Hızlı çırpış ve sert yan yatışlı süzülüş.
Yelkovan
Puffinus yelkouan • Yelkouan Shearwater
Yelkovan
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Yelkovan, koyu sırtı ve beyaz karnıyla denizin hemen üzerinde hızla ilerleyen, ince siyah gagalı bir deniz kuşudur. Kısa kuyruğu, koyu yanak arkası ve koyu kuyruk altı, yakın gözlemde yararlı tanı işaretleridir.
Buradaki anlatım, eski kaynaklarda Yelkouan Shearwater adıyla ayrı ele alınan dar Yelkovan grubuna aittir. AviList v2025b bu grubu Puffinus yelkouan yelkouan alt türüne yerleştirir; eskiden ayrı tür sayılan mauretanicus grubuyla birlikte Puffinus yelkouan, İngilizce Mediterranean Shearwater türü içinde değerlendirir. İki grubun yayılış ve davranış bilgileri birbirine aktarılmamalıdır.
Genel Görünüm ve Duruş
Gaga ince ve uzundur; ucu küçük bir kanca gibi kıvrılır. Gaganın tabanındaki tüp biçimli burun delikleri yakından seçilir. Başın koyu rengi yanağa iner; boyun yanındaki açık alanla buluştuğu sınır her bireyde aynı keskinlikte değildir.
Kısa kuyruğun altı ve kanadın gövdeye birleştiği koltuk bölgesi koyu görünebilir. Kuyruk altını, kuyruk teleklerinin kendisiyle karıştırmamak gerekir: burada anlatılan, kuyruğun dibini alttan örten tüylerdir. Perdeli ayakların uçları uçuşta kuyruğu biraz aşabilir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişinin giysisi birbirine benzer; sırttaki koyuluğa bakarak eşey belirlenmez. Aynı şekilde, tek başına koyu bir sırt görmek kuşun genç olduğunu da kanıtlamaz. Denizde uzak bir kuşun yaşını yalnız renk tonundan kesinleştirmek güçtür.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta kanat çırpışları hızlı, süzülüşler gergin kanatlıdır. Kuş yana yattıkça bir koyu sırtı, bir açık karnı görünür. Sakin havada kanat çırpışı artar; rüzgârı kullanabildiğinde suya yakın süzülüşler uzar. Bu nedenle tek bir uçuş ritmi bütün hava koşullarına uymaz.
Ses ve Davranış
Denizde genellikle sessizken, gece kolonide boğuk ve ritmik çağrılar çıkarır. Ses eşey hakkında bilgi taşıyabilir: uzman tür hesabına göre erkeğin iki bölümlü çağrısının ikinci kısmı daha kısa ve daha tizdir. Görünüşleri benzer diye erkek ve dişinin seslerinin de aynı olduğu varsayılmaz; karışık bir kolonide hangi kuşun öttüğünü bilmek ayrıca gerekir.
Karıştırılabilecek Türler
AviList’in aynı tür içinde değerlendirdiği mauretanicus grubu, eski rehberlerde Balearic Shearwater olarak geçer. Yelkovan grubu genellikle daha açık karınlı, sırt-karın karşıtlığı daha belirgindir. Bu bir eğilimdir; yalnız açık ya da koyu karın görünümünü bütün bireyler için kesin bir sınır gibi kullanmak doğru değildir.
Boz Yelkovan (Calonectris diomedea, Scopoli’s Shearwater) daha iri ve daha ağır yapılıdır; gagası sarımsıdır ve ucu koyudur. Kanatlarını daha yavaş çırpar, daha yayvan süzülür. Yelkovan’ın ince siyah gagası ve daha hızlı, kıvrak uçuşuyla birlikte bakıldığında bu fark daha yararlıdır.
Fırtınakırlangıcı (Hydrobates pelagicus, European Storm Petrel) çok daha küçüktür; gövdesi büyük ölçüde koyu, kuyruk sokumu beyazdır. Kanat altında beyaz bir bant bulunur. Dalga üstündeki kelebek gibi düzensiz uçuşu, Yelkovan’ın uzun kanatlı çırpış ve süzülüş dizisinden farklıdır.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Alt yüzün koyu kenarlarını da kontrol edin.
Siyah ve uçta hafif kancalı.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Boğazda iki yönü ayrı sayın
Şubat
Koloni konumu paylaşmayın
Mart
Gece ışığını azaltın
Nisan
Yuva deliğine yaklaşmayın
Mayıs
Besleme uçuşunu kesmeyin
Haziran
Tekneyle sürüyü kovalamayın
Temmuz
Işığa düşen genci bildirin
Ağustos
Noktaları rota saymayın
Eylül
Balearic ayrımında temkinli olun
Ekim
Gece ses oynatmayın
Kasım
Koloniye çıkmayın
Aralık
Kanat yüzeyini kaydedin
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Açık deniz
Akıntı cephesi ve pelajik balık alanı.
Kayalık ada
Yırtıcısı az uçurum ve taşlık yamaç.
Karanlık koloni
Gece girişine uygun, ışık kirliliği düşük kıyı.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Balear Yelkovanı
Puffinus mauretanicus- Boy
- Genellikle daha iri ve ağır.
- Alt taraf
- Daha kirli kahverengi ve az karşıtlıklı.
- Uyarı
- Bireysel örtüşme güçlü; tek kare yetmez.
Manx Yelkovanı
Puffinus puffinus- Renk
- Daha siyah-beyaz.
- Kuyruk altı
- Daha temiz beyaz.
- Durum
- Bölgesel olağandışı iddia belge ister.
Boz Yelkovan
Calonectris diomedea- Boy
- Çok daha iri.
- Gaga
- Kalın ve sarımsı.
- Kanat
- Daha uzun; alttan primer pencereli.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1Yuva yeriIssız kayalık ada veya kıyı uçurumunda derin yarık, mağara ya da oyuk.
- 2Yuva yapısıAçık yuva yok; doğal boşlukta az malzemeli oda.
- 3YumurtaYılda tek yumurta.
- 4Kuluçkaİki eşte yaklaşık 50 gün; bazı kaynaklarda 50–55 gün.
- 5Yavruİki eş besler; yazın gece denize açılır.
- 6EtikKoloniye girmeyin, ışık-ses-dron kullanmayın, koordinat paylaşmayın.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Yelkovan ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Fırtınakuşugiller (Procellariidae) — 5 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Yelkovan
Hızlı çırpış ve sert yan yatışlı süzülüş.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
