kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English

Biyolojik Bilgiler

Boyu
erkek18 cm
dişi18 cm
Kanat Açıklığı
erkek28 cm
dişi28 cm
Ağırlığı
erkek68,5 g
dişi59,9 g

Tür Bilgisi

Türkçe Derekuşu
İngilizce White‑throated Dipper
Bilimsel Cinclus cinclus
Takım Passeriformes
IUCN Durumu
LC • Asgari Kaygı

Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026

Morfolojik Özellikler ve Görünüm

Hızlı Tanı

Derekuşu (Cinclus cinclus; İngilizce White-throated Dipper), hızlı akan derelerde yaşayan, tıknaz gövdeli ve çok kısa kuyruklu bir ötücüdür. Koyu gövdenin önündeki beyaz boğaz ve göğüs, erişkinde ilk fark edilen işarettir. RSPB hesabı, taş üzerinde gövdesini aşağı yukarı oynatan ve bazen kuyruğunu yukarı kaldıran bu küçük kuşu anlatır. Bir süre sonra yürüyerek suya girebilir ve bütünüyle su altında kaybolabilir.

Wildlife Trusts, baş ve gövdedeki kahverengi görünümle beyaz boğaz-göğüs birleşimini vurgular. Kuş yalnız kıyıda dolaşmaz: akarsu içindeki bir taşa oturabilir, ardından aynı suyun içine yürüyerek av arayabilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Naturalis rehberinde baş ve boyun çikolata kahverengisi; sırt, kanatlar ve kuyruk koyu, arduvaz tonlu gri-kahverengi olarak anlatılır. Beyaz önlük, gaga altından göğse kadar uzanır. Önlüğün altındaki karında değişen miktarda kestane rengi bulunabilir. Böylece önden bakılan beyaz göğüs ile yandan görülen koyu sırt aynı kuşa aittir; gövdenin bütününün siyah veya bütün alt tarafın beyaz olması beklenmez.

Üst taraftaki tüylerin açık kenarları sırtın hafif pullu görünmesine yol açar. Animal Diversity Web hesabı, erişkinde beyaz önlüğün sınırlarının belirgin olduğunu, önlüğün hemen altındaki tüylerin kızılımsı görünebildiğini açıklar. Küçük, sivri gaga ile kısa ve küt kuyruk, yuvarlak gövdeyi tamamlar. Gözlemde sırt desenine bakılırken açık tüy kenarları, beyaz göğüsteki gençlik lekeleriyle aynı özellik sayılmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ile dişinin tüy deseni aynıdır. Blasco-Zumeta ve Heinze, görünüşten eşey ayrımını renkli bir erkek ve soluk bir dişi karşıtlığıyla yapmaz. Rehberin eşey değerlendirmesinde kanat ölçüsü gibi elde incelenen özellikler kullanılır. Bu yüzden koyu kahverengi başı olan bir kuşa yalnız rengine bakarak erkek, daha soluk görünen bir kuşa dişi denmez; iki erişkin de beyaz önlüğü ve koyu gövde desenini taşır.

Genç kuş, erişkinin temiz beyaz göğsü yerine griyle dalgalanan, benekli bir alt taraf gösterir. Üst tarafı daha donuk gridir. Uçuş tüyleriyle iri kanat örtülerinin açık renkli kenarları belirgindir; bu, kanat üzerinde de açık çizgili bir görünüm yaratır. Oiseaux.net hesabında genç ve erişkinin siluetinin aynı olduğu vurgulanır: temel fark gövdenin başka bir şekle dönüşmesi değil, tüy desenidir.

İlk sonbaharda gençlik tüylerinin tamamı aynı anda yenilenmez. Uzman yaş rehberi, gövde ve bazı kanat örtüleri yenilenirken iri örtülerde gençlikten kalan beyaz uçların bulunabildiğini gösterir. Erişkinin kanat örtüleri ise bu beyaz gençlik uçlarını taşımaz. Bu nedenle ilk yıl kuşu bazı yerlerde erişkine benzese de kanatta eski tüyleri koruyabilir. Bu ince yaş ayrıntısı, kuşu yakından ve uygun açıdan görmeyi gerektirir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu alçak, hızlı ve doğrudandır; su yüzeyine yakın geçer. Kısa kanatların hızlı vuruşları, kısa kuyruklu ve dolgun bir kuş görüntüsü verir. RSPB’nin tanımındaki vızıltılı uçuş benzetmesi kanatların bu hızlı çalışmasını anlatır. Taş üzerinde görülen yuvarlak kuş ile su boyunca hızla uzaklaşan koyu siluet, birbirinden farklı türler gibi düşünülmemelidir.

Ses ve Davranış

Naturalis hesabı ötüşünü çeşitli ezgilerden oluşan, çok yüksek olmayan bir ses olarak anlatır. Sık çağrılar için metalik “klink-klink” ve hızlı bir “zit-zit-zit” benzetmesi verir; ilki uçuşta da duyulabilir. Kuşun suya girmesi, ötücü olmasını değiştirmez. Akarsuyun sesi içinde duyulan kısa metalik çağrı ile daha uzun ezgili ötüş, aynı işlevde tek bir ses gibi okunmaz.

Taş üzerinde gövdesini art arda alçaltıp yükseltmesi, bacaklarını büküp doğrultmasıyla olur. Aynı sırada kuyruk da yukarı aşağı hareket edebilir; kanatlar yana doğru kısmen açılabilir. Oiseaux.net bu hareketleri birlikte anlatır. Kuşu yalnız donmuş bir fotoğraftan tanımaya çalışırken gözden kaçan canlı bir ayrıntıdır.

Yuva, su yakınındaki kaya yarığı veya köprü altı gibi bir yere kurulan, yandan girişli, yosun ağırlıklı kapalı bir yapıdır. BTO özetinde tipik yumurta sayısı 4–5, gözlenen aralık 2–7 olarak verilir. Kuluçkayı dişi yürütür; tipik süre 16–17 gündür. Aynı özette yavruların yuvadan uçması için 21–22 gün bildirilir. Besinle yuvaya gitmeye çalışan kuşun önünde beklememek gerekir.

Karıştırılabilecek Türler

Blasco-Zumeta ve Heinze’nin rehberi, Derekuşunu bu görünümüyle belirgin biçimde ayırt edilebilen bir tür olarak değerlendirir. Karşılaştırmada en yararlı bütün; kısa kuyruk, dolgun gövde, erişkinde beyaz önlük ve akarsuya dalan davranıştır. Yalnız aynı dere kıyısında görülmeleri, uzun kuyruklu veya başka renkli kuşları otomatik olarak karıştırılabilir tür yapmaz. Gençte önlüğün daha lekeli olması da değerlendirmeye katılır.

Bilimsel taksonomi ve koruma kaynakları için: Kaynakça
Başka Türle Karşılaştır
Derekuşu saha rehberi

Türkiye'de Gözlem Rehberi

Türkiye
3 saniyede ilk kontrol

Üç işareti birlikte ara

Tek işaretle karar verme
01
Kar beyazı geniş önlük

Koyu tıknaz gövde ve çok kısa kuyrukla birlikte gör.

02
Kayada eğilip doğrulur

Hızlı akan taşlı su içinde tekrarlanan gövde hareketi.

03
Su altında kanat kullanır

Yüzey hareketi değil, akan suda etkin beslenme davranışı.

Derekuşugiller (Cinclidae) — 1 tür

Bu familyadaki tüm atlas türleri.

Gözlem Noktaları

Yerel havza ve yükselti hareketi; sabit değer yok

Uzun mesafe göç rotası çizilmez.

Haritalar’da büyüt
Toplam Gözlem: 48 Türkiye’de yerli ve yıl boyu

Aylık kayıt yoğunluğu

12 ay
O
Ş
M
N
M
H
T
A
E
E
K
A

Kayıt yoğunluğu gözlem çabasından etkilenir.

Türkiye kuşları

Derekuşu

White-throated Dipper
Cinclus cinclus

Koyu tıknaz gövde ve çok kısa kuyrukla birlikte gör.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...