Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Çizgili Gerdanlı Kırlangıç
Petrochelidon fluvicola
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Çizgili Gerdanlı Kırlangıç (Petrochelidon fluvicola; Streak-throated Swallow), kısa ve kareye yakın kuyruklu küçük bir kırlangıçtır. Açık renkli boğazındaki ince koyu çizgiler, donuk kestane tepesi ve açık kahverengi sağrısı birlikte tanımaya yardım eder.
Genel Görünüm ve Duruş
Alın, tepe ve ense donuk kestane rengindedir. Sırt parlak koyu mavidir; arada dar, beyazımsı tüy çizgileri görülebilir. Kanatlar ve kuyruk siyahımsı kahverengidir. Alt taraf kirli beyazdır; koyu çizgiler çenede, boğazda ve göğsün üst bölümünde yoğunlaşır.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi aynı tüy görünümünü taşır. Tepedeki lekenin büyüklüğüne bakarak uzaktan kesin eşey tayini yapılmaz.
Genç kuş daha mat ve kahverengimsidir. Sırt ve sağrı tüylerinin açık, sıcak kahverengi kenarları daha belirgindir; boğaz çizgileri erişkinden daha siliktir. Gençte erişkinin bütün işaretlerinin aynı keskinlikte görülmesi beklenmez.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta kısa kuyruk ve açık kahverengi sağrı dikkat çeker. eBird uzman tanımı, kanat hareketinin birçok kırlangıca göre daha zayıf göründüğünü belirtir.
Ses ve Davranış
Uçuşta sert ve boğuk, “trr-trr” gibi duyulan çağrılar çıkarabilir. Yuva başında daha akıcı cıvıltılar duyulur; bunların bölge savunmasıyla ilişkili şarkı olduğu düşünülür, kesin işlevi kanıtlanmış gibi anlatılmaz.
Karıştırılabilecek Türler
Kır Kırlangıcı (Hirundo rustica; Barn Swallow), erişkinde uzun ve derin çatallı kuyruğuyla ayrılır. Avrupa’daki beyaz karınlı toplulukların göğsünde geniş, koyu mavi bir kuşak bulunur. Gençlerin kuyruğu daha kısadır ve derin çatal henüz gelişmemiş olabilir; yalnız kuyruk uzunluğuyla tanı konmaz.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Doğal alanında açık arazileri, tarım çevresini ve yerleşimleri kullanır; özellikle suya yakın kesimlerde görülür. Kayalıklar doğal yuva yüzeyleri sağlayabildiği gibi, insan yapıları da koloniler için uygun yerler sunabilir.
Yuva Yeri
Hindistan’ın Maharashtra eyaletindeki Upper Wardha Barajı’nda 2022–2024 boyunca yürütülen çalışma, su yakınındaki köprü altında su kabağını andıran çamur yuvalar ve 3–4 yumurtalı kuluçkalar bildirir. Araştırmada sekiz istasyon ayda dört kez ziyaret edilmiştir. Çalışmanın tür tablosunda kuluçka için 19 gün verilir; bu sürenin kaç yuvaya dayandığı açıklanmamıştır. Bu yüzden 19 gün, bütün topluluklarda değişmez süre olarak kullanılamaz. Yavruların uçmaya başlama yaşı da bu tabloda verilmez.
Günlük Alan Kullanımı
Koloni dışında başka kırlangıçlarla karışık sürülerde bulunabilir.
Dünya Yayılışı
Doğal yayılışının merkezi Hint alt kıtasıdır. Güncel AviList, kuzeydoğu Afganistan’dan kuzey Pakistan’a ve Hindistan yarımadasına uzanan bir alan verir. Eski kaynaklardaki Hirundo fluvicola adı da aynı tür için kullanılmıştır; günümüzde burada Petrochelidon cinsinde ele alınır.
Türkiye’deki Durumu
Türkiye’nin ilk kaydı, Ocak 2021’de Hatay’ın Milleyha alanındaki kuşa aittir. OSME’nin 2025 bölgesel listesi bu kaydı verirken Türkiye Kuş Kayıt Komitesi bilgisini dayanak gösterir. Bu nadir kayıt, Türkiye’nin düzenli üreme veya kışlama alanı olduğunu göstermez.
Göç Yolculuğu
Güney Asya’daki güney toplulukları daha yerleşiktir; kuzeyde, özellikle yüksek kesimlerde üreyen kuşlar kışın ovalara iner. Bu mevsimsel hareket, batıya doğru görülen bütün sıra dışı kayıtların aynı düzenli göç koridoruna ait olduğunu göstermez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Besininin hemen tamamını böcekler oluşturur.
Nasıl Avlanır?
Avını uçuşta yakalar, çoğu zaman su yüzeylerinin üzerinde başka kırlangıçlarla birlikte besin arar. Çamur taşıyan bir kuş ise beslenmek yerine yuva malzemesi topluyor olabilir; gagadaki her koyu topak av değildir.
İlginç Bilgiler
## Koloni Yaşamında Avcılar Koloni hâlinde yaşamak yuvaları bütün avcılardan korumaz. Hindistan’ın Madhya Pradesh eyaletindeki üç alanda 15 Şubat–13 Mart 2023 arasında yapılan gözlemler, Corvus splendens türündeki kargaların bu kırlangıçları yuva girişlerinde pusuya düşürebildiğini göstermiştir. 2024’te yayımlanan notta, kargaların köprü ayağına veya yakındaki tellere konarak yuvaya gidip gelen kuşları beklediği; kimi zaman erişkin dışarıdayken yumurta ve yavrulara yöneldiği anlatılır. Kırlangıçlar da kargaların çevresinde ses çıkararak uçmuş ve üzerlerine dalış yapmıştır. Bunlar belirli kolonilerde dürbünle kaydedilen davranışlardır. Yazı, bütün kolonilerin yüzde kaçının kaybedildiğini veya bu savunmanın başarı oranını ölçmez. Kalabalık yuva topluluklarının varlığı bu nedenle tek başına tehlike bulunmadığını göstermez. ## Bir Nadir Kaydın Değerlendirilmesi Nadir kuş kayıtları yalnız fotoğraf olup olmamasına bakılarak değerlendirilmez. Mısır Kuş Kayıt Komitesi, 19 Kasım 2003’te Şarm eş-Şeyh’in Ras Umm Sid alanında görülen tek Çizgili Gerdanlı Kırlangıcı, iki gözlemcinin ayrıntılı tanımı ve benzer türleri elemesiyle kabul etmiştir. Raporda fotoğraf bulunmadığı açıkça belirtilir. Bu, kanıtsız bir iddianın kabul edildiği anlamına gelmez: karar, tanımlanan özelliklerin uzmanlarca incelenmesine dayanır. Komite bu kuşu Mısır’ın ve Batı Palearktik’in ilk kaydı olarak sunmuştur. Batı Palearktik, Avrupa ile Kuzey Afrika ve Asya’nın batısını kapsayan kuş coğrafyası bölgesidir. Tek bir sıra dışı kayıt, türün o geniş bölgeye düzenli yayıldığını göstermez.
Kaya Kırlangıcı
Ptyonoprogne rupestris
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Kaya Kırlangıcı boz-kahverengi, dolgun yapılı bir kırlangıçtır. Koyu sırtı, daha açık gövde altı ve neredeyse siyah kanat altı örtüleri birlikte dikkat çeker. Kısa, kareye yakın kuyruğundaki beyaz benekler özellikle kuyruk açıldığında görülür; kapalı kuyrukta bunları seçememek olağandır.
Genel Görünüm ve Duruş
Gagası kısa, yassı ve siyah; ağız açıklığı geniştir. Üst tarafı az karşıtlık gösteren mat kahverengidir. Boğazı neredeyse beyaz, yakından seçilen koyu çizgilerlidir. Bacakları kısa ve tüysüzdür.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi birbirine benzer; ortak tüy deseni, tek kuşun eşeyini renklerinden kesin olarak belirlemeye elvermez.
Genç kuşun üst tarafındaki tüyler ince devetüyü kenarlıdır; bu, hafif pullu bir görünüm verebilir. Ağız kenarları sarı, alt tarafı hafif beneklidir. Tüylerin aşınması bu küçük yaş işaretlerini silikleştirebilir; erişkinle fark her uzaktan görünüşte seçilmez.
Uçuşta Görünüm
Kanatları Kum Kırlangıcınınkinden daha geniştir. Daha sakin, daha az kanat vuruşlu ve uzun süzülüşlü uçabilir; sık sık kaya yüzünün yakınında gidip gelir.
Ses ve Davranış
Çağrıları kısa ve genellikle dikkat çekmeyen cıvıltılardır. Ötüşü, bu kısa sesleri art arda sıralayan bir dizi gibi duyulur. Çoğu zaman kuşu, sesinden önce kaya önündeki gidip gelişleriyle fark etmek daha kolaydır.
Karıştırılabilecek Türler
Kum Kırlangıcı daha küçük ve ince yapılıdır. Beyaz boğazı ile beyaz gövde altını ayıran kahverengi göğüs bandı belirgindir; kuyruğunda Kaya Kırlangıcının ayrı beyaz benekleri bulunmaz. Her iki tür de kahverengi sırtlı olduğundan yalnız üst rengini karşılaştırmak yeterli değildir.
Ev Kırlangıcının erişkininde üst taraf mavi parıltılı koyu renkte, sağrı belirgin beyazdır; gövde altı da beyaz görünür. Genç Ev Kırlangıcı daha mat kahverengimsi olsa da beyaz sağrı yardımcıdır. Kaya Kırlangıcında ise üst taraf genel olarak boz-kahverengidir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Dik kaya yüzleri, kanyonlar ve dağ vadileri başlıca yuva ortamlarıdır. Kaya duvarının üstte koruyucu çıkıntılar sunması önemlidir. Taş ocağı yüzleri, köprüler, tüneller ve binalar da benzer tutunma yerleri sağlayabilir; tür yalnız el değmemiş uçurumlarda yaşamaz.
Yuva Yeri
Yuva, üstten bir kaya çıkıntısı veya yapı saçağıyla korunan, duvara yapışık açık bir çamur kâsesidir; içi ot ve tüylerle döşenir. Eski yuvalar yeniden kullanılabilir. SEO/BirdLife’ın İspanya için hazırladığı uzman hesabında çoğunlukla 3–4 yumurta, büyük ölçüde dişinin sürdürdüğü yaklaşık 15 günlük kuluçka ve yaklaşık 25 günlük ilk uçuş yaşı verilir. Bunlar Türkiye’deki her yuva için değişmez süreler değildir.
Günlük Alan Kullanımı
Yuva yaparken tek çift veya birbirinden aralıklı küçük topluluklar hâlinde bulunabilir. Üreme dışındaki geceleme yerlerinde ise çok daha büyük sürüler oluşabilir. Bu nedenle kalabalık bir akşam topluluğu görmek, aynı yerde aynı sayıda üreyen çift bulunduğunu göstermez.
Dünya Yayılışı
Üreme yayılışı güney Avrupa ve Kuzeybatı Afrika’dan Asya üzerinden Çin’e uzanır.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de ürer ve bölgeden göç geçişi de yapar. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye için verilen 30.000–80.000 çiftlik tahmin 2002–2012 dönemine aittir. Az miktarda veriye dayanan uzman görüşü niteliğindedir; güncel, ülke çapında tamamlanmış bir sayım değildir. Aynı kayıtta artış ya da azalış yönünü belirlemek için yeterli veri bulunmadığı belirtilir.
Göç Yolculuğu
Kısmi göçmendir. Akdeniz çevresinde kışın da kalabilen topluluklar bulunurken, daha soğuk iç kesimlerden gelen kuşlar güneye veya alçak alanlara hareket edebilir. Korsika çevre kurumunun tür hesabında, adanın yükseklerinde üreyen kuşların kışın kıyı düzlüklerine indiği belirtilir. Bu, Türkiye’deki her yüksek alan kuşunun aynı yolu izleyeceği anlamına gelmez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Küçük uçan böceklerle beslenir; sinekler, sivrisinekler ve küçük kınkanatlılar avları arasındadır. Su üstünde ya da kayalık yakınında böcek toplayabilir. Bu kısa liste, Türkiye’deki besinin sabit oranlarını veya yalnız sucul böceklerden oluştuğunu göstermez.
Nasıl Avlanır?
Avını çoğunlukla uçarken yakalar. İyi havada güneşli yamaçları tararken kötü havada daha alçak ve korunaklı alanlara yönelebilir. Zaman zaman kaya yüzeyinden de böcek alır. Uçuş yüksekliği, yalnız bir “hava tahmini” işareti olarak okunmamalıdır.
İlginç Bilgiler
## Aynı Mağaraya Dönmek Cebelitarık’taki Gorham mağara topluluğunda yapılan bir çalışma, kışın geceleme yerlerinin çok küçük ölçekte bile önemli olabildiğini gösterdi. 2019–2020 kışında incelenen 796 kuşun verilerinden, tekrar yakalanan 101 bireyin 92’si ilk halkalandığı mağarada bulundu. Yakın mağaralar birbirinin yerine rastgele kullanılmıyordu. Aynı araştırmada kuşların vücut ağırlığı ile kanat uzunluğu ilişkisi mağaralar arasında farklıydı; ancak bu ölçü kanat açıklığı değildir. Araştırmacılar mağaraların farklı barınma koşulları sunduğunu düşündü. Sıcaklığın bu farkı oluşturduğu açıklaması doğrudan bir sıcaklık deneyiyle kanıtlanmış değildir. Ayrıca tekrar yakalanma oranı, bütün kuşların kıştan sağ çıkma yüzdesi olarak okunamaz. Sonuçlar bu Cebelitarık topluluğuna aittir. ## Sıcaklık ve Yavru Başarısı Kuzeybatı İtalya’nın Apeninler bölgesinde 1994–1999’da incelenen 70 yuvada ortalama yumurta sayısı 4,4’tü. Uçan yavru sayısı için değerlendirilen 64 yuvada ortalama 3,1 yavru bulundu. Hava koşullarıyla üreme başarısı arasındaki ilişki ise mayısta yumurtlanan 49 yuvalık ayrı bir alt örneklemde incelendi: yavru döneminin ilk on günündeki yüksek sıcaklık, daha az yavrunun uçmasıyla ilişkiliydi. Derelerin kuruyarak besini azaltması, yazarların bu ilişki için tartıştığı açıklamadır; doğrudan gösterilmiş neden değildir. Bu sayılar Türkiye’nin genel üreme başarısını temsil etmez. ## Küçük Topluluklar Her Ölçüyü Açıklamaz Aynı İtalya araştırmasında kuşlar tek çift olarak ya da 1–7 yuvalık topluluklarda üredi. Topluluğun büyüklüğüyle yumurtlama tarihi, yumurta sayısı veya uçan yavru sayısı arasında anlamlı bir ilişki bulunmadı. Bu sonuç, bütün yerlerde toplu yuvalanmanın yararsız olduğu anlamına gelmez; incelenen küçük topluluklarla sınırlıdır.
