KUŞATLASI.COM
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
TR | EN
ÜYE OL
Rehber & Türler
Kuş Kataloğu (500+ Tür) Dünya Kuşları Tür Karşılaştır Ornitoloji Sözlüğü
Saha & Haritalar
Canlı Gözlem Haritası Nadir Kuş Alarmları CANLI
Topluluk & Galeri
Fotoğraf Galerisi Tür Sor (AI & Topluluk ID) Topluluk Akışı Liderlik Tablosu Video & Ses Kayıtları
Dil / Language:
Türkçe | English

Külrengi Yelkovan

Ardenna grisea • Sooty Shearwater

Kuş Listesine Dön
Külrengi Yelkovan — Erkek tüneme
Erkek tüneme

Biyolojik Bilgiler

Boyu
erkek40–51 cm
dişi40–51 cm
Kanat Açıklığı
erkek94–109 cm
dişi94–109 cm
Ağırlığı
erkek650–1000 g
dişi650–1000 g

Tür Bilgisi

Türkçe Külrengi Yelkovan
İngilizce Sooty Shearwater
Bilimsel Ardenna grisea
Takım Procellariiformes
Familya
Fırtınakuşugiller
(Procellariidae)
IUCN Durumu
NT • Tehdide Yakın
Morfolojik Özellikler ve Görünüm

Hızlı Tanı

Külrengi Yelkovan, açık denizde yaşayan, baştan kuyruğa koyu kahverengi görünen iri bir yelkovandır. Uzun, dar ve sivri kanatları; dolgun gövdesi; küçük ve yuvarlak başı; kısa kuyruğu ile ince, koyu renkli gagası birlikte değerlendirilir. En yararlı işaret, kuş yana döndüğünde kanat altında beliren gümüşümsü açıklıktır. Bu açık alan kanadın iç bölümünde yoğunlaşır; gövde altı koyu kalır. Dolayısıyla beyaz karınlı yelkovanlardaki siyah-beyaz karşıtlık oluşmaz.

Tüyler tazeyken kuş koyu çikolata kahverengisi, güneş ve tuz etkisiyle aşındığında daha soluk kahverengi ya da kül rengi görünebilir. Işığın geliş açısı kanat altındaki gümüşümsü alanı güçlendirebilir veya neredeyse görünmez kılabilir. Bu nedenle tek karede yalnız renk üzerinden tanı konmaz. Kanat biçimi, gövde oranı, uçuş ritmi ve mümkünse kanadın altını gösteren birden fazla fotoğraf birlikte incelenir.

Türkiye denizlerinde çok seyrek karşılaşılan bir tür olduğundan önce daha olası yelkovanlar, karabataklar ve koyu renkli genç martılar dışlanmalıdır. Uzaktan görülen koyu bir deniz kuşuna yalnız “gümüş parladı” izlenimiyle tür adı verilmez. Görüntü yetersizse kayıt koyu renkli yelkovan düzeyinde bırakılmalıdır. Bu yaklaşım, seyrek bir tür için yanlış kesinlik üretmekten daha güvenilirdir.

Genel Görünüm ve Duruş

Külrengi Yelkovanın gövdesi güçlü, kanatları gövdeye göre çok uzun ve dardır. Baş küçük, boyun kısa, kuyruk ise kısa ve hafif yuvarlaktır. Gaga ince, koyu ve ucunda belirgin bir kanca taşır; üstündeki tüp biçimli burun açıklıkları yelkovanların ortak yapısıdır. Göz koyu baş üzerinde çoğu zaman güç seçilir. Ayaklar koyu renkli ve perdelidir; kuş karada dik yürümeye uygun değildir.

Deniz yüzeyinde dinlenirken gövdesi suya alçak oturur. Karabatak gibi uzun boyunlu ve uzun kuyruklu görünmez. Uçarken kanatlarını çoğu zaman düz ya da hafif geriye açılı tutar. Rüzgârlı havada dalga sırtlarını izleyen uzun süzülüşler yapar; birkaç sert kanat vuruşundan sonra yeniden süzülür. Sakin havada daha sık kanat çırpar. Uçuş biçimi ağır bir martıdan daha hızlı ve deniz yüzeyine daha bağlıdır.

Üst taraf genel olarak tekdüze koyu kahverengidir. Baş, sırt, kanat üstü, kuyruk sokumu ve kuyruk arasında güçlü renk sınırları yoktur. Alt tarafta da göğüs ve karın koyudur. Kanat altı örtüleri ise tüy aşınması ve ışığa bağlı olarak açık gri ya da gümüşümsü görünür; uçuş telekleri daha koyu kaldığı için kanadın ortasında belli belirsiz bir açıklık oluşur. Bu alan her bireyde ve her açıdan aynı güçte değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi dış görünüş bakımından güvenilir biçimde ayrılamaz. Boyut ve ağırlık değerleri geniş ölçüde örtüşür; denizde görülen bir kuşun eşeyi tüy rengi ya da gövde büyüklüğüyle belirlenemez. Gençler genel desen bakımından erişkinlere benzer. Tüyleri daha taze olduğunda telek kenarları biraz daha düzenli, renkleri daha koyu ve eşit olabilir. Erişkinlerde aşınma arttıkça üst taraf soluklaşabilir ve kanat altındaki açıklık daha belirgin görünebilir. Bu farklar kesin yaş tayini sağlamaz.

Tür Güney Yarımküre’de, okyanusa yakın adalar ve burunlardaki kolonilerde ürer. Eşler toprak içine uzun bir oyuk kazar veya uygun doğal boşlukları kullanır. Oyuğun sonundaki yuva odası az miktarda ot ve tüy ile döşenebilir. Dişi tek, büyük ve beyaz yumurta bırakır. Her iki eş kuluçkaya katılır; doğrulanmış kaynaklarda kuluçka 53–56 gün, yavrunun yuvada kalma süresi 86–106 gün olarak verilir. Yavrular uzun gelişim döneminde geceleri gelen ebeveynlerce beslenir.

Türkiye’de görülen bir Külrengi Yelkovan göç veya dolaşma dönemindeki deniz kuşudur; ülkede yuva yaptığına ilişkin doğrulanmış bir nüfus bulunmaz. Üreme kolonilerinde oyuklara yaklaşmak, gece güçlü ışık kullanmak ya da kuşları girişte beklemek erişkinleri ve yavruları rahatsız edebilir. Türkiye’de ise kuşu tekneyle yakından izlemek veya uçuş çizgisini kesmek yerine güvenli mesafeden gözlem yapılmalıdır.

Uçuşta Görünüm

Uçuş, türün tanınmasında tünemiş görünüşten daha önemlidir. Külrengi Yelkovan dalga yüzeyine yakın ilerlerken uzun ve dar kanatlarıyla birkaç hızlı, sert vuruş yapar; ardından rüzgârı kullanarak uzun süre süzülür. Kuvvetli rüzgârda yükselip yana yatarak tekrar dalga çukuruna iner. Kuş yana döndüğünde gümüşümsü kanat altı bir an parlar, fakat gövde altı koyu kalmaya devam eder.

Üstten bakıldığında baştan kuyruğa tekdüze isli kahverengi bir kuş görünür. Belirgin açık kuyruk sokumu, beyaz sırt alanı veya açık kanat şeridi yoktur. Alttan görünüşte göğüs ve karın yine koyudur; kanat altı örtülerinin daha açık olması kanadın iç bölümünde yumuşak bir gümüş renk etkisi yaratır. Bu açıklık, Boz Yelkovan veya Yelkovandaki geniş beyaz alt tarafla karıştırılmamalıdır.

Kanat altı görülmeyen uzak bir kuşta yalnız koyu renk ve uzun kanat yeterli değildir. Gövdenin dolgunluğu, kuyruğun kısalığı, kanadın sivriliği ve uçuş ritmi de kaydedilmelidir. Deniz yüzeyindeki kuşun yön değiştirmesi beklenebilir; onu daha iyi görüntülemek için tekneyle kovalamak etik değildir.

Ses ve Davranış

Açık denizde çoğunlukla sessizdir. Beslenen sürülerde zaman zaman burundan gelen kaba ya da inlemeyi andıran sesler duyulabilir. Üreme kolonilerinde ise geceleri çok daha seslidir; oyukların çevresinde gırtlaktan, kedi sesini andıran ve uzaktan tuhaf bir uğultu gibi gelen çağrılar çıkarır. Türkiye’de görülen bir kuşta ses kaydı beklenmez; tanı öncelikle görünüş ve uçuş davranışına dayanır.

Balık, kalamar, kril ve başka deniz omurgasızlarıyla beslenir. Avını su yüzeyinden alabilir, havadan suya dalabilir veya su altında kanatlarını kullanarak aktif biçimde kovalayabilir. Cornell kaynaklarında olağan dalışların çoğunun 40 metreden sığ olduğu, bazı bireylerin yaklaşık 67 metreye kadar indiğinin kaydedildiği belirtilir. Balık sürülerinin, deniz memelilerinin veya balıkçı teknelerinin çevresinde yoğunlaşabilir; ancak tekneden atılan yiyecek doğal beslenme davranışını değiştirebilir.

Üreme alanları ile okyanusların kuzey kesimlerindeki beslenme alanları arasında çok uzun göçler yapar. İzleme çalışmaları Yeni Zelanda’da üreyen bazı bireylerin Pasifik boyunca geniş döngüler çizdiğini göstermiştir. Bu sonuç bütün bireylerin aynı rotayı izlediği anlamına gelmez. Türkiye’deki tek bir kayıt noktasından kuşun hangi koloniden geldiği veya hangi ülkeye gideceği çıkarılamaz.

Karıştırılabilecek Türler

1. Yelkovan: Daha küçük ve daha çevik görünür. Alt tarafı belirgin biçimde beyazdır; kanat altındaki koyuluk daha düzenli bir siyah-beyaz desen oluşturur. Külrengi Yelkovanda gövde altı koyu kalır.

2. Boz Yelkovan: Daha açık kahverengi üst tarafı, beyaz gövde altı ve daha kalın, açık renkli gagasıyla ayrılır. Kanatları genişçe görünür; Külrengi Yelkovanın baştan kuyruğa koyu görünüşünü taşımaz.

3. Büyük Yelkovan: Alt tarafı büyük ölçüde beyazdır; başında koyu başlık, karın bölgesinde koyu leke ve kuyruk sokumunda açık renkli alan görülür. Bu çok parçalı desen Külrengi Yelkovanın tekdüze koyu yapısından farklıdır.

4. Balear Yelkovanı: Daha küçük, daha kısa kanatlı ve alt tarafı kirli beyaz ile kahverengi arasında değişen bir yelkovandır. Uzakta koyu görünebilir. Boyut, gövde oranı ve alt tarafın gerçekten bütünüyle koyu olup olmadığı dikkatle kontrol edilmelidir.

5. Kısa Kuyruklu Yelkovan: Külrengi Yelkovana çok benzer ve bazı bölgelerde ayrım güçtür. Genellikle daha kısa gagalı, daha yuvarlak başlı ve kanat altı daha koyu görünür. Türkiye için olağan bir tür değildir; tek veya zayıf fotoğrafla kesin adlandırılmamalıdır.

6. Karabataklar: Daha uzun boyun, daha uzun kuyruk ve daha geniş kanat gösterir. Kanat çırpışları farklıdır ve yelkovanlara özgü dalga yüzeyini biçen uzun süzülüşleri sergilemezler.

7. Koyu renkli genç martılar: Kanatları daha geniş, kuyrukları ve baş-gaga oranları farklıdır. Martı uçuşu daha esnek kanat vuruşları taşır; Külrengi Yelkovanın dar, sert kanatlı deniz uçuşu görülmez.

Bilimsel taksonomi ve koruma kaynakları için: Kaynakça
Başka Türle Karşılaştır
Külrengi Yelkovan saha rehberi

Türkiye'de Gözlem Rehberi

Türkiye
3 saniyede ilk kontrol

Üç işareti birlikte ara

Tek işaretle karar verme
01
Baştan kuyruğa isli koyuluk

Üst ve alt taraf genel olarak koyu kahve-is rengidir; karın beyaz değildir.

02
Uzun dar kanatlar

Kanatlar çok uzun, ince ve sivri; gövde güçlü fakat aerodinamik görünür.

03
Gümüşi kanat altı parlaması

Işığa göre koyu kanat altında daha açık gümüşi merkez seçilebilir.

Erkek–dişi karşılaştırSürgüyü çek
Erkek Külrengi Yelkovan levhası
Dişi Külrengi Yelkovan levhası
ERKEKDİŞİ

Erkek ve dişi görünüşle ayrılamaz; ölçü farkları örtüşür.

Uzun süzülüş ve sert kanat vuruşunu izleUçuş ipucu
Külrengi Yelkovan kanat üstü uçuş levhası
Deniz yüzeyinde yandan, üstten ve alttanRüzgârda deniz yüzeyini kesen uzun süzülüşleri birkaç sert kanat vuruşu izler; bank yaptığında gümüşi kanat altı parlar.

Tek başına yeterli değildir. Koyu renk tek başına yeterli değildir; uzun dar kanat, kısa kuyruk, ince koyu gaga, süzülüş ritmi ve gümüşi kanat altını birlikte değerlendirin.

Bu ay

Türkiye’de bugün nerede aranır?

Gözlem kontrolü

4 işareti doğrula

0/4

Ornitolojik Saha Teşhis Levhası ve Ayırt Edici Özellikler

Numaralara tıklayın: kuş teşhis açısına yumuşakça döner, ilgili bölge vurgulanır ve bütün özellikler yan panelde açıklanır.

Türleri Kıyasla Saha Teşhis Standardı
Külrengi Yelkovan Erkek tüneme
Külrengi Yelkovan Kafa ve gaga
Külrengi Yelkovan Kanat üstü uçuş
Külrengi Yelkovan Kanat altı uçuş
Teşhis İpucu: 1 / 4 Erkek tüneme
Külrengi Yelkovan teşhis kilidi tamam — kritik işaretler gezildi.

1. Baştan kuyruğa isli koyuluk

Üst ve alt taraf genel olarak koyu kahve-is rengidir; karın beyaz değildir.

Kritik Saha Belirteci: Bu özelliği hızlı tanıdaki diğer ayırıcı işaretlerle birlikte doğrulayın.
Tüy ve Yaş Notu: Işık, görüş açısı, yaş ve tüy aşınması özelliğin görünüşünü değiştirebilir.
Benzer Türlerle Karşılaştırma: Yelkovan: Alt taraf: Belirgin beyaz; Boyut: Daha küçük

Benzeyen ve karıştırılan türler

Tanımlarken Külrengi Yelkovan ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.

Gözlem Noktaları

10.000 – 20.000+ km
Haritalar’da büyüt
Toplam Gözlem: 0 Güneyde üreme sonrası uzun okyanus dolaşımı

Aylık kayıt yoğunluğu

12 ay
O
Ş
M
N
M
H
T
A
E
E
K
A

Kayıt yoğunluğu gözlem çabasından etkilenir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...
Kuş Atlası 500+ Tür Kataloğu Seçmek için ↵ Enter