Üst ve alt taraf genel olarak koyu kahve-is rengidir; karın beyaz değildir.
Külrengi Yelkovan
Ardenna grisea • Sooty Shearwater
Külrengi Yelkovan
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Külrengi Yelkovan, gövde altı da koyu olan, uzun ve dar kanatlı bir deniz kuşudur. Kanadın altını gösterdiğinde gümüşümsü bir açıklık seçilebilir; göğüs ve karın beyazlaşmaz. Koyu gövdeyle daha açık kanat altının birlikteliği, beyaz karınlı yelkovanlardan ayrılmasında önemlidir.
Külrengi Yelkovan, Sooty Shearwater ve Ardenna grisea aynı türdür. Eski yayınlardaki Puffinus griseus, bu kuşun önceki cins adıdır. İncelenen AviList v2025b alt tür ayırmaz. Kısa Kuyruklu Yelkovan (Ardenna tenuirostris) ise ayrı bir türdür.
Genel Görünüm ve Duruş
Genel rengi kurum kahverengisinden koyu griye değişir. Baş, kanadın en dış uçuş tüylerinin üstü ve kuyruk daha koyu olabilir. Sırtın omuzlara yakın tüyleri pullu görünebilir. Çene ve boğazın üst bölümü hafifçe açılsa da göğüsten başlayan alt tarafın tamamı beyaz bir alan oluşturmaz; üst tarafın daha soluk bir karşılığı gibi görünür.
Küçük, yuvarlak başı ve kısa kuyruğuna karşılık gövdesi dolgun görünür. Uzun ve ince gaganın ucu belirgin kancalıdır; üstte tüp biçimli burun açıklıkları vardır. Bu yapı, suya yakın uçarken uzaktan görülen dar kanatlı silüeti tamamlar.
Tüyler aşınma ve güneşte solmayla açılabilir.
Yeni Zelanda uzman hesabında ayaklar koyu gri anlatılır. Uçuşta kuyruk ucunun gerisine çok az taşarlar. Ayaklar gövdenin altında kaldığında ya da kuş uzaktayken arka uç olduğundan daha kısa görünebilir. Ayaklarla kuyruk arasındaki ilişki, benzer Kısa Kuyruklu Yelkovanla karşılaştırırken yardımcıdır.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi aynı tüy görünüşündedir. Gençler de genel desen bakımından erişkinlere benzer; ayrı bir beyaz karınlı gençlik giysisi bulunmaz. Deniz üzerindeki gözlemde yalnız kahverenginin koyuluğuna bakarak erkek, dişi veya kesin yaş etiketi verilmez.
Uçuşta Görünüm
Denize yakın uçarken sert kanat vuruşlarını uzun süzülüşlerle birleştirir. Rüzgâr güçlendiğinde denizin üzerinde daha yüksek yaylar çizebilir, bunları hızlı kanat vuruşları izleyebilir.
Kanat altının gövdeye yakın koyu bölümünden sonra küçük örtü tüylerinde açık kahverengi, gri ve değişen miktarda beyaz görülür. Uzun uçuş tüyleri daha koyudur. Böylece açıklık, kanadın tamamını beyazlatan tekdüze bir yüzey değil, koyu uçuş tüyleriyle çevrelenen daha açık bir bölgedir. Her kuşta aynı keskinlikte beyaz bir leke beklemek doğru değildir.
Ses ve Davranış
Denizde genellikle sessizdir. Yeni Zelanda üreme kolonilerinde ise özellikle geceleri yüksek, ritmik çağrılar duyulur. Oyukta veya yüzeyde duran iki kuş karşılıklı seslenebilir. Gündüz oyuktan daha yumuşak sesler de gelebilir.
Yeni Zelanda’nın Snares Adaları’nda 1968–1969 sezonunda izlenen on yuvada, 32 kuluçka nöbetinin ortalaması yaklaşık 9,4 gündü. Erkek ve dişinin nöbetleri benzer uzunluktaydı; değişimler gece yapılıyordu. Bu süre yumurtanın toplam gelişim süresi değildir: bir eşin oyukta kaldığı bölümün uzunluğudur. Diğeri bu sırada denizdeyken, yumurtanın başında uzun süre aynı kuş bulunabilir. Yeni Zelanda’nın Snares Adaları’nda 1969’da her gün tartılarak izlenen dokuz yavru, ilk beş gününde neredeyse her gece besin alıyordu. Büyüdükçe besinsiz geçen aralar uzadı. Bu küçük örneklem, ebeveynin her gün yuvada bulunmamasının hemen bakımın bittiği anlamına gelmediğini gösterir; araştırmacıların izlediği yavrulardaki gelişim örüntüsüdür.
Yeni Zelanda’da yuva, toprak oyuğunun sonundaki yaprak döküntüsüyle döşenmiş odadır. Tek beyaz yumurta bırakılır; kuluçkayı ve yavru bakımını iki eş paylaşır. Kuluçka 53–56 gün, yavrunun yuvada kalışı 86–106 gün sürer. Uzman hesap, uçup ayrılan yavrunun o aşamada bağımsızlaştığını bildirir. Bunlar Yeni Zelanda üreme anlatımının süreleridir. Koloni zemini oyuklarla dolu olabileceğinden girişlerin üzerinde yürünmemelidir.
Karıştırılabilecek Türler
Yelkovan adıyla bilinen yelkouan biçiminin (Puffinus yelkouan yelkouan; eski dar kapsamıyla Yelkouan Shearwater) üstü koyu gri, altı beyazdır; bazı kuşlarda kanadın gövdeye birleştiği yerde ve kuyruk altında koyu işaretler bulunabilir. İncelenen AviList v2025b yelkouan ile Balear biçimini Mediterranean Shearwater altında birleştirir. Buradaki karşılaştırma beyaz alt taraflı yelkouan alt türü içindir; bütün geniş türün tek görünüşü değildir.
Boz Yelkovanda (Calonectris diomedea; Scopoli’s Shearwater) sarımsı gaga, daha açık kahverengi baş ve beyaz gövde altı farklıdır. İyi bir alt kanat görünüşünde en dış uçuş tüylerinin diplerindeki beyazlık da görülebilir. Ancak Boz Yelkovanı Külrengi Yelkovandan ayırmak için asıl yararlı fark, beyaz gövde altıyla sarı gaganın birlikteliğidir. Külrengi Yelkovanın koyu göğüs ve karnı bu görünüşü vermez.
Büyük Yelkovanda (Ardenna gravis; Great Shearwater) koyu başlık, beyaz boyun yanları ve kuyruk dibindeki dar beyaz bant dikkat çeker. Gövde altı çoğunlukla beyaz, karınla kanat altı değişen kahverengi lekeli olabilir. Gençlerde ve sonbahar sonu-kış erişkinlerinde beyaz boyun halkası daha az belirgindir. Bu yüzden halka eksikliği tek başına Külrengi Yelkovan demek değildir; alttaki geniş beyaz alanlar da incelenir.
Kısa Kuyruklu Yelkovan (Ardenna tenuirostris; Short-tailed Shearwater) benzer koyu renktedir; başı ve gagası görece daha küçüktür. Baş ve gaga oranları, mümkünse kuş farklı açılara döndüğünde birlikte incelenir.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Kanatlar çok uzun, ince ve sivri; gövde güçlü fakat aerodinamik görünür.
Işığa göre koyu kanat altında daha açık gümüşi merkez seçilebilir.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Oca
Çok seyrek deniz kaydı. Kıyıdan açık denizi tarayın; fırtınada güvenliği öne alın ve kuşu tekneyle kovalamayın.
Şub
Çok seyrek. Kıyıdan açık denizi tarayın; fırtınada güvenliği öne alın ve kuşu tekneyle kovalamayın.
Mar
Kuzeye pelajik hareket. Rüzgârlı burunlarda uzun dar kanatlı koyu yelkovanı süzülüş ritmiyle seçin.
Nis
İlkbahar geçiş olasılığı. Rüzgârlı burunlarda uzun dar kanatlı koyu yelkovanı süzülüş ritmiyle seçin.
May
Pelajik hareket. Rüzgârlı burunlarda uzun dar kanatlı koyu yelkovanı süzülüş ritmiyle seçin.
Haz
Çoğunlukla okyanusta. Kıyıdan açık denizi tarayın; fırtınada güvenliği öne alın ve kuşu tekneyle kovalamayın.
Tem
Çoğunlukla okyanusta. Kıyıdan açık denizi tarayın; fırtınada güvenliği öne alın ve kuşu tekneyle kovalamayın.
Ağu
Güneye hareket başlar. Rüzgârlı burunlarda uzun dar kanatlı koyu yelkovanı süzülüş ritmiyle seçin.
Eyl
Sonbahar geçiş olasılığı. Rüzgârlı burunlarda uzun dar kanatlı koyu yelkovanı süzülüş ritmiyle seçin.
Eki
Fırtına sonrası olasılık. Rüzgârlı burunlarda uzun dar kanatlı koyu yelkovanı süzülüş ritmiyle seçin.
Kas
Çok seyrek. Kıyıdan açık denizi tarayın; fırtınada güvenliği öne alın ve kuşu tekneyle kovalamayın.
Ara
Çok seyrek. Kıyıdan açık denizi tarayın; fırtınada güvenliği öne alın ve kuşu tekneyle kovalamayın.
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Açık deniz
Kıyıdan uzak pelajik sular, akıntı sınırı ve besin toplanma hattı.
Rüzgârlı burun ve boğaz
Kuvvetli deniz rüzgârında kıyıdan geçişin izlenebildiği burun ve boğazlar.
Pelajik gözlem hattı
Tekneden güvenli ve rahatsız etmeyen deniz gözlemi; kuşun rotası kesilmez.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Yelkovan
Puffinus yelkouan- Alt taraf
- Belirgin beyaz
- Boyut
- Daha küçük
- Uçuş
- Daha hızlı ve çevik
Boz Yelkovan
Calonectris diomedea- Alt taraf
- Beyaz
- Gaga
- Kalın ve sarı
- Yapı
- Daha iri-geniş kanatlı
Büyük Yelkovan
Ardenna gravis- Karın
- Beyaz
- Baş
- Koyu başlık
- Kuyruk üstü
- Beyaz bant
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1Güney yarımkürede oyukOkyanus adalarında toprak oyuk veya kaya çatlağında koloni.
- 2Yumuşak döşeli odaOyuk sonundaki oda ot ve yaprakla az miktarda döşenir.
- 3Tek yumurtaBüyük beyaz yumurta bırakır.
- 4Yaklaşık 53–56 günİki eş dönüşümlü kuluçkaya yatar; yavru uzun süre yuvada kalır.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Külrengi Yelkovan ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Fırtınakuşugiller (Procellariidae) — 5 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Külrengi Yelkovan
Üst ve alt taraf genel olarak koyu kahve-is rengidir; karın beyaz değildir.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
