Koyu takke, beyaz ense yakası ve koyu pullu sırt.
Büyük Yelkovan
Ardenna gravis • Great Shearwater
Büyük Yelkovan
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Büyük Yelkovan (Ardenna gravis; Great Shearwater), koyu takkesi, açık ense yakası, pullu kahverengi üst tarafı ve kuyruk kökündeki dar beyaz bantla tanınan iri bir deniz kuşudur. Uzun, ince, ucu kancalı gaga siyahtır. Alt tarafta beyaz zemin üzerindeki kahverengi karın ve kanat lekeleri de tanıya yardım eder.
Genel Görünüm ve Duruş
Yeni Zelanda’nın uzman rehberi, koyu takkenin gözün altına indiğini, sırt ve omuz tüylerindeki açık kenarların pullu görünüm oluşturduğunu belirtir. Koyu kuyrukla beyaz kuyruk kökü birbirinden ayrılır. Göz koyu, bacaklar pembe-gridir; kuyruk beyaz bir yelpaze gibi görünmez.
Sahadaki görünüş uzaklıkla değişir. BirdGuides teşhis rehberinde, güneş alan beyaz boyun yanlarının uzaktan parlayarak kuşu neredeyse beyaz başlı gösterebildiği anlatılır. Aynı uzaklıkta koyu takke ve ince gaga kaybolabilir. Bu nedenle yalnız görülen en parlak alana bakmak yerine, farklı dönüşlerde başın ve gövdenin desenini izlemek gerekir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek, dişi ve gençte ense beyazlığını kesin bir kimlik kartı gibi kullanmamak gerekir. ABD’nin Massachusetts Körfezi ile Güney Atlantik’teki Gough ve Inaccessible adalarını kapsayan, 2025’te yayımlanmış çalışma; açık enseli gençler ve koyu enseli erişkinler bulmuştur. Beyaz yaka, tek başına erişkinlik veya dişilik kanıtı değildir.
Uçuşta Görünüm
Uçarken kanatlarını gövdeden oldukça düz uzatır. Kanadın gövdeye bağlanan kısmı Atlantik Boz Yelkovanındakinden daha dar, dış bölümü daha ince ve sivrilendir. Kanat vuruşları daha hızlı ve sert görünür. Kuvvetli rüzgârda yükselip yana yatabilir.
Alttan görünüşte kanatların büyük bölümü beyazdır; uçlar ve arka kenar koyudur. Koltuk çevresinde ve kanat altında değişen miktarda kahverengi bulunur. Karın lekesi bazı kuşlarda çok siliktir. Gölgede kaybolan bir lekeyi yok saymak veya her kahverengi lekeli deniz kuşunu bu tür kabul etmek doğru değildir.
Ses ve Davranış
Denizde gruplar halinde dinlenebilir. Balıkçı teknelerine sokulan topluluklarda sesli ve saldırgan besin rekabeti görülebilir; türün denizde her zaman sessiz olduğu söylenemez.
Karıştırılabilecek Türler
Atlantik Boz Yelkovanının (Calonectris borealis; Cory’s Shearwater) kalın, sarı gagası ve soluk kahverengi başı önemli farklardır. Baş ile beyaz boğaz arasındaki geçiş daha yumuşaktır; Büyük Yelkovandaki keskin takke görünümü oluşmaz. Karnı ve kanat altı daha temiz beyazdır. Sakin havada kanatlarını daha gevşek çırpar ve ön kenarı daha kavisli tutar.
Külrengi Yelkovan (Ardenna grisea; Sooty Shearwater) genel olarak koyu kahverengidir. Kanat altında gümüşümsü açık alanlar görünse de Büyük Yelkovanın beyaz göğüs ve karın zeminini taşımaz. Benzer sert kanat vuruşları, bu belirgin gövde rengi farkıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Kuyruk üstü örtülerinde dar beyaz at nalı.
Değişken koyu karın lekesi ve düzensiz alt kanat.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Düzenli kışçı varsaymayın.
Şubat
Karın lekesini tek başına kullanmayın.
Mart
Siyah gagayı doğrulayın.
Nisan
Sağrı at nalını üstten görün.
Mayıs
Atlantik tarihini kopyalamayın.
Haziran
Tek noktayı rota saymayın.
Temmuz
Yaka aşınmış olabilir.
Ağustos
Kanat altını net çekin.
Eylül
Karma sürüyü tek tür sanmayın.
Ekim
Gemi takibini rota saymayın.
Kasım
Güney üreme ayını kopyalamayın.
Aralık
OSME bölge kaydını Türkiye saymayın.
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Soğuk açık deniz
Sahanlık, banka ve üretken cepheler.
Bitkili ada yamacı
Tussock, eğrelti ve alçak ağaçlıklı koloni.
Geçici besin topluluğu
Balık sürüsü veya gemi çevresi, sabit rota değil.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Atlantik Boz Yelkovanı
Calonectris borealis- Gaga
- Sarı ve daha kalın.
- Baş
- Belirgin takke-yaka yok.
- Karın
- Koyu leke yok.
Külrengi Yelkovan
Ardenna grisea- Alt taraf
- Tümü koyu.
- Sağrı
- Beyaz at nalı yok.
- Baş
- Beyaz yaka yok.
Yelkovan
Puffinus yelkouan- Boy
- Daha küçük.
- Gaga
- Daha ince.
- Desen
- Takke-yaka-at nalı birleşimi yok.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1TürkiyeDoğrulanmış doğal üreme yok.
- 2Yuva yeriGüney Atlantik adasında bitkili yamaç.
- 3Yuva yapısıYaklaşık 90 cm oyuk veya kaya yarığı.
- 4YumurtaTipik 1 beyaz yumurta.
- 5Kuluçka53–57 gün; iki eşey katılır.
- 6Yavru105–120 gün yuvada; geçici olarak erişkinden ağır.
- 7EtikKovuğu açmayın, koloni kuşunu kaldırmayın.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Büyük Yelkovan ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Fırtınakuşugiller (Procellariidae) — 5 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Büyük Yelkovan
Koyu takke, beyaz ense yakası ve koyu pullu sırt.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
