Hızlı Tanı

Karabatak, Türkiye'nin deniz kıyılarında ve büyük iç sularında görülen iri, uzun gövdeli bir su kuşudur. En güvenli tanı; güçlü ve ucu kancalı uzun gaga, sarı çıplak boğaz derisi, kalın S biçimli boyun, bronz-kahverengi kenarlı kanat örtüleri, uzun kama biçimli kuyruk ve su üzerinde çok alçak duran gövdenin birlikte görülmesiyle yapılır. Üreme giysisindeki erişkinin gaga gerisinde beyaz yüz-boğaz alanı, baş ve boyunda ince beyaz tüyler ve her iki uyluk yanında beyaz birer leke bulunabilir. Bu beyazlıklar mevsimseldir; kış sonunda belirginleşip üreme dönemi ilerledikçe aşınabilir. Kanatlarını açarak kurutması tanı için destekleyici bir davranıştır, fakat başka karabataklarda da görüldüğünden tek başına tür kanıtı değildir.

Su üzerinde yalnız baş ve boyun ile sırtın dar bir bölümü görünür; dalışa çoğu zaman küçük bir sıçrayışla geçer. Uçuşta uzun boyun, güçlü gövde, geniş kanatlar ve uzunca kama kuyruk seçilir. Boyun tam düz değil, hafif kıvrık tutulabilir. Küçük Karabatak belirgin ölçüde daha küçük, kısa boyunlu ve kısa-kalın gagalıdır. Tepeli Karabatak daha ince yapılı, daha küçük başlı, daha ince gagalı ve deniz kayalıklarına daha sıkı bağlıdır. Uzakta görülen koyu bir su kuşu yalnız büyüklük tahminiyle adlandırılmaz; gaga-yüz deseni, gövde oranı, kuyruk ve habitat birlikte kontrol edilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Karabatağın gövdesi uzun ve ağır, göğsü dolgun, boynu kalın ve başı köşeli sayılabilecek kadar güçlüdür. Gaga tabanı geniş, üst gaga ucu aşağı kıvrılarak belirgin bir kanca oluşturur. Erişkinin gövdesi uzaktan siyah görünse de iyi ışıkta baş-boyun mavi-yeşil parıltılı, kanat örtüleri ise bronz-kahverengi ve koyu kenarlı görünür; bu düzen sırt ve kanatta pullu bir yüzey izlenimi verir. Sarı çıplak deri alt gaga tabanından boğaza uzanır. Avrupa ve Batı Asya'daki kıta formunda beyaz yüz alanının biçimi mevsim ve bireye göre değişebilir; tek bir yüz açısı alt tür tayini için yeterli değildir.

Karada gövdesini dik tutar ve ayaklarının gerideki yerleşimi nedeniyle ağır adımlarla yürür. Dört parmağın tümü perdeyle bağlıdır. Dinlenirken boynu gevşek bir S yapar; tetikteyken boyun uzar ve baş yükselir. Sudan çıktıktan sonra kanatlarını iki yana açıp bir süre bekleyebilir. Tüylerinin tamamen su geçirmez olmadığına ilişkin basit açıklama tek başına yeterli değildir: düşük kaldırma kuvveti dalışı kolaylaştırırken kuş aynı zamanda tüy bakımı, güneşlenme ve ısı düzenleme davranışları gösterir. Kanat açma süresi hava, etkinlik ve bireye göre değişir.

Suda kuyruğun bir bölümü görülebilir ve gövde ördeklerden daha aşağıda kalır. Balık peşinde yüzey altında ayaklarıyla ilerler; kanatlar çoğu dalışta gövdeye yakın tutulur. Yüzeye çıktığında gaga öne dönük, boyun dik veya hafif kıvrıktır. Grup hâlinde balık sürülerini çevreleyebilir, fakat tek başına da avlanır. Dinlenme alanı olarak ada, kazık, mendirek, çıplak ağaç, kayalık ve kıyı yapıları kullanılabilir. Bir yapıda toplu görülmesi o noktada ürediğini göstermez; geceleme, dinlenme ve üreme ayrı kayıt türleridir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkek ve dişi temel tüy deseni bakımından birbirine benzer. Erkek ortalamada daha iri ve ağır olabilir; ancak ölçüler örtüştüğü için fotoğraftan yalnız gövde büyüklüğüne bakarak kesin eşey tayini yapılmaz. Üreme giysisinde her iki eşeyde beyaz uyluk lekeleri, gaga çevresinde beyaz tüy alanı ve baş-boyunda ince beyaz süs tüyleri gelişebilir. Sarı yüz derisinin tonu ve beyazlığın genişliği ışık, mevsim ve bireysel değişkenlikten etkilenir. Dişi levhası bu nedenle yapay bir kahverengi “dişi morfu” göstermez; erkekle aynı temel giysiyi, yalnız ortalama olarak biraz daha narin bir yapıda sunar.

Üreme dışı erişkin daha sade ve daha bütünüyle koyu görünür; beyaz uyluk lekeleri kaybolur, baştaki beyaz tüyler azalır. Genç kuş kahverengidir ve çene, boğaz, göğüs ile karında değişen miktarda kirli beyaz veya açık kahverengi taşır. Bazı gençler çok açık karınlı, bazıları daha koyu olabilir. Yaş ilerledikçe koyu ve parlak erişkin tüyleri birkaç tüy değişimi boyunca gelişir. Açık karınlı genç, farklı bir tür ya da dişi olarak etiketlenmemelidir. Yaş tayininde alt tarafın rengi, kanat örtülerinin aşınması, yüz derisi ve tüy değişimi birlikte incelenir.

Yuva çoğunlukla koloni içinde ağaç, çalı, kaya çıkıntısı, ada zemini, saz yatağı veya insan yapımı güvenli bir platform üzerine kurulur. Kalın dallar ve saz parçaları temel iskeleti oluşturur; iç bölüm daha ince bitki materyali, ot ve bazen deniz yosunuyla döşenir. Yuva yıllar içinde onarılarak büyüyebilir. BTO verisi tipik 3–4 yumurta, gözlenmiş 3–6 yumurta aralığı ve iki eşeyin katıldığı 28–31 günlük kuluçka bildirir. Yavrular çıplak ve gözleri kapalı çıkar; ebeveynler kusarak besler. Tipik uçabilir hâle gelme süresi 48–52 gündür, bakım uçuş sonrasında da sürebilir. Koloniye yaklaşılmaz, ağaca çıkılmaz, drone uçurulmaz ve yuva konumu hassas dönemde yayımlanmaz.

Uçuşta Görünüm

Karabatak yerden veya sudan kalkarken ağır görünür; su üzerinde ayaklarıyla koşarak hız kazanabilir. Havada güçlü ve düzenli kanat vuruşlarını kısa süzülmeler böler. Uzun boyun öne, uzun kama kuyruk arkaya uzanır; ayaklar kuyruğun altında geriye doğru taşınır. Sürü hâlinde çizgi veya V düzeni oluşturabilir. Yüksek uçan kuşlar kazı andırabilir, ancak boynun hafif kıvrımı, kuyruğun daha belirgin olması, daha hızlı kanat vuruşu ve koyu gövde ayırt etmeye yardım eder.

Kanat üstü koyu kahverengi-siyahtır; geniş örtü tüylerindeki bronz kenarlar iyi ışıkta pullu düzen yaratır. Kanat altı genel olarak koyudur ve türde beyaz kanat paneli yoktur. Üreme erişkininin beyaz uyluk lekeleri gövdenin arka yanlarında görülebilir; bunlar kanat işareti değildir ve kanat üstüne taşınmamalıdır. Üstten ve alttan levhalar doğal uçuş açısını gösterir; tam simetrik kanat kurutma pozu uçuş levhası sayılmaz. Uçuşta kesin tanı için uzun-kalın boyun, güçlü baş-gaga, geniş kanat, uzun kuyruk ve genel irilik birlikte aranır.

Ses ve Davranış

Karabatak beslenme ve yolculuk sırasında çoğunlukla sessizdir. Kolonide erişkinler boğuk, gırtlaktan gelen homurtu ve gurultulu çağrılar çıkarır; yavruların yiyecek isteme sesleri daha sürekli ve tiz olabilir. Yazıyla verilen bir ses benzetmesi tek başına tür teşhisi değildir. Koloni yakınında ses kaydı almak için kuşları uyarmak, yaklaşmak veya kayıt çalmak doğru değildir; doğal mesafeden dinlenir.

Gündüz avlanır, görüşle balık izler ve ayaklarıyla güçlü biçimde yüzerek kovalar. Küçük balıkları su altında, daha büyük avı yüzeye çıkararak yutabilir. Dalış süresi derinlik ve av durumuna göre değişir. Avlanma sonrasında güvenli bir çıkıntıda dinlenme, tüy düzeltme ve kanat açma görülür. Koloni içinde yuva çevresi savunulur; dinlenme sürülerinde bireyler daha hoşgörülü olabilir. Balıkçı teknelerinin yakınında görülmesi her zaman atıkla beslendiğini göstermez; doğal balık sürüleri ve teknenin oluşturduğu hareket de kuşları çekebilir.

Karıştırılabilecek Türler

Tepeli Karabatak en yakın benzeridir. Daha küçük ve ince, başı daha yuvarlak, alnı daha dik, gagası daha ince görünür; çıplak sarı alanı dar ve beyaz yüz-boğaz alanı yoktur. Üreme dönemindeki kısa ön tepelik yıl boyunca bulunmaz. Karabatak ise daha iri, kalın boyunlu, ağır başlı ve geniş sarı-beyaz yüz alanlıdır. Gençlerde renk değişken olduğu için yalnız “kahverengi” veya “beyaz karınlı” ölçütüyle ayrım yapılmaz.

Küçük Karabatak çok daha küçük, kısa boyunlu, küçük yuvarlak başlı ve kısa-kalın gagalıdır; kuyruğu gövdesine oranla uzun görünür. Sazlık ve iç sularda yaygındır, fakat habitat tek başına karar vermez. Dalgıçlar düz-hançer gagalı, farklı ayak yerleşimli ve çoğu giyside açık alt taraflıdır; su üzerinde kuyrukları genellikle belirgin görünmez. Kazlar daha kısa kuyruklu, gagaları kancasız ve kanat vuruşları farklıdır. Güvenli tanı tek bir beyaz lekeye değil, bütün vücut planına dayanır.