Gövdeyi yukarı tırmanır
Alttan başlar, spiral yükselir.
Orman Tırmaşıkkuşu
Certhia familiaris • Eurasian Treecreeper
Erkek tüneme
Biyolojik Bilgiler
Boyu
erkek12 cm
dişi12 cm
Kanat Açıklığı
erkek19 cm
dişi19 cm
Ağırlığı
erkek8,9 g
dişi8,9 g
Tür Bilgisi
Türkçe İsim
Orman Tırmaşıkkuşu
İngilizce İsim
Eurasian Treecreeper
Bilimsel İsim
Certhia familiaris
Takım
Passeriformes
Familya
IUCN Durumu
LC
• Asgari Kaygı
Morfolojik Özellikler ve Görünüm
Hızlı Tanı
Orman Tırmaşıkkuşu, ağacın kabuğuna yapışarak yukarı doğru ilerleyen küçük, ince ve kamuflajlı bir ötücüdür. Üst taraf kahverengi, siyahımsı ve krem beneklerle ağaç kabuğunu andırır; alt taraf büyük ölçüde beyazdır. Uzun, sert ve sivri uçlu kuyruk telekleri gövdeyi kabuğa dayar. Gaga ince, aşağı kıvrık ve kabuk yarıklarına girecek yapıdadır. Belirgin açık kaş, küçük baş, kısa-geniş kanat ve gövdeye göre uzun kuyruk ilk bakış paketini tamamlar.
En tipik davranış ağacın alt bölümünden başlayıp kısa sıçrayışlarla gövdeyi spiral biçimde yukarı taraması, sonra yakındaki başka bir gövdenin altına uçarak yeniden başlamasıdır. Sıvacıkuşu gibi baş aşağı uzun mesafe inmez. Ancak davranış tek başına Orman Tırmaşıkkuşunu çok benzer Bahçe Tırmaşıkkuşundan ayırmaz. İki türün güvenilir tanısı için ses, böğür tonu, gaga oranı, arka tırnak ve kanat deseni birlikte değerlendirilir.
Genel Görünüm ve Duruş
Gövde küçük, baş yuvarlak, boyun belirsiz, gaga narin ve aşağı kavisli görünür. Bacaklar kısa fakat ayaklar ve tırnaklar güçlüdür. Özellikle arka parmak tırnağı uzun olup dik yüzeye tutunmayı kolaylaştırır. Kuyruk, sertleşmiş merkez telekleriyle gövdeyi kabuğa destekler. Kuş kabuğa neredeyse dik durur; başını sağa sola çevirerek çatlakları inceler ve gövdenin çevresinde kaybolabilir. Açık dalda uzun süre oturmaktan çok yüzeye bağlı hareket eder.
Üst tarafın temel rengi sıcak-koyu kahverengidir; krem, beyazımsı ve siyah benekler tepe, sırt ve kanat örtülerinde karmaşık bir desen oluşturur. Kaş belirgin beyazımsı, göz çizgisi koyudur. Boğaz ve karın temiz beyaz; böğürler hafif pas veya sıcak krem yıkanmış olabilir. Kanatta siyahımsı küçük kanat örtüsü, krem uçuş teleği bantları ve basamaklı açık-koyu desen yakın fotoğrafta tanıya katkı verir. Kuyruk kahverengi, sivri ve aşınmaya dayanıklıdır. Renkler gölge, kabuk yansıması ve alt tür farklılığıyla değişebilir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi dış görünüşte güvenilir biçimde ayrılamaz. BTO ölçümlerinde erkek kanadı ortalamada daha uzun olsa da değerler örtüşür; dürbünle görülen gövde iriliği veya gaga uzunluğu tek kuşta eşey tayini sağlamaz. Şarkı söyleyen birey çoğunlukla erkektir; sessiz kuşun dişi olduğu sonucu çıkmaz. Biyometri kutuları bilimsel örneklem ortalamalarını gösterir, saha gözleminde kesin cinsiyet sınırı değildir.
Gençler genel olarak erişkin desenine benzer fakat üst tarafın açık benekleri daha belirgin, alt taraf daha kirli ve tüy dokusu daha yumuşak olabilir. Kuyruk telekleri yeni gelişirken aşınma ve sivrilik farklı görünebilir. Yaz sonunda tüy yenileyen erişkin ile taze genç arasında renk örtüşmesi vardır. Tek fotoğrafta yalnız benek yoğunluğu veya kuyruk aşınmasına bakılarak kesin yaş verilmez; güvenilir yaşlandırma telek kuşakları ve elde inceleme gerektirebilir.
Uçuşta Görünüm
Ağaçlar arasındaki uçuş kısa, hızlı ve doğrudan-alçalan bir çizgidedir. Kuş genellikle çıktığı gövdenin üst bölümünden ayrılır, kısa ve geniş kanatlarla hızla çırpar, bir sonraki ağacın alt kısmına yaklaşırken frenleyip dik yüzeye tutunur. Uzun kuyruk ve kısa-geniş kanat silueti seçilebilir. Açık arazide uzun süre uçuşu nadirdir; doğal tanı anı çoğunlukla inişten hemen sonra gövdededir.
Bu türde üstten ya da alttan görülen tek bir çarpıcı uçuş deseni yoktur. Kanat teleklerindeki krem bantlar üstten yakında seçilebilir, alttan ise açık gövde ve koyu kanat gölgesi görülür; bunlar Bahçe Tırmaşıkkuşundan tek başına ayırmaz. Uçuş ipucu bölümü yalnız kısa-geniş kanat, uzun kuyruk ve gövdeye frenli inişi anlatmalı; görselin açısı başlık ve pinlerle uyuşmalıdır. Uçan küçük kahverengi kuşu kesinleştirmek yerine konduğu gövdede ses ve ayrıntılı tüy deseni beklenir.
Ses ve Davranış
İletişim çağrısı çok ince, yüksek ve uzayan bir “siii” biçimindedir; bazen titreşimli tekrarlanır. Şarkı kısa, tiz ıslıkların hızla aktığı ve sonu küçük bir yükseliş ya da staccato süslemeyle biten birkaç saniyelik dizidir. Ses, Bahçe Tırmaşıkkuşuyla ayrımda tüy deseninden çoğu zaman daha değerlidir. Yine de temas çağrıları yaklaşabilir ve birlikte yaşadıkları bölgelerde şarkının bazı bölümleri benzeşebilir. Tam dizi, tekrar biçimi, yer ve görülen kuş birlikte kaydedilmelidir.
Kuş gövdenin altından yukarı çıkar; gagasıyla kabuğu delmez, yarıklardaki avı yoklar ve çeker. Kışın baştankara ve çalıkuşlarının karışık sürülerinin kenarına katılabilir, fakat çoğu zaman tek görülür. Yuva yarığına besin taşıyan ebeveyn çok küçük bir açıklığa girer. Kuşun aynı çatlağa tekrar tekrar dönmesi yuva olasılığını artırır; bu durumda yaklaşmak, kabuğu kaldırmak veya deliğe kamera sokmak uygun değildir.
Karıştırılabilecek Türler
Bahçe Tırmaşıkkuşu en zor ayrımdır. Orman Tırmaşıkkuşu ortalamada daha kısa gagalı, daha uzun arka tırnaklı, daha beyaz alt taraflı ve daha belirgin beyaz kaşlıdır; kanat deseninde siyahımsı küçük kanat örtüsü ve krem bantların biçimi farklı olabilir. Bahçe Tırmaşıkkuşunda gaga genellikle daha uzun, böğürler daha kirli-koyu, kaş daha zayıf ve arka tırnak parmağa göre daha kısadır. Bu özelliklerin her biri örtüşebilir. En güvenli yöntem tam ses dizisiyle birlikte birkaç yapısal işareti görmektir.
Sıvacıkuşu daha iri, mavi-gri üstlü, pas tonlu alt taraflı ve güçlü düz gagalıdır; gövdede baş aşağı da hareket edebilir ve kuyruğunu aynı biçimde destek olarak kullanmaz. Çalıkuşu daha kısa gagalı, çok kısa ve çoğu kez dik kuyruklu, bantlı kanatlıdır; kabuk boyunca düzenli spiral tırmanmaz. Duvar Tırmaşıkkuşu çok daha iri, uzun kırmızı-siyah kanatlı ve kayalık yüzeylere bağlıdır. Tek davranış veya tek kaş çizgisi yerine gövde yapısı, kuyruk, gaga, ses ve habitat birlikte doğrulanır.
Bilimsel taksonomi ve koruma kaynakları için: Kaynakça
Başka Türle Karşılaştır
Orman Tırmaşıkkuşu saha rehberi
Türkiye
Türkiye'de Gözlem Rehberi
3 saniyede ilk kontrol
Tek işaretle karar vermeÜç işareti birlikte ara
Sert uzun kuyruk
Kabuğa dayanan destek.
Açık kaş, beyaz alt
Kabuk renkli üst tarafla birlikte.
Erkek–dişi karşılaştırSürgüyü çek
Erkek ve dişi görünüşte güvenilir biçimde ayrılamaz; ölçü ortalamaları örtüşür. Şarkı söylemeyen kuşa dişi denmez.
Gövdeye inişte kuyruk ve kanat oranını izleUçuş ipucu
Yan veya yan-üstten kısa geçişKısa-geniş kanat, uzun kuyruk ve başka gövdenin altına frenli inişi birlikte görün.
Tek başına yeterli değildir. Özgün tek bir uçuş deseni yoktur; konmuş kuşun sesi, gaga-tırnak oranı ve tüy paketi doğrulanmalıdır.
Bu ay
Türkiye’de bugün nerede aranır?
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Karma sürüde sesi ayırın
Şubat
İnce çağrıyı tam kaydedin
Mart
Şarkıyla birlikte kuşu görün
Nisan
Kalkmış kabuğu kaldırmayın
Mayıs
Besin taşıyan kuşu izlemeyin
Haziran
Yuva yarığına kamera sokmayın
Temmuz
Genç kuşu tek renkle yaşlandırmayın
Ağustos
Dağılmayı göç rotası yapmayın
Eylül
Bahçe Tırmaşıkkuşuyla birkaç işareti karşılaştırın
Ekim
Tek gaga oranıyla karar vermeyin
Kasım
Gövdenin altından yukarı tarayın
Aralık
Kayıt azalmasını ülkeyi terk etme saymayın
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Olgun dağ ormanı
Yaşlı, çatlak kabuklu gövdeler ve serin yapı.
Karışık orman
Farklı kabuklar, yosun, liken ve ölü odun.
Soğuk vadi ve kuzey bakı
Güney dağılışta serin sığınaklar.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Bahçe Tırmaşıkkuşu
Certhia brachydactyla- Ses
- Farklı şarkı ve çağrı; en değerli ayrım.
- Gaga-tırnak
- Orman ortalamada kısa gagalı, uzun arka tırnaklı.
- Alt taraf
- Orman daha beyaz, böğür hafif pas yıkanmış.
Sıvacıkuşu
Sitta europaea- Hareket
- Baş aşağı da iner.
- Renk
- Mavi-gri üst, pas alt.
- Gaga
- Daha güçlü ve düz.
Çalıkuşu
Troglodytes troglodytes- Kuyruk
- Çok kısa ve çoğu kez dik.
- Gaga
- Daha kısa.
- Davranış
- Düzenli gövde spirali yapmaz.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1Yuva yeriKalkmış kabuk arkası, gövde yarığı veya dar ahşap boşluk.
- 2Yuva yapısıDal-kabuk tabanı; tüy ve yumuşak malzemeli iç çanak.
- 3YumurtaBTO tipik 5–6; gözlenen 2–9.
- 4KuluçkaYalnız dişi; tipik 13–16 gün.
- 5YavruYuvaya bağımlı; tipik 14,5–16,5 gün.
- 6EtikKabuğu kaldırmayın, yarığı açmayın, ışık/kamera sokmayın.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Ornitolojik Saha Teşhis Levhası ve Ayırt Edici Özellikler
Türü beş standart görünümde sunan temiz ve bilimsel saha levhaları.
Türleri Kıyasla
Saha Teşhis Standardı
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Orman Tırmaşıkkuşu ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Tırmaşıkkuşugiller (Certhiidae) — 2 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.