Yuvarlak baş, orta-kısa koyu bacak ve kısa kuyruk.
Tibet Cılıbıtı
Anarhynchus atrifrons • Tibetan Sand-Plover
Tibet Cılıbıtı
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. Değerlendirilen ad: Charadrius atrifrons. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Tibet Cılıbıtı küçük, yuvarlak başlı bir kıyı kuşudur. Üreme dışında üst tarafı gri-kahverengi, alt tarafı beyazdır. Yüzü çoğunlukla kahverengi, kaşı soluktur; göğsün iki yanındaki koyu lekeler ortaya doğru kesintili bir bant oluşturur. Yalnız bu renklerle benzer cılıbıtlardan ayrılmaz.
Genel Görünüm ve Duruş
Gövdesi derli toplu, gagası koyu renklidir. Büyük Cılıbıta göre başı ve gözü daha küçük, bacakları daha kısadır; gaga dibi de daha az kalındır. Bacaklar çoğunlukla grimsi görünür. Aynı sürüde farklı türler yan yanayken bu oranlar, yalnız başına duran bir kuştakinden daha kolay karşılaştırılır.
Tibet Cılıbıtı, Sibirya Cılıbıtına göre çoğunlukla daha ince yapılı ve uzun gagalı görünür. Bununla birlikte üreme dışı giysileri birbirine çok benzer. Gövde büyüklüğü, başın biçimi, gaga ve bacak oranları birlikte değerlendirilir; tek bir fotoğraftaki gri ton, güvenilir ayrım sağlamaz.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Üreme giysisindeki erkekte yüz ve alın geniş ölçüde siyahtır; göğüsteki kuşak açık turuncu ile şeftali tonları arasındadır. Dişinin yüzündeki siyah alanlar daha çok kahverengiyle yer değiştirir. Siyah alın üzerinde çoğunlukla beyaz yoktur veya iki yanda çok silik beyazlık seçilir. Ancak yaz sonunda üreme dışı giysisine geçerken daha büyük beyaz alın lekeleri belirebilir.
Genç kuşta alın, kahverengi tepeye yumuşak bir geçiş yapar. Sırt ve kanat örtülerindeki sıcak krem kenarlar, pullu bir görünüş oluşturabilir. Göğsün yan lekeleri ortada genellikle birleşmez; yanlar temiz beyazdır.
Uçuşta Görünüm
Üst kanatta beyaz bir bant görülür; kanat altının orta örtü tüyleri ile kanat kökünün altındaki tüyler beyazdır. Kuyruk sokumunun ortası kahverengi, yanları daha beyaz görünür. Uçuşta ayak parmakları kuyruk ucunu aşabilir; bu uzanma pamirensis alt türünde daha az belirgin olabilir.
Ses ve Davranış
Çağrısı kısa ve sert “kit-kit” veya “kruit-kruit” gibi aktarılır. Büyük Cılıbıtın sesiyle çok benzeşebildiğinden, yalnız bu hecelere dayanarak tür belirlenmez.
Malezya’nın güneybatı Johor kıyısında Kasım 2020–Mayıs 2021 gözlemleri, Tibet Cılıbıtlarının kendi türlerinden oluşan topluluklarda da beslenebildiğini gösterdi. Bir arada bulunmaları her zaman barış içinde yem aradıkları anlamına gelmiyordu: aynı besin kaynakları çevresinde rekabet ve saldırgan karşılaşmalar da kaydedildi. Bunlar üreme kolonisine ait davranışlar değil, kıyı çamurluğundaki beslenme gözlemleriydi.
Çin, Rusya ve Tacikistan’dan gelen genetik örnekleri karşılaştıran 2022 araştırmasının bir bölümü de seslere ayrılmıştı. Üç cılıbıt grubunun her birinden 7–10 bireyin kaydı kullanıldı; aynı bireyin tekrar tekrar sayılmaması için her kuştan tek çağrı seçildi. Çağrı dizileri, aralarına sessizlik giren üç–altı benzer heceden oluşuyordu; her hecede önce yükselen, sonra alçalan bir bölüm vardı. Hecelerin hızı, frekans aralığı ve sesin yükselip alçalması gibi sekiz özellik ölçüldü. Bu örneklemde çok özellikli sınıflandırma yüzde 96 doğru sonuç verdi; Tibet ile Büyük Cılıbıtın sesleri arasında küçük bir örtüşme kaldı. Bu, araştırmadaki kayıtların birlikte çözümlemesidir; doğada duyulan her kısa sesin yüzde 96 kesinlikle tanınacağı anlamına gelmez.
Yuvası yerde açılan sığ bir çukurdur. Çin’in Qinghai Gölü’nde 2015–2019 verilerini inceleyen araştırmada, 2017 dışarıda bırakıldı; yuvalar küçük çakıl ve kabuk parçalarıyla döşenmişti. Yumurta bilgisi bulunan 55 yuvanın 41’inde üç yumurta vardı. Süresi ölçülen 14 yuvada kuluçka ortalama 26,3 gün sürdü. Kuluçkaya iki ebeveyn de katılıyordu.
Karıştırılabilecek Türler
1. Büyük Cılıbıt (Anarhynchus leschenaultii) çoğunlukla daha iri ve uzun, ağır gagalıdır. Ancak Türkiye’de üreyen columbinus alt türü küçük ve kısa gagalı olabilir. 2000’de yayımlanan ayrıntılı teşhis incelemesi, bu alt türün gagasının bazen ince ve zayıf göründüğünü vurgular. Büyük Cılıbıtta gaganın üst ve alt parçaları uca doğru yavaşça incelerek daha uzun bir sivrilme oluşturur; Tibet Cılıbıtını içeren atrifrons grubunda uç daha kısa sürede daralır. Aynı inceleme, atrifrons grubunun gagasını Sibirya grubundan daha ince ve sivri tarif eder; bu yüzden aradaki fark her iki karşılaştırmada aynı değildir. Gaga uzunluğunu yalnız gaga dibi ile gözün arkası arasındaki mesafeyle kıyaslayan basit kural da kısa gagalı columbinus bireylerinde şaşabilir. Uç biçimi gibi ince ayrıntılar, uzaktan çekilmiş bulanık görüntüde güvenle değerlendirilemez.
2. Sibirya Cılıbıtı (Anarhynchus mongolus) çoğunlukla daha kısa ve kalın gagalı, daha dolgun gövdeli ve daha kısa bacaklıdır. Üreme dışında göğüs lekeleri ortada daha çok birleşebilir, gövdenin yanlarında grimsi beneklenme bulunabilir. Tibet Cılıbıtında yanlar temiz beyaz, göğüs kuşağı genellikle kesintilidir. Benek bulunmaması tek başına Sibirya Cılıbıtını elemez; bazı bireyler bu işareti göstermez.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Büyük Cılıbıttan kısa-hafif; Sibirya Cılıbıtından ortalama daha ince-uzun.
Siyah alın-yüz, beyaz boğaz, açık turuncu-kestane göğüs.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Kış kuşunda gaga-baş oranını belgeleyin.
Şubat
Büyük Cılıbıtı aynı karede karşılaştırın.
Mart
Eski kayıt adlarını güncel türe taşımayın.
Nisan
Geçiş giysisinde tek renge güvenmeyin.
Mayıs
Türkiye kaydını üreme kanıtı saymayın.
Haziran
Yüksek plato fenolojisini Türkiye’ye kopyalamayın.
Temmuz
Genç kuşta bütün tüy aşınmasını okuyun.
Ağustos
Üstten kanat çizgisini fotoğraflayın.
Eylül
Yan profilde gagayı net çekin.
Ekim
Ham ses ve seri fotoğrafı saklayın.
Kasım
Nadir kayıt için uzman incelemesi isteyin.
Aralık
Dinlenme sürüsünü kaldırmayın.
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Yüksek plato
Kısa otlu, kumlu ve taşlı göl kıyısı üreme alanı.
Gelgit çamurluğu
Üreme dışında başlıca beslenme yüzeyi.
Kumluk ve haliç
Beslenme ve yüksek su dinlenme alanı.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Büyük Cılıbıt
Anarhynchus leschenaultii- Boy
- Daha iri.
- Gaga
- Daha uzun ve ağır.
- Bacak
- Daha uzun görünür.
Sibirya Cılıbıtı
Anarhynchus mongolus- Gaga
- Ortalama daha kısa ve küt.
- Kanat
- Ortalama daha uzun.
- Kış giysisi
- Çok zor; tek işaret yetmez.
Akça Cılıbıt
Anarhynchus alexandrinus- Boy
- Daha küçük.
- Gaga
- Daha ince.
- Ense
- Beyaz yakalı.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1Üreme alanıOrta Asya ve Tibet Platosunda yüksek, açık, seyrek bitkili göl kıyıları; Türkiye’de üreme yok.
- 2Yuva yeriAçık kum veya taşlı kısa otlukta sığ zemin çukuru.
- 3Yuva yapısıKüçük çakıl ve kabuk parçalarıyla seyrek döşenir.
- 4YumurtaQinghai örnekleminde çoğunlukla 3; 1–3 ve ortalama 2,71.
- 5KuluçkaDoğrudan ölçülen 26,3 ± 1,6 gün; iki ebeveyn katılır.
- 6YavruYuvadan kısa sürede ayrılan hareketli kıyı kuşu yavruları; doğrulanmamış uçuş günü verilmez.
- 7EtikYuvaya yaklaşmayın; araç ve sürü hareketini yuva alanına yöneltmeyin.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Tibet Cılıbıtı ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Yağmurcungiller (Charadriidae) — 18 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Tibet Cılıbıtı
Yuvarlak baş, orta-kısa koyu bacak ve kısa kuyruk.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
