş veya yerel üreme kanıtı değildir. Sonraki kayıtların toplamı bu rapordan çıkarılamaz. Nadir tür tanısı için birden fazla açıdan görüntü ve doğal çağrı saklanır; bulunduğu yer veya kahverengi renk tek başına kimlik kanıtı olmaz.

Göç Yolculuğu

Ana göç sistemi kuzey Asya’daki üreme alanları ile güney ve güneydoğu Asya’daki kışlama alanları arasındadır. Avrupa’nın batısına ulaşan kuşlar olağan yayılışlarının uzağındadır. Britanya Kolumbiyası için hazırlanmış uzman yazısı da Avrupa kayıtlarının çoğunu sonbahar bağlamında anlatır. Türkiye’de görülen bir kuşun hangi ülkeden geldiği, ne kadar yol uçtuğu veya neden batıya yöneldiği yalnız görülme tarihinden anlaşılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük omurgasızlarla beslenir. Rusya’nın Uzak Doğusunda Malkachan çevresindeki 1997–1999 saha gözlemlerinde yavrulara tırtıl, örümcek ve sinek taşındığı görülmüştür. Bazı yerlerde küçük ağustosböcekleri de alınmıştır.

Nasıl Avlanır?

Hong Kong uzman hesabında çalıların ve alçak bitkilerin içinde böcek aradığı anlatılır. Rusya’nın Uzak Doğusundaki 1997–1999 gözlemlerinde de bitkiler üzerinde ilerleyerek av toplama öne çıkmış, kısa uçuşla av alma daha seyrek görülmüştür. Çalının içinde ilerlemek ile havadaki avın peşine uçmak, beslenmesinin farklı hareketleridir.

Rusya’nın Krasnoyarsk bölgesindeki Mirnoye istasyonunda 1999–2004 arasında yapılan kontrollü çalışma, yedi çıvgın türünün gençlerini karşılaştırmıştır. Esmer Çıvgına ait 30–45 günlük 10 kuş, bitki dalları bulunan büyük bir kafeste toplam 60 kez gözlenmiştir. Bu deneyde yüzeydeki avı gagalayarak ve uzanarak toplama öne çıkmış; uçuş içeren av hamleleri öteki türlerden daha seyrek kullanılmıştır. Bu, serbest yaşayan Türkiye kuşlarında ölçülmüş bir günlük zaman bütçesi değildir.

İlginç Bilgiler

## Şarkıdaki ölçüler Çin’in Hebei bölgesindeki Saihanba’da 5 Temmuz–10 Ağustos 2015’te 33 erkeğin doğal şarkısı kaydedilmiş ve kuşlar tartılmıştır. 2019’da yayımlanan çalışma, farklı şarkı özellikleri ile ağırlık arasında istatistiksel ilişkiler bulmuştur; bütün ses ölçüleri aynı yönde değişmemiştir. Burada ölçülen ağırlık ile bacağın alt bölümünün uzunluğuna göre hesaplanan vücut durumu da ayrı değişkenlerdir. Kayıtlar iyi havada, sabah saatlerinde ve yakın mesafeden alınmıştır. Sonuç, telefondaki tek ses kaydından kuşun gramını, yaşını veya bütün sağlığını ölçen bir cetvel değildir. ## Bir noktadaki göç araştırması Rusya’nın Uzak Doğusunda Muraviovka Parkı’nda yedi çıvgın türünün göç zamanı karşılaştırılmıştır. Çalışma, 2013 ve 2015–2017 ilkbaharları ile 2013–2015 ve 2017 sonbaharlarında ağla yakalanan toplam 9.211 kuşu kapsar; bu sayı yalnız Esmer Çıvgına ait değildir. Esmer Çıvgın burada ürediği için yerel kuşla geçiş yapan kuşu ayırmanın sınırlı olduğu da belirtilmiştir. Üreme döneminde yeniden yakalananlar çıkarılmıştır. Türlerin farklı zamanda görünmesi, aynı noktadaki tüy değişimi ve kışlama alanlarıyla ilişkilendirilmiştir; çalışma Türkiye takvimi veya her kuşun kökenini vermez. ## Erken dönüşün anlamı Rusya’nın Uzak Doğusundaki Malkachan araştırmasında 1997–1999 üreme dönemleri izlenmiştir. İlkbahar varışları için veri 1998 ve 1999’dan, üreme sonrası tüy değişimi davranışı için 1997 ve 1998’den alınmıştır. Daha önce iyi bir alanı tutmuş erkekler ilkbaharda daha erken dönme eğilimi göstermiştir. Araştırmacı bunu erken gelmekten kazanacaklarıyla yorumlamış; “ilk gelen her zaman en güçlüdür” şeklinde açıklamamıştır. Bu sonuç, renkli halkalarla izlenen o topluluğa aittir. Türkiye’de kısa süre görülen bir kuşun eşeyi veya eski yuva alanı buradan belirlenemez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...