kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English

Biyolojik Bilgiler

Boyu
erkek40–51 cm
dişi40–51 cm
Kanat Açıklığı
erkek94–109 cm
dişi94–109 cm
Ağırlığı
erkek650–1000 g
dişi650–1000 g

Tür Bilgisi

Türkçe Külrengi Yelkovan
İngilizce Sooty Shearwater
Bilimsel Ardenna grisea
IUCN Durumu
NT • Tehdide Yakın

Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026

Morfolojik Özellikler ve Görünüm

Hızlı Tanı

Külrengi Yelkovan, gövde altı da koyu olan, uzun ve dar kanatlı bir deniz kuşudur. Kanadın altını gösterdiğinde gümüşümsü bir açıklık seçilebilir; göğüs ve karın beyazlaşmaz. Koyu gövdeyle daha açık kanat altının birlikteliği, beyaz karınlı yelkovanlardan ayrılmasında önemlidir.

Külrengi Yelkovan, Sooty Shearwater ve Ardenna grisea aynı türdür. Eski yayınlardaki Puffinus griseus, bu kuşun önceki cins adıdır. İncelenen AviList v2025b alt tür ayırmaz. Kısa Kuyruklu Yelkovan (Ardenna tenuirostris) ise ayrı bir türdür.

Genel Görünüm ve Duruş

Genel rengi kurum kahverengisinden koyu griye değişir. Baş, kanadın en dış uçuş tüylerinin üstü ve kuyruk daha koyu olabilir. Sırtın omuzlara yakın tüyleri pullu görünebilir. Çene ve boğazın üst bölümü hafifçe açılsa da göğüsten başlayan alt tarafın tamamı beyaz bir alan oluşturmaz; üst tarafın daha soluk bir karşılığı gibi görünür.

Küçük, yuvarlak başı ve kısa kuyruğuna karşılık gövdesi dolgun görünür. Uzun ve ince gaganın ucu belirgin kancalıdır; üstte tüp biçimli burun açıklıkları vardır. Bu yapı, suya yakın uçarken uzaktan görülen dar kanatlı silüeti tamamlar.

Tüyler aşınma ve güneşte solmayla açılabilir.

Yeni Zelanda uzman hesabında ayaklar koyu gri anlatılır. Uçuşta kuyruk ucunun gerisine çok az taşarlar. Ayaklar gövdenin altında kaldığında ya da kuş uzaktayken arka uç olduğundan daha kısa görünebilir. Ayaklarla kuyruk arasındaki ilişki, benzer Kısa Kuyruklu Yelkovanla karşılaştırırken yardımcıdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı tüy görünüşündedir. Gençler de genel desen bakımından erişkinlere benzer; ayrı bir beyaz karınlı gençlik giysisi bulunmaz. Deniz üzerindeki gözlemde yalnız kahverenginin koyuluğuna bakarak erkek, dişi veya kesin yaş etiketi verilmez.

Uçuşta Görünüm

Denize yakın uçarken sert kanat vuruşlarını uzun süzülüşlerle birleştirir. Rüzgâr güçlendiğinde denizin üzerinde daha yüksek yaylar çizebilir, bunları hızlı kanat vuruşları izleyebilir.

Kanat altının gövdeye yakın koyu bölümünden sonra küçük örtü tüylerinde açık kahverengi, gri ve değişen miktarda beyaz görülür. Uzun uçuş tüyleri daha koyudur. Böylece açıklık, kanadın tamamını beyazlatan tekdüze bir yüzey değil, koyu uçuş tüyleriyle çevrelenen daha açık bir bölgedir. Her kuşta aynı keskinlikte beyaz bir leke beklemek doğru değildir.

Ses ve Davranış

Denizde genellikle sessizdir. Yeni Zelanda üreme kolonilerinde ise özellikle geceleri yüksek, ritmik çağrılar duyulur. Oyukta veya yüzeyde duran iki kuş karşılıklı seslenebilir. Gündüz oyuktan daha yumuşak sesler de gelebilir.

Yeni Zelanda’nın Snares Adaları’nda 1968–1969 sezonunda izlenen on yuvada, 32 kuluçka nöbetinin ortalaması yaklaşık 9,4 gündü. Erkek ve dişinin nöbetleri benzer uzunluktaydı; değişimler gece yapılıyordu. Bu süre yumurtanın toplam gelişim süresi değildir: bir eşin oyukta kaldığı bölümün uzunluğudur. Diğeri bu sırada denizdeyken, yumurtanın başında uzun süre aynı kuş bulunabilir. Yeni Zelanda’nın Snares Adaları’nda 1969’da her gün tartılarak izlenen dokuz yavru, ilk beş gününde neredeyse her gece besin alıyordu. Büyüdükçe besinsiz geçen aralar uzadı. Bu küçük örneklem, ebeveynin her gün yuvada bulunmamasının hemen bakımın bittiği anlamına gelmediğini gösterir; araştırmacıların izlediği yavrulardaki gelişim örüntüsüdür.

Yeni Zelanda’da yuva, toprak oyuğunun sonundaki yaprak döküntüsüyle döşenmiş odadır. Tek beyaz yumurta bırakılır; kuluçkayı ve yavru bakımını iki eş paylaşır. Kuluçka 53–56 gün, yavrunun yuvada kalışı 86–106 gün sürer. Uzman hesap, uçup ayrılan yavrunun o aşamada bağımsızlaştığını bildirir. Bunlar Yeni Zelanda üreme anlatımının süreleridir. Koloni zemini oyuklarla dolu olabileceğinden girişlerin üzerinde yürünmemelidir.

Karıştırılabilecek Türler

Yelkovan adıyla bilinen yelkouan biçiminin (Puffinus yelkouan yelkouan; eski dar kapsamıyla Yelkouan Shearwater) üstü koyu gri, altı beyazdır; bazı kuşlarda kanadın gövdeye birleştiği yerde ve kuyruk altında koyu işaretler bulunabilir. İncelenen AviList v2025b yelkouan ile Balear biçimini Mediterranean Shearwater altında birleştirir. Buradaki karşılaştırma beyaz alt taraflı yelkouan alt türü içindir; bütün geniş türün tek görünüşü değildir.

Boz Yelkovanda (Calonectris diomedea; Scopoli’s Shearwater) sarımsı gaga, daha açık kahverengi baş ve beyaz gövde altı farklıdır. İyi bir alt kanat görünüşünde en dış uçuş tüylerinin diplerindeki beyazlık da görülebilir. Ancak Boz Yelkovanı Külrengi Yelkovandan ayırmak için asıl yararlı fark, beyaz gövde altıyla sarı gaganın birlikteliğidir. Külrengi Yelkovanın koyu göğüs ve karnı bu görünüşü vermez.

Büyük Yelkovanda (Ardenna gravis; Great Shearwater) koyu başlık, beyaz boyun yanları ve kuyruk dibindeki dar beyaz bant dikkat çeker. Gövde altı çoğunlukla beyaz, karınla kanat altı değişen kahverengi lekeli olabilir. Gençlerde ve sonbahar sonu-kış erişkinlerinde beyaz boyun halkası daha az belirgindir. Bu yüzden halka eksikliği tek başına Külrengi Yelkovan demek değildir; alttaki geniş beyaz alanlar da incelenir.

Kısa Kuyruklu Yelkovan (Ardenna tenuirostris; Short-tailed Shearwater) benzer koyu renktedir; başı ve gagası görece daha küçüktür. Baş ve gaga oranları, mümkünse kuş farklı açılara döndüğünde birlikte incelenir.

Bilimsel taksonomi ve koruma kaynakları için: Kaynakça
Başka Türle Karşılaştır
Külrengi Yelkovan saha rehberi

Türkiye'de Gözlem Rehberi

Türkiye
3 saniyede ilk kontrol

Üç işareti birlikte ara

Tek işaretle karar verme
01
Baştan kuyruğa isli koyuluk

Üst ve alt taraf genel olarak koyu kahve-is rengidir; karın beyaz değildir.

02
Uzun dar kanatlar

Kanatlar çok uzun, ince ve sivri; gövde güçlü fakat aerodinamik görünür.

03
Gümüşi kanat altı parlaması

Işığa göre koyu kanat altında daha açık gümüşi merkez seçilebilir.

Gözlem Noktaları

10.000 – 20.000+ km
Haritalar’da büyüt
Toplam Gözlem: 0 Güneyde üreme sonrası uzun okyanus dolaşımı

Aylık kayıt yoğunluğu

12 ay
O
Ş
M
N
M
H
T
A
E
E
K
A

Kayıt yoğunluğu gözlem çabasından etkilenir.

Türkiye kuşları

Külrengi Yelkovan

Sooty Shearwater
Ardenna grisea

Üst ve alt taraf genel olarak koyu kahve-is rengidir; karın beyaz değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...