Hızlı Tanı

Yelkovan, deniz yüzeyini biçer gibi alçaktan giden, hızlı kanat vuruşlarını sert yan yatışlı süzülüşlerle birleştiren orta-küçük bir yelkovangildir. Üst taraf koyu kahverengi-siyaha yakın, alt taraf büyük ölçüde beyazdır; ince siyah gaga, tüp biçimli burun delikleri, uzun-dar kanatlar ve kısa kuyruk deniz kuşu silüetini tamamlar. Kanat altı beyazdır fakat kenarlar, uçlar, koltuk ve kuyruk altı çevresinde değişken koyuluk taşır.

Tanıda yalnız siyah üst-beyaz alt karşıtlığına güvenilmez. Manx Shearwater ve özellikle Balearic Shearwater ile yakın benzerlik gösterir. Yelkovan çoğunlukla Balearic'ten daha küçük, daha keskin karşıtlıklı ve alt tarafta daha beyazdır; yine de bazı bireyler örtüşür. Doğru değerlendirme boyut, gövde derinliği, uçuş ritmi, kanat altı sınırı, yüz deseni, kuyruk altı ve coğrafi bağlamın birlikte görülmesini ister.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövde iğ biçimli, göğüs dolgun, boyun kısa, baş yuvarlak, gaga ince ve ucunda aşağı kıvrık kanca vardır. Burun delikleri gaganın üst tabanında çift tüp görünümündedir; bu yapı gerçek yelkovangillerin belirleyici anatomisidir. Üst taraf homojen koyu çikolata-kahverengi ya da siyahımsı, alt taraf beyazdır. Koyu başlık göz hizasının altına sarkabilir, yan boyunda gri-kahverengi geçiş oluşur.

Koltuk altı, böğür, kuyruk altı ve kanat altı kenarındaki koyuluk bireyden bireye ve ışığa göre değişir. Beyaz alanın sınırı cetvelle çizilmiş kadar keskin olmayabilir. Ayaklar pembemsi-gri, perdeli ve tarsusun dış yüzünde daha koyudur; uçuşta ayak uçları kuyruğu hafifçe aşabilir. Karada gövdeyi ayaklar üzerinde dik taşıyamaz, sürünür gibi hareket eder; bu nedenle sağlıklı bir kuşun gündüz kıyıda bulunması olağan sayılmaz.

Eşeyler görünüşte aynıdır. Tüyden güvenilir erkek-dişi ayrımı yapılmaz. Kanat açıklığı ve ağırlıkta örneklem farkları olabilir ama tek bireyin fotoğrafından eşey çıkarmak doğru değildir. Genç kuş erişkine çok benzer; taze telek kenarları, tüy aşınması ve ayrıntılı ölçüm uzmanlık gerektirir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı koyu üst-açık alt giysiyi taşır; güvenilir saha kaynakları belirgin eşeysel renk farkı vermez. Yuva nöbeti ve besleme davranışı da tek başına eşeyi göstermez, çünkü iki eş kuluçkayı ve yavru beslemeyi paylaşır. Kesin eşey genellikle moleküler yöntem veya doğrulanmış ölçüm kombinasyonu gerektirir; kullanıcıya renk üzerinden eşey tayini yaptırılmaz.

Genç yuvadan çıktığında erişkine yakın boydadır fakat tüyleri daha taze, kenarları daha düzgün olabilir. Denizde yaş tayini çoğu zaman güvenilir değildir. Gece ışığa çekilerek karaya düşen gençler yorgun veya hareketsiz görünebilir; uçurum kenarından denize fırlatılmaz. Yerel yaban hayatı kurtarma birimine haber verilir ve güçlü ışık azaltılır.

Yuva, denize bakan ıssız ada ve kıyı uçurumlarında kaya yarığı, mağara, taş altı doğal boşluk ya da gevşek zeminde açılmış oyuk içindedir. Geleneksel açık dal yuvası kurmaz; tek yumurta çıplak veya az malzemeli odacığa bırakılır. LIFE PanPuffinus kaynakları kuluçkanın yaklaşık 50 gün sürdüğünü bildirir; başka tür hesaplarında 50–55 gün aralığı verilir. İki eş birkaç günlük nöbetlerle yumurtayı örter ve yavruyu besler. Yavru, üreme bölgesine göre çoğunlukla yaz başı-ortasında geceleri denize açılır.

Uçuşta Görünüm

Yelkovan deniz seviyesinin hemen üzerinde rüzgârı kullanır. Birkaç hızlı, sert kanat vuruşundan sonra kanatlarını gergin tutup yana yatar; bir anda koyu üst yüzü, ardından beyaz alt yüzü parlar. Kanatlar Scopoli's Shearwater'dan daha kısa ve hızlı, gövde daha küçüktür; uçuş daha titreşimli ve kıvraktır. Sakin havada kanat çırpışı artar, kuvvetli rüzgârda uzun süzülüşler belirginleşir.

Üstten görünüşte baş, sırt, kanatlar ve kuyruk koyu kahverengidir. Alttan gövde ve kanat örtüleri büyük ölçüde beyaz; uçuş teleği uçları, arka kenar, koltuk ve kuyruk altı çevresi koyudur. “Tamamen bembeyaz alt yüz” beklemek yanlıştır; gölge ve uzaktan parlamayla sınırlar kaybolabilir. Görsel, başlık ve pin hangi yüzeyi anlatıyorsa aynı açıyla uyuşmalıdır.

Tek bir yan yatış anı teşhis sağlamaz. Balearic Shearwater daha iri, daha uzun gövdeli, alt tarafı kirli kahverengi ve daha az karşıtlıklı olma eğilimindedir; fakat açık Balearic ve koyu Yelkovan bireyleri örtüşebilir. Bilimsel düzeyde zor bireylerde ölçü, ayrıntılı fotoğraf ve gerekirse genetik veri gerekir. Manx Shearwater daha siyah-beyaz, daha temiz beyaz kuyruk altlı ve yüz sınırı daha keskin olabilir; Türkiye çevresindeki olağandışı iddialar belgelenmelidir.

Ses ve Davranış

Denizde çoğunlukla sessizdir. Üreme kolonilerine karanlıkta girdiğinde boğuk, inleyen, gıdaklayan ve ritmik çağrılardan oluşan gürültülü bir koro duyulur. Sesler eşler arasında değişebilir fakat kaydın tek başına eşey kanıtı olması beklenmez. Koloni sesi gündüz dinlenmez; gece kayıt yapılacaksa kırmızı ışık, kısa süre ve yuva girişlerinden uzak konum kullanılır.

Gündüz açık denizde sürüler oluşturur, balık yoğunlaşmalarını, akıntı cephelerini ve balıkçı teknelerini izleyebilir. Küçük pelajik balık, kalamar ve kabukluları yüzeyden alır, suya dalarak kovalar ve yaklaşık 30–40 metreye ulaşabilen dalışlar yapabilir. Tekne arkasındaki atıkla beslenme doğal avın bulunmadığı anlamına gelmez.

Burun tüpleri deniz kuşlarına özgü koku ve tuz atımı sisteminin parçasıdır. Fazla tuz göz üstündeki bezlerde yoğunlaştırılır ve burun yoluyla uzaklaştırılır. Bu uyum kuşun tatlı su içmeden denizde yaşamasına yardım eder; yine de petrol, plastik ve balıkçılık yan avı gibi insan baskılarına karşı koruma sağlamaz.

Karıştırılabilecek Türler

Balearic Shearwater en güç ayrımdır. Genellikle daha iri, ağır gövdeli ve alt tarafı kahverengi-kirli, kanat altı daha koyudur; Yelkovan daha küçük ve siyah-beyaz karşıtlıklıdır. Ancak iki türün değişkenliği örtüşür, aynı sularda bulunabilir ve karışık çiftleşme de raporlanmıştır. Tek bulanık fotoğrafta kesin iddia yapılmaz.

Manx Shearwater üstten daha siyah, alttan daha temiz beyaz, yüz ve kuyruk altı sınırı daha keskin olabilir. Uçuşu hızlı ve güçlüdür. Akdeniz'de Yelkovan daha beklenen türdür fakat coğrafya tek başına tanı değildir. Scopoli's Shearwater belirgin daha iri, uzun kanatlı; gagası kalın ve sarımsı, kanat altı primerlerinde açık “pencereler” taşır.

European Storm Petrel çok daha küçük, bütünü koyu ve beyaz kuyruk sokumludur; uçuşu yarasa benzeri ve düzensizdir. Razorbill ve küçük alkler farklı gaga, kısa kanatlı hızlı çırpış ve daha doğrudan uçuş gösterir. Yelkovan tanısı koyu üst-açık alt, ince tüplü gaga, uzun-dar kanat, dalga üstü yan yatışlı uçuş ve uygun deniz bağlamından birkaçının birleşimine dayanır.