Her uçuş yayında tek keskin nota.
Yelpazekuyruk
Cisticola juncidis • Zitting Cisticola
Yelpazekuyruk
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Yelpazekuyruk (Cisticola juncidis, Zitting Cisticola), kısa kanatlı, çok küçük bir otluk kuşudur. Kısa kuyruğunu açtığında uçtaki koyu ve açık lekeler alttan daha kolay görülür. Sıcak kahverengi giysi, çizgili sırt ve yelpaze biçimli kuyruk birlikte değerlendirilir.
Genel Görünüm ve Duruş
Sırttaki tüylerin ortası koyu, kenarları geniş kızıl-devetüyüdür; yan yana geldiklerinde boyuna çizgiler oluştururlar. Kuyruk sokumu sırtın aksine daha düz, sıcak kızıl renklidir. Boğaz ve karın krem beyaz, göğüs üstü ile böğürler daha sıcaktır. Soluk yüz içindeki göz ve hafif eğri ince gaga yakından seçilir.
Kuyruk telekleri aynı uzunlukta değildir; ortadakiler daha uzun olduğu için açılan kuyruk yuvarlak bir yelpaze görünümü alır. Dış teleklerin ucuna yakın koyu alanın ardından açık renkli uç gelir. Ortadaki iki teleğin deseni farklıdır; bütün teleklerde aynı beyaz benek dizisi aranmaz.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi genel görünüşte benzerdir; ancak “hiçbir mevsimde ayırt edilemez” demek de doğru olmaz. Aragon halkalama rehberi, üreme döneminde erkeğin tepesini daha düz koyu, dişininkini çizgili tarif eder; gaga ve ağız içi renginden de yararlanır. Aynı rehber, üreme dışında bu renklerle eşey belirlenemeyeceğini vurgular. Bu ayrıntılar uzaktaki her fotoğrafta görülemez.
Aragon halkalama rehberinde, gençlerin dış kuyruk teleklerinin uçları açık sarı-kahverengi, erişkinlerinki kırık beyaz olarak tarif edilir; ortadaki iki telek bu karşılaştırmaya katılmaz. Bu ayrıntı, tüyleri yakından ve yeterince iyi gördüğümüzde yararlıdır.
Tüylerin yenilenme biçimi yaş değerlendirmesini etkiler. İspanya’nın Aragon bölgesi için hazırlanmış halkalama rehberinde, erken çıkan bazı gençlerin bütün tüylerini yenileyebildiği ve sonrasında erişkinden ayrılamadığı belirtilir. Daha geç çıkanlarda eski gençlik teleklerinin bir kısmı kalabilir. Bu, her sonbahar kuşunun aynı görünümde olmadığı anlamına gelir.
Uçuşta Görünüm
Günlük uçuş kısa ve alçak olabilir; kuş yakındaki otların arasına hızla dalar. Bu, erkeğin otların üstündeki gösteri uçuşundan farklı bir davranıştır.
Ses ve Davranış
Erkeğin şarkısı, gösteri uçuşunun her dalgasıyla eşleşen keskin, metalik “tsip” notalarıdır. Nota tekrarlanırken kuş havada dalgalı bir yol çizer. Otlar içinde gizlenen küçük kahverengi kuşu fark etmek, çoğu zaman önce bu sesi duymakla kolaylaşır.
Karıştırılabilecek Türler
Kındıra Kamışçını (Acrocephalus schoenobaenus, Sedge Warbler) de çizgili sırtlıdır; fakat belirgin uzun açık kaşı ve daha uzun, geriye uzanan kuyruklu görünümüyle ayrılır. Yelpazekuyruk’un küçük ve toplu gövdesiyle kısa yelpaze kuyruğu, yalnız sırt çizgilerine bakmaktan daha iyi bir karşılaştırma sağlar.
Çekirge Kamışçını (Locustella naevia, Common Grasshopper Warbler) daha uzun ve sivri gövdeli görünür; kuyruğu uzundur. Kuyruğun altını örten tüyleri de çok uzun ve koyu beneklidir. Yelpazekuyruk’un kısa kuyruğundaki uç deseniyle bu uzun, benekli kuyruk altı örtüsünü karıştırmamak gerekir.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Sağrı belirgin biçimde daha çizgisizdir.
Koyu alt-uç lekeleri ve açık uçlar.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Ot kenarını sessizce tarayın
Şubat
Yerel kaydı rota saymayın
Mart
Şarkı uçuşunu uzaktan izleyin
Nisan
Yuva için otları ayırmayın
Mayıs
Biçim baskısını bildirin
Haziran
Ses oynatmayın
Temmuz
Gençleri yaşta zorlamayın
Ağustos
Geç yuvayı rahatsız etmeyin
Eylül
Kuyruk uçlarını kontrol edin
Ekim
Tüy aşınmasını not edin
Kasım
Sert hava etkisini kaydedin
Aralık
Kısa uçuşu göç saymayın
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Nemli otluk
Uzun otlu çayır ve taşkın düzlüğü.
Sulak alan kenarı
Saz sınırı, hendek ve lagün çayırı.
Otlu tarım mozaiği
Nadas, pirinç ve gecikmeli biçilen tarla.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Dikkuyruklu Ötleğen
Prinia lepida- Kuyruk
- Çok daha uzun ve basamaklı.
- Sırt
- Daha düz ve ince çizgili.
- Ses
- Düzenli “zit”li şarkı uçuşu yok.
Saz Kamışçını
Acrocephalus scirpaceus- Boy
- Daha iri ve uzun gövdeli.
- Sırt
- Düz, çizgisiz kahverengi.
- Kuyruk
- Benekli kısa yelpaze kuyruk yok.
Bıyıklı Kamışçın
Acrocephalus melanopogon- Yüz
- Güçlü beyaz kaş ve koyu yanak.
- Habitat
- Daha çok saz içi.
- Tepe
- Çizgiden çok koyu başlık etkisi.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1Yuva yeriCanlı ve yoğun ot kümesinde, çoğunlukla yerden birkaç on santimetre yukarıda.
- 2Yuva yapısıÖrümcek ağıyla bağlanmış, bitki tüyüyle döşeli, üstü örtülü yan girişli kese.
- 3YumurtaBölgesel kaynaklarda 3–6; Hyogo çalışmasında ortalama 5,7.
- 4KuluçkaDişi yaklaşık 10–12 gün; bölgesel farklılık açıkça korunur.
- 5YavruÇoğunlukla iki eş besler; yaklaşık 13 günde yuvadan ayrılabilir.
- 6EtikOtları ayırmayın, ses oynatmayın, biçim öncesi uzman görüşü alın.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Yelpazekuyruk ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Yelpazekuyrukgiller (Cisticolidae) — 2 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Yelpazekuyruk
Her uçuş yayında tek keskin nota.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
