Siyah maske gözden enseye uzanır; gövde ipeksi gridir.
Hurmayiyen
Hypocolius ampelinus • Hypocolius
Hurmayiyen
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Hurmayiyen (Hypocolius ampelinus; İngilizce Grey Hypocolius, ayrıca Hypocolius), soluk gri tüylü, ince gövdeli ve uzun kuyruklu bir ötücüdür. Cornell’in tanı hesabı kısa gagasını, ucunda siyah bant bulunan uzun kuyruğunu ve erkeğin siyah yüz maskesini birlikte vurgular. Kurak çalılıklar, çöl ve bunların çevresindeki tarım alanlarında görülebilir.
Erkeğin alt tarafı sırttan daha açıktır; soluk gri, açık devetüyü veya beyazımsı görünebilir. Gözleri koyu kahverengi, gagası siyahımsı ve dipte daha açıktır. Bacakları sarımsı ten rengi ile saman sarısı arasında değişir.
Genel Görünüm ve Duruş
İnce gövdesine oranla kısa gagası ve uzun kuyruğu dikkat çeker. Cornell’in uzman tanı hesabı, açık gri kuşu bu üç özellikle tarif eder. Çoğunlukla küçük gruplar halinde, meyveli ağaç ve çalıların arasında görülür.
Baş ve ense tüylerinin duruşu da görünüşü değiştirir. Grimmett ve Inskipp’lerin uzman rehberi, heyecanlandığında veya alarmda ense tüylerini kaldırdığını anlatır. Çalının tepesine konup uzun süre hareketsiz kalabilir. Bu ense kabarıklığı, İpekkuyruğun uzun tepeliğinden farklıdır. Aynı rehber, ağaç ve çalı içinde dallar arasında sıçrayarak ve tırmanır gibi ilerlediğini anlatır. Gövdesini küçük destekler arasında taşıyarak meyveye ulaşması, uçarken görülen güçlü kanat vuruşlarından farklı bir harekettir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Dişide erkeğin siyah maskesi yoktur. Üst taraf daha donuk gri-kahverengi, boğaz krem rengidir. Kanat tüylerindeki beyaz uçlar dar, kuyruktaki koyu uç bandı daha belirsizdir. Dolayısıyla maskesiz bir birey, erkek resmiyle uyuşmuyor diye elenmemelidir.
Gençler açık kum kahverengisidir; kuyruk ucunda hafif koyuluk, alt gaganın dibinde ten rengi görülebilir. 2014 Kuveyt gözleminde kısa kuyruklu yavru, kanatlarını titreterek erişkini izlemiş ve besin istemiştir.
Uçuşta Görünüm
Uçuş güçlü ve hemen hemen doğrudandır. Uzun kuyruk hafifçe aşağı yukarı oynarken gövde görece sabit kalır. Kanat açılınca siyah tüylerdeki beyaz uçlar ve koyu kuyruk ucu seçilir.
Güçlü uçuşunda hızlı kanat vuruşları görülebilir. Grimmett ve Inskipp’lerin rehberi, zaman zaman dalar gibi süzüldüğünü veya yüksekte daire çizdiğini de belirtir. Bu davranış, olağan ilerleyişinin doğrudan olmasına aykırı değildir; kuş her uçuş boyunca aynı hareketi sürdürmek zorunda değildir.
Ses ve Davranış
Uzman tür kaynağı ana çağrıyı, son iki hecesi alçalan melodik bir “tre-tur-tur” olarak betimler; kısa bir “vii-u” da duyulabilir. Kur sırasında güçlü ve kesintisiz bir “kirrr” sesi çıkarabilir. Rahatsız edildiğinde sık çalıya sığınıp hareketsiz kalabilir. Özellikle kışın toplu geceleme yapar.
Suudi Arabistan için hazırlanmış uzman rehber, sakin kuşun çalının tepesinde açıkta durabildiğini, ürktüğünde ise hızla örtüye girdiğini anlatır. Uçuşu yüksekte ve doğrudandır; ürktüğünde hızla alçalarak bitkilere yönelebilir. Sığınağa yaklaşırken kuyruk ve kanatlarını yelpaze gibi açıp son anda yavaşlayabilir. Aynı hesapta uçarken ve geceleme yerinde sesli, beslenirken daha sessiz olduğu belirtilir. Suudi Arabistan’daki kış sürülerinde, mevsimin sonuna doğru çiftler belirginleşir; üreme yaklaşırken ötebilir ve gösteri yapabilirler.
Yuva dallarla desteklenen açık bir çanaktır. Kuveyt’te 2014’te incelenen bir yuva, ılgın ağacında yaklaşık 2,5 m yüksekteydi; içi tüy ve ılgın yapraklarıyla döşenmişti. İran’ın Huzistan bölgesindeki 2011 araştırmasında yumurtlamanın tamamlandığı yuvalarda 3–5 yumurta vardı. 2019’daki İngilizce yayın, aynı bölgedeki önceki çalışmadan kuluçka ortalamasını 15 gün olarak aktarır. Bu süre yeni Kuveyt gözleminde ölçülmüş değildir; bütün yuvaların aynı günde açıldığı anlamına gelmez.
Kuveyt’te 2014’te izlenen yuvalı çiftte ebeveynler yuvaya yakın kalıp alanı korumuştur. Yakına başka bir kuş geldiğinde erişkinlerden biri ona yönelerek seslenmiş; uzaklaşana kadar izlemiştir. Ebeveynler kuluçkaya sırayla yatmış, yuvadaki üç yavruya böcek taşımıştır.
Karıştırılabilecek Türler
İpekkuyruk Bombycilla garrulus da maskeli ve yumuşak tüylüdür. Ancak belirgin tepeliği, sarı kuyruk ucu ve kanadındaki sarı-beyaz işaretlerle ayrılır; erişkinlerin bazı kanat tüylerinde kırmızı uçlar da bulunur. Hurmayiyen’in uzun kuyruğundaki koyu uç, İpekkuyruğun sarı uçlu kısa kuyruğuyla karıştırılmamalıdır.
Genç İpekkuyrukta tepelik daha kısa, yüz maskesi daha dar ve alt taraf kahverengi çizgili olabilir. Boğazı erişkindeki gibi siyah olmayıp beyazdır; kanat ve kuyruktaki sarı alanlar da daha dardır. Bu yaş farkı nedeniyle erişkin İpekkuyruktaki bütün süsleri gençte aramak doğru değildir. Yine de İpekkuyruğun sarı uçlu kısa kuyruğu, Hurmayiyenin uzun ve koyu uçlu kuyruğundan farklıdır.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Kuyruk gövdeye göre uzun, ucu siyah bantlı ve kareye yakındır.
Erkeğin siyah dış kanadında kalın beyaz telek uçları açılır.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Kışlama varsaymayın.
Şubat
İpekkuyrukta tepeyi kontrol edin.
Mart
Türkiye rotası çizmeyin.
Nisan
Gri renkle karar vermeyin.
Mayıs
Yuva dönemi Türkiye’ye taşınmaz.
Haziran
Çalıları açmayın.
Temmuz
Ses çalmayın.
Ağustos
Ham görüntüyü saklayın.
Eylül
Uzun kare kuyruğu doğrulayın.
Ekim
Erkek maskesini birkaç açıdan görün.
Kasım
Side kaydını tarihsel olay olarak okuyun.
Aralık
Yeni iddiayı uzman kuruluna sunun.
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Hurmalık ve meyve bahçesi
Meyve, gölge ve ortak tünek aynı alanda bulunur.
Vaha ve sulanan yeşillik
Kurak çevrede suya yakın ağaç kümeleri odak oluşturur.
Akarsu vadisi çalılığı
Ilıgın, akasya ve hünnap yuva desteği sağlar.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
İpekkuyruk
Bombycilla garrulus- Tepe
- Belirgin tepeli.
- Kuyruk
- Sarı uçlu.
- Kanat
- Kırmızı-sarı ayrıntılar.
Kara Alınlı Örümcekkuşu
Lanius minor- Gaga
- Güçlü ve kancalı.
- Kuyruk
- Daha kısa.
- Kanat
- Beyaz yama farklı yerde.
Arap Bülbülü
Pycnonotus xanthopygos- Baş
- Siyah başlıklı.
- Kuyruk
- Daha kısa ve farklı uçlu.
- Gövde
- İpeksi kül grisi değil.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1SistemEşli çift; yer yer gevşek üreme topluluğu.
- 2Yuva yeriYoğun çalı veya küçük ağaç dalları arasında, çoğu kez gölgeli.
- 3Yuva yapısıOt, ince dal, kökçük ve liften çanak; yaprak, yün, kıl veya tüyle döşeli.
- 4YumurtaKaynaklarda çoğunlukla 3–4.
- 5Kuluçkaİran saha çalışmasında ortalama 15 gün; iki eş katılabilir.
- 6YavruYaklaşık 17–20 gün yuva süresi; iki ebeveyn besler.
- 7EtikDalları ayırmayın, gölgeyi bozmayın, ses çalmayın ve konumu paylaşmayın.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Hypocolius — 1 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Hurmayiyen
Siyah maske gözden enseye uzanır; gövde ipeksi gridir.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
