Gövde yüksekliğinin büyük bölümünü oluşturur.
Uzunbacak
Himantopus himantopus • Black-winged Stilt
Uzunbacak
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Uzunbacak (Himantopus himantopus), ince ve düz siyah gagası, beyaz alt tarafı, koyu kanatları ve çok uzun pembe-kırmızı bacaklarıyla tanınır. Küçük başı ve narin gövdesi, bacaklarının uzunluğunu daha da belirgin gösterir.
Genel Görünüm ve Duruş
Uzun boyun, ince gaga ve çubuk gibi bacaklar narin bir silüet oluşturur. Gaga siyah, gözler kırmızı, erişkinin bacak ve parmakları pembemsi kırmızıdır. Beyaz alt taraf, koyu üst bölümle belirgin karşıtlık yapar.
Kuyruk, parlak beyaz karınla aynı saflıkta beyaz değildir; açık gri ton taşır. Yumurtadan yeni çıkmış yavrular da erişkinin temiz siyah-beyaz desenini taşımaz: üzerlerindeki gri ve kahverengi hav tüyleri koyu beneklidir. Havlı yavru ile uçuş tüyleri gelişmiş genç kuş, iki farklı gelişim aşamasıdır.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkin erkekte sırt, omuz tüyleri ve kapalı kanadın iç yanında görülen uzun tüyler siyahtır. Dişide bu bölgeler koyu kahverengidir ve siyah kanat örtüleriyle karşıtlık oluşturur. Dolayısıyla dişinin kanadının tamamını kahverengi olarak düşünmemek gerekir.
Baş ve boyundaki koyu alanın genişliği iki eşeyde de çok değişir. Erkek bütünüyle beyaz başlı da, geniş siyah alanlı da olabilir. İspanya için hazırlanan CSIC hesabı, üreme dışı dönemde erkeğin sırtına da kahverengi tüylerin karışabildiğini belirtir; yalnız koyu tepeye bakarak eşey söylenmez.
Genç kuşun üst tarafındaki kahverengi tüyler açık sarımsı kenarlıdır; bu, sırt ve kanat üzerinde ince pullu bir görünüş oluşturur. Baş tepesi grimsi, bacaklar soluk pembedir. Kanadın iç bölümündeki uzun uçuş tüylerinin açık uçları, erişkinin daha düz koyu kanadından ayrılmasına yardımcı olur.
İkinci takvim yılındaki kuş, genel görünüşte erişkin dişiyi andırabilir. Ancak gençlikten kalan aşınmış, açık uçlu uçuş tüylerini hâlâ taşıyabilir. Bu nedenle kahverengi sırt gördüğümüzde yaş olasılığını da düşünmek gerekir. Gençlerin kanat parlaklığına göre kesin eşey ayrımı güvenilir sayılmaz.
Tüylerin yenilenme zamanı da görünüşü değiştirir. Blasco-Zumeta ve Heinze’nin İspanya için hazırladığı rehberde erişkinin üreme sonrasındaki tam tüy değişiminin göç sırasında kesilip kışlama alanında tamamlanabildiği belirtilir. Gençlerin ilk değişimi ise kısmidir: gövde tüyleri, bazı orta kuyruk tüyleri ve küçük kanat örtülerinin çoğu yenilenir; bütün uçuş tüyleri aynı anda değişmez.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta koyu kanat altları, beyaz gövdeyle keskin karşıtlık kurar. Boyun ve ince gaga öne uzanırken iki uzun bacak arkada belirgin bir çıkıntı oluşturur. Gövdeyi aşan bu bölüm kuyruk değil, bacak ve ayaklardır. Renkler uzaktan silikleştiğinde bu oranlar yine işe yarar.
Uçuşu hızlı ve doğrudandır; hızlı kanat vuruşları kullanır. Çoğu zaman alçaktan uçsa da göç sırasında yükseğe çıkabilir.
Ses ve Davranış
Sık duyulan çağrısı keskin ve tiz bir “kik-kik-kik” dizisidir. Havalandırıldığında daha burundan gelen “kuit” benzeri bir ses çıkarabilir.
Yuva yakınında tehdit algıladığında çok gürültülü olabilir. Oiseaux.net, yavrulardan uzaklaştırmak için kanadı kırılmış gibi davranabildiğini anlatır. Kuluçka değişimi sırasında yerden ot alıp omzunun üzerinden arkaya atma hareketi de tarif edilir. Alarm veren ailenin üzerine gidilmez; yavruyu bulmaya çalışmak yerine geri çekilinir.
Yuva genellikle suya yakın zeminde, adacıkta veya sığ su içindeki bir yükseltidedir; bitki parçalarından yapılır ve çamur içerebilir. İspanya için CSIC hesabı çoğunlukla dört, sıkça üç yumurta bildirir. İki eş de kuluçkaya katılır. Yumurtlama tamamlandıktan ilk yumurtanın açılmasına kadar yaklaşık 22 gün verilir; bu süre ilk yumurtanın bırakıldığı günden başlamaz.
Japonya’nın Tokyo Körfezi çevresindeki 1997–2006 gözlemlerinde yavrular çıkıştan birkaç saat sonra yuvayı terk edip kendi besinlerini toplamıştır. Yetişkinler onları beslenme yerlerine götürmüş, tehlikelere karşı korumuş ve özellikle ilk dönemde altlarına alarak ısıtmıştır. Bu kuşlar yaklaşık dört haftada uçabilir hâle gelmiştir; yuvadan yürüyerek ayrılmalarıyla uçmaya başlamaları aynı olay değildir.
İki eşin görevi her aşamada aynı yoğunlukta değildir. Güneybatı İspanya’da Veta la Palma’da 1990 ilkbaharında incelenen 13 çiftlik kolonide, yumurtlama öncesi erkekler yuva yapımına, hareket etmeye ve saldırgan karşılaşmalara dişilerden daha çok zaman ayırdı. Yumurtlama sırasında erkek yuvayı kurup yumurtaları örterken dişi daha uzun süre besin aradı. Kuluçkanın son bölümünde ise dişi yuvada daha fazla kaldı. Bunlar gündüz gözlemlerine dayanan yerel iş bölümü bulgularıdır.
Kur yaparken dişi başını alçaltıp gagasını yataya yakın tutabilir. İtalya’nın kuzeydoğusundaki Foce Isonzo alanında 2001–2003 ilkbahar ve yazlarında video kaydıyla çalışan Ventolini ve arkadaşları, erkeğin dişinin iki yanına geçerek yaptığı hareketleri anlatır: gagayı suya daldırıp sallama, göğüs ve kanat tüylerini düzeltme birbirini izler. Böyle bir diziyi, kuşun yalnız su içmesi veya olağan tüy bakımı yapmasıyla karıştırmamak gerekir.
Baş desenindeki kişisel farklılıklar, araştırmada kuşları ayırt etmeye de yarar. Veta la Palma’nın 1990 çalışmasında yetişkinler yakalanıp halkalanmamış, baş ve boyun desenleriyle tanınmıştır. Uzaktan kimliği belirsiz kalan gözlemler analize alınmamıştır. Bu yöntem, aynı eşlerin davranışını izlemek için kullanılmıştır; baştaki siyah miktarını kesin eşey işareti saymaz.
Karıştırılabilecek Türler
1. Kılıçgaga (Recurvirostra avosetta) da siyah-beyazdır; ancak ince gagası belirgin biçimde yukarı kıvrılır ve bacakları mavidir. Uzunbacak’ın gagası düz, bacakları pembe-kırmızıdır. Kılıçgaga’nın gençleri daha az karşıt renkli olabilir; buna rağmen yukarı kıvrık gaga ayrımı korur.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Kılıçgaga gibi yukarı kıvrılmaz.
Siyah kanat ve beyaz alt taraf.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Kış kaydını ayrıntılı belgeleyin
Şubat
Su seviyesini not edin
Mart
Geçit grubunu sayın
Nisan
Alarm alanından uzaklaşın
Mayıs
Yuva adasına girmeyin
Haziran
Havlı yavruyu aramayın
Temmuz
Aileyi suya sürmeyin
Ağustos
İki kanat yüzünü belgeleyin
Eylül
Uçuş yönünü not edin
Ekim
Noktaları rota saymayın
Kasım
Beslenme sığlığını koruyun
Aralık
Kuşu kaldırmadan sayın
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Sığ lagün ve göl
Açık kıyılı tatlı, acı veya tuzlu su.
Çamur ve küçük ada
Beslenme yüzeyi ve yükseltilmiş yuva alanı.
Yönetilen sulak alan
Tuzla, balık havuzu veya arıtma lagünü.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Kılıçgaga
Recurvirostra avosetta- Gaga
- Belirgin yukarı kıvrık.
- Bacak
- Daha kısa ve mavimsi-gri.
- Gövde
- Daha iri ve farklı siyah-beyaz desen.
Kızılbacak
Tringa totanus- Giysi
- Gri-kahverengi ve çizgili.
- Bacak
- Çok daha kısa.
- Gaga
- Tabanı kırmızımsı, daha kalın.
Küçük Ak Balıkçıl
Egretta garzetta- Kanat
- Geniş ve beyaz.
- Boyun
- Uçuşta geriye kıvrık.
- Ayak
- Sarı parmaklı, farklı yapı.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1Yuva yeriSığ su kenarı, çamur düzlüğü veya küçük yükselti.
- 2Yuva yapısıÇukur; çamur, sap, yaprak, kabuk, küçük dal ve taşla döşeli.
- 3YumurtaÇoğunlukla 3–4; çalışmalar 1–5 aralığı bildirir.
- 4KuluçkaHer iki eşte; bölgesel ortalama 23,48 gün, derlemelerde 22–26 gün.
- 5YavruHavlı ve gelişmiş çıkar; kısa sürede yuvadan yürüyerek ayrılır.
- 6EtikAlarmda geri çekilin; adacığa girmeyin ve tam konumu paylaşmayın.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Uzunbacak ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Uzunbacakgiller (Recurvirostridae) — 2 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Uzunbacak
Gövde yüksekliğinin büyük bölümünü oluşturur.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
