Hızlı Tanı

Sakarmeke, su yüzeyinde sık görülen, yuvarlak gövdeli ve koyu renkli bir su kuşudur. Erişkinin en belirgin işareti beyaz gagasıyla bunun yukarısında alnı kaplayan beyaz kalkanıdır. Baş ve boyun siyaha yakın, gövde kömür grisi; göz kırmızıdır. Kuyruk kısa, kanatlar gövdeye göre küçüktür. Ördek değildir; sutavuğu, suyelvesi ve turnalarla aynı takımda yer alan yelvegiller ailesindedir.

Ayakları ördeklerdeki gibi tek parça yüzme perdesi taşımaz. Her uzun parmağın iki yanında ayrı, yaprak biçimli loplar bulunur. Bu yapı suda itiş sağlar, çamur ve yüzen bitkiler üzerinde ağırlığı dağıtır. Sakarmeke yüzerken başını hafifçe ileri geri oynatır; dalarken küçük bir sıçramayla öne kapanabilir. Sudan kalkmak için yüzeyde uzun bir koşu yapması sık görülen bir davranıştır.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövde dolgun ve yatay, baş küçük, boyun kısadır. Alçak ışıkta tüm kuş siyah sanılabilir; yakından sırt ve yanlardaki koyu arduvaz grisi ton görülür. Beyaz gaga ile alın kalkanı koyu baş üzerinde keskin bir leke oluşturur. Bacaklar gri-yeşil, eklem çevresi sarımsı ya da turuncumsu olabilir. Uzun parmak lopları yüzme sırasında açılır, ayağın ileri hareketinde kapanarak direnci azaltır.

Oiseaux.net doğrudan 36–39 santimetre boy ve 70–80 santimetre kanat açıklığı verir. BTO canlı erişkinler için 880 gram ağırlık yayımlar. Eşeye özgü ayrı ve aynı yöntemle verilmiş güvenilir değer bulunmadığından bu ölçüler panelde erkek ile dişi kutularında ortak tür değeri olarak gösterilir; aralık uçlarından eşey değeri üretilmez. Erkek ortalamada daha iri olabilse de geniş örtüşme nedeniyle tek kuşun eşeyi boyutla kesinleştirilemez.

Suyun dışında gövdesini öne eğerek yürür ve iri ayaklarını dikkatle kaldırır. Kısa çimde otlayabilir, saz kenarında bitki koparabilir ve açık suda dalabilir. Tehlike karşısında hemen uçmak yerine yüzerek uzaklaşabilir ya da su yüzeyinde koşabilir. Bazen kanatlarını kaldırdığında uçuş teleklerindeki dar açık kenar seçilir; bu, Moorhen olarak da bilinen Sutavuğunun beyaz yan çizgisiyle aynı işaret değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi erişkin dış görünüşte birbirine çok benzer. İkisinde de beyaz gaga-alın kalkanı, kırmızı göz ve koyu gövde vardır. Kalkanın büyüklüğü üreme durumu, yaş ve bireye göre değişebilir; tek fotoğrafla güvenilir eşey tayini yapılmaz. Çiftler yuva yapımını, kuluçkayı ve yavru bakımını paylaşır. Üreme alanında her iki eş de bölge savunurken ayaklarıyla vuruşup göğüs göğüse gelebilir.

Genç Sakarmekenin gövdesi kahverengimsi gri, yüzü, boğazı ve göğsü daha açık renktir. Gaga kirli sarı-gri ve kalkan küçüktür; sonbahar boyunca erişkin görünümüne yaklaşır. Yeni çıkmış yavru siyah tüylüdür, başında kırmızı-turuncu deri ve sarımsı tüy uçları bulunur. Bu parlak yavru başı erişkinin beyaz kalkanıyla karıştırılmaz. Yaş ilerledikçe renkli baş kaybolur, ikinci tüy örtüsü gri ve daha sadedir.

Yuva sığ suda saz, kamış ve başka su bitkileri arasında, bitki saplarından yapılmış iri bir platformdur. Suya bağlı yüzer görünse de çoğunlukla çevredeki bitkilere tutturulur; çifte ait giriş rampası bulunabilir. BTO tipik 5–7, gözlenen 3–11 yumurta bildirir. Erkek ve dişi 21–24 gün kuluçkaya katılır. Tüylü yavrular hareketlidir, kısa sürede yuvadan ayrılıp yüzer; ilk dönemde ebeveynlerden besin alır ve yaklaşık 55–60 günde uçar duruma gelir. Yuva sazını açmak, yavruyu yakalamak, erişkini tekrar tekrar kaldırmak veya konumu paylaşmak etik değildir.

Uçuşta Görünüm

Sakarmeke sudan kalkarken gövdesini hızlandırmak için yüzeyde uzun adımlarla koşar; ayak vuruşları su sıçratır. Havalandıktan sonra boynunu ileri, iri ayaklarını ve bacaklarını kuyruğun gerisine uzatır. Kanatları kısa ve yuvarlağa yakın, vuruşları hızlı ve sığdır. Gövdesi ağır göründüğü için ilk yükseliş yavaş olabilir; buna karşın göçte özellikle geceleri uzun mesafe uçabilir.

Üstten kanat koyu görünür, ikincil uçuş teleklerinin arka kenarında dar açık bir çizgi seçilebilir. Belirgin geniş beyaz kanat paneli yoktur. Alttan koyu gövde ile daha açık gri kanat telekleri arasında ölçülü bir ton farkı bulunur. Beyaz gaga kısa mesafede uçan kuşta bile seçilebilir. Sürünün su üzerinden alçak uçuşunda uzatılmış ayaklar, kısa kuyruk ve ağır gövde oranı tanıyı destekler.

Karabatak gibi su altında avlansa da uçuş silueti farklıdır: boyun daha kısa, kuyruk çok daha kısa ve kanatlar geniştir. Ördeklerden ayrımda kalkış koşusu tek başına yeterli değildir; birçok ördek de su yüzeyinden hızlanır. Sakarmekenin beyaz yüz kalkanı, parmaklı uzun ayakları ve yuvarlak gövdesi yerde ya da suda doğrulanmalıdır. Kuşu sırf uçuş görüntüsü almak için kaldırmak doğru değildir.

Ses ve Davranış

Ses repertuvarı kısa, sert ve patlayıcı notalardan oluşur. Tek tek “kök” ya da “pik” benzeri sesler, daha tiz çağrılar ve heyecan sırasında hızlanan diziler duyulabilir. Erkek ve dişinin bazı çağrıları farklı olsa da uzaktan tek nota eşey veya kesin teşhis sağlamaz. Gece göçünde duyulan çağrı, tarih ve yön bilgisiyle kaydedilmeli; görüntüsüz tek ses yerel üreme kanıtı sayılmamalıdır.

Kışın topluluk hâlinde yaşar ve uygun göllerde yüzlerce, bazen binlerce birey birikebilir. Üreme mevsiminde ise çiftler kıyı ve sazlık çevresinde bölge savunur. Kavgada iki kuş geriye yaslanıp güçlü ayaklarını birbirine doğru savurabilir. Tehdit karşısında suya hızla vurur, kısa koşar veya dalar. Bu görünür saldırganlık bütün gün süren rastgele bir davranış değil, özellikle bölge ve yavru savunmasıyla ilişkilidir.

Sualtı bitkilerine ulaşmak için dalar, bitki parçasını yüzeye getirip orada yer. Kışın kıyıdaki kısa çimde kaz gibi otlayabilir. Yavrular erken yüzse de başlangıçta ebeveynlerin getirdiği küçük besinlere bağımlıdır. Aileye yaklaşmak erişkinleri savunmaya zorlar; yavrular sazlıkta ayrı yönlere kaçtığında terk edilmiş sanılmamalı ve tutulmamalıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Sutavuğu daha küçük ve ince yapılıdır; gagası kırmızı, ucu sarı, alın kalkanı kırmızıdır. Yanında beyaz çizgi ve kuyruğunun altında beyaz alan bulunur. Sakarmekenin gaga-kalkanı beyaz, gövdesi daha tekdüze koyu ve parmakları belirgin lopludur.

Tepeli Sakarmeke erişkininde beyaz alın kalkanının üstünde iki kırmızı boynuz bulunur; iyi gözlemde gaga mavimsi tonlu görünür. Boynuzlar üreme dışı dönemde küçülebilir. Nadirlik nedeniyle uzak bir Sakarmeke, ışık parlaması veya çamurlu kalkan yüzünden Tepeli Sakarmeke diye kaydedilmemelidir; başın farklı açılardan belgesi gerekir.

Küçük Sutavuğu ve suyelveleri daha küçük, daha gizli ve farklı gaga renklerindedir; beyaz alın kalkanı taşımaz. Kara ördeklerde beyaz yüz kalkanı ve loblu uzun parmaklar yoktur. Uzakta koyu yüzen bir kuşu tanırken yalnız renge değil gaga-kalkan biçimine, gövde oranına, yüzüşe ve mümkünse ayak yapısına birlikte bakılır.