Aşırı uzun, dar kanatlar
Tünemiş kuşta kanat uçları uzun kuyruğun ucuna ulaşır ya da onu hafifçe geçer; uçuşta orak biçimli görünür.
Ada Doğanı
Falco eleonorae • Eleonora's Falcon
KUŞ ATLASI SESLİ REHBERİ
Ada Doğanı
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Erkek tüneme
Biyolojik Bilgiler
Boyu
erkek38 cm
dişi38 cm
Kanat Açıklığı
erkek90 cm
dişi105 cm
Ağırlığı
erkek341 g
dişi414 g
Tür Bilgisi
Türkçe
Ada Doğanı
İngilizce
Eleonora's Falcon
Bilimsel
Falco eleonorae
Takım
Falconiformes
Familya
IUCN Durumu
LC
• Asgari Kaygı
Morfolojik Özellikler ve Görünüm
Genel Görünüm ve Duruş
Ada Doğanı ince gövdeli, uzun kuyruklu ve olağanüstü uzun-dar kanatlı orta boy bir doğandır. Kapalı kanat uçları tünemiş kuşta kuyruk ucuna ulaşır veya hafifçe geçer. Uçuşta kanatlar sivri ve orak biçimli, kuyruk uzun ve dardır; Gök Doğan kadar iri göğüslü ve kaslı görünmez.
Türde açık ve koyu olmak üzere iki ana renk morfu bulunur; morf eşeyi ya da yaşı göstermez. Açık morfta üst taraf koyu duman kahverengisi, yanak açık, bıyık dar ve siyahtır. Alt taraf sıcak krem-pas zemin üzerinde koyu uzunlamasına çizgilidir ve alt karına doğru kızıl ton güçlenebilir. Koyu morf bütünüyle isli koyu kahverengi-siyah görünür; yakından uçuş telekleriyle örtüler arasındaki ton farkı seçilir. Her iki morfta kanat altı örtüleri uçuş teleklerinden daha koyudur.
Hızlı Tanı
Tanıda dört işareti birlikte arayın: çok uzun dar kanat, uzun dar kuyruk, ince gövde ve koyu kanat altı örtü alanı. Açık morfta buna açık yanak, ince bıyık ve pas tonlu çizgili alt taraf eklenir. Tünemiş kuşta kanat ucunun kuyruğa ulaşması çok değerlidir; ancak tek başına yeterli değildir.
Karıştırılabilecek Türler
Delice Doğan daha küçük ve kısa kuyrukludur; erişkinde açık alt taraf ve pas renkli paça gösterir. Gök Doğan daha iri, güçlü göğüslü ve geniş kanat tabanlıdır; kalın bıyığı yanağı daraltır. Ala Doğan daha küçük-kompakt, erişkin erkeği gri ve pas paçalıdır. Yüksekteki bir kuş yalnız koyu görünüşüne göre teşhis edilmemelidir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Dişi ortalama daha iri ve ağırdır; tek bireyde yalnız gövde büyüklüğünden eşey tayini güvenilir değildir. Renk morfu cinsiyetten bağımsızdır: açık ve koyu bireyler her iki eşeyde de görülür. Erişkin erkeğin ayakları, göz halkası ve gaga dibindeki çıplak deri parlak sarı; dişide bu alanlar çoğunlukla sarı-yeşil ile mavimsi tondadır. Işık ve fotoğraf rengi bu ayrımı yanıltabileceğinden bütün çıplak bölgeler birlikte görülmelidir.
Genç birey iki morfta birbirine daha çok benzer. Üst taraf kahverengi ve açık kenarlı, alt taraf açık zemin üzerinde yoğun uzunlamasına çizgilidir. Kanat altında koyu örtüler ile daha açık uçuş telekleri arasındaki karşıtlık belirgindir. Gençte çıplak deri renkleri erişkindeki kadar oturmuş değildir.
Uçuşta Görünüm
Üreme öncesinde çoğunlukla iri böcekleri havada yakalar; kıyı sırtlarında ve açık yamaçlarda rüzgârı kullanarak süzülür. Üreme döneminde avını büyük ölçüde Akdeniz üzerinden geçen küçük göçmen kuşlara çevirir. Deniz ve kıyı üzerinde uzun, manevralı kovalamalar yapar; Gök Doğan gibi yalnız yüksekten dik dalışa bağlı değildir.
Ses ve Davranış
Uçuş güçlü fakat zariftir; seri kanat vuruşları uzun süzülüşlerle değişir. Kolonide keskin ve hızlı tekrarlanan çağrılar duyulur. Ses diğer doğanlarla örtüşebildiği için görsel yapı, kanat altı ve morf özellikleriyle birlikte kullanılmalıdır.
Türkiye'de Görülme, Takvim ve Habitat
Türkiye'de Akdeniz ve Ege kıyılarıyla adalarda yaz konuğu, geçit kuşu ve yerel üreyicidir. İlk kuşlar ilkbaharda ulaşır; çiftler yaz başında koloni çevresine yerleşir. Yumurtlama olağandışı biçimde Temmuz sonu-Ağustos dönemine kayar, yavru bakımı Eylül'deki ötücü göçüyle çakışır. Ekim-Kasım döneminde Afrika üzerinden Madagaskar yönüne göç eder; kışı ağırlıkla Madagaskar'da geçirir.
Üremede deniz adaları, sarp kıyı falezleri, gölgeli kaya oyukları ve çıkıntıları kullanır. Üreme öncesi böcek avında makilik, açık taşlık yamaç, kıyı ovası ve rüzgârlı sırtlarda görülebilir. Koloni çevresinde tekneyle yaklaşmak, kaya çıkıntılarına çıkmak veya yem taşıyan kuşu izlemek yuva yerini tehlikeye atar.
Beslenme
İlkbahar ve yaz başında yusufçuk, çekirge, iri böcek ve başka uçan omurgasızlar önemlidir. Geç yazda küçük ötücüler, özellikle deniz geçişinde yorulan göçmen kuşlar temel av olur. Av çoğunlukla havada yakalanır ve yuva alanına taşınır. Beslenme takvimindeki bu keskin değişim, türün geç üreme stratejisinin merkezindedir.
Yuva, Yumurta ve Kuluçka
Ada Doğanı, deniz adaları ve sarp kıyı falezlerinde gölgeli bir oyuğa, kaya çıkıntısına, büyük bir taşın altına veya seyrek çalı dibindeki korunaklı bir noktaya yuva yapar. Dal yığını kurmaz; toprak, çakıl ya da kaya kırıntısı üzerindeki sığ bir kazıntıyı kullanır. Komşu yuvalar kimi kolonide birbirine yakın, kiminde daha uzaktır.
Çift genellikle 2–3 yumurta bırakır; kaydedilen sayı 1–4 arasında değişir, beş yumurta çok seyrektir. Yılda bir kez ürer. Kuluçka yaklaşık 28–30 gün sürer. Dişi çoğunlukla yumurtalar üzerinde kalırken erkek av getirir; yavrular yaklaşık 35–40 gün sonra uçabilir.
Koruma ve Etik Gözlem
Kıyı yapılaşması, ada ve falezlerde turizm baskısı, tekne yaklaşması, yasadışı avcılık, zehirlenme ve göç yolundaki habitat kaybı başlıca risklerdir. Üreme kolonisi uzaktan teleskopla izlenmeli, yuva konumu açık biçimde paylaşılmamalı ve alarm veren kuş görülür görülmez geri çekilinmelidir.
Boy için iki kutuda gösterilen 38 cm, tür genelinde yayımlanmış ortak temsilî değerdir; erkek ve dişi için ayrı ayrı ölçülmüş boy ortalaması değildir. Kanat açıklığının eşeye göre değerleri Oiseaux.net tür hesabından alınmıştır. Ağırlıklar Kanarya Adaları'nda araştırılan 200 kuşluk örneklemin erkek ve dişi ortalamalarının tam grama yuvarlanmış gösterimidir; Türkiye kuşlarına özgü ölçüm sayılmaz ve tek bireyin eşeyini belirlemez.
Bilimsel taksonomi ve koruma kaynakları için: Kaynakça
Başka Türle Karşılaştır
Ada Doğanı saha rehberi
Türkiye
Türkiye'de Gözlem Rehberi
3 saniyede ilk kontrol
Tek işaretle karar vermeÜç işareti birlikte ara
Açık morfta ince bıyık
Açık morfta koyu baş içindeki dar siyah bıyık, açık yanak ve pas tonlu çizgili alt tarafla birleşir.
Koyu kanat altı örtüleri
Her iki morfta da kanat altı örtüleri uçuş teleklerinden daha koyu bir alan oluşturur; gençte karşıtlık daha belirgindir.
Erkek–dişi karşılaştırSürgüyü çek
Dişi ortalama daha iri ve ağırdır. Renk morfu eşeyi göstermez: hem erkek hem dişi açık ya da koyu morfta olabilir. Erişkinde erkeğin ayak, göz halkası ve gaga dibindeki çıplak deri alanları parlak sarı; dişininki çoğunlukla sarı-yeşil ile mavimsi tondadır.
Uzun kanat ve kuyruğu birlikte görUçuş ipucu
Kanat üstü görünüşÜstten tekdüze koyu kahverengi-gri sırt, çok uzun sivri kanatlar ve uzun dar kuyruk görülür; kanat ucu kuyruğa yaklaşır.
Tek başına yeterli değildir. Uzun kanat tek başına yeterli değildir. İnce gövdeyi, uzun kuyruğu, açık morftaki dar bıyığı ve alttan koyu kanat örtülerini aynı kuşta doğrulayın.
Bu ay
Türkiye’de bugün nerede aranır?
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Madagaskar ve çevresindeki kışlama alanlarındadır; Türkiye kaydı olağandışıdır.
Şubat
Türkiye dışında kışlar; erken kayıt mutlaka çok açılı görüntü ve sesle belgelenmelidir.
Mart
İlk dönüş yolculuğu başlar; Türkiye'de görülme olasılığı hâlâ düşüktür.
Nisan
İlk bireyler Akdeniz kıyıları ve adalara ulaşabilir; uzun kanat-kuyruk oranını kontrol edin.
Mayıs
Kıyı, ada ve açık yamaçlarda beslenen erişkinler görülür; kolonilere yaklaşmayın.
Haziran
Üreme alanı çevresinde çiftler ve hava gösterileri izlenebilir; yuva dönemi henüz geç başlar.
Temmuz
Koloni alanlarına yerleşme ve yumurtlama başlar; kıyı kayalıklarından uzak durun.
Ağustos
Kuluçka ve ilk çıkımlar görülür; küçük göçmen kuş avı belirgin biçimde artar.
Eylül
Yavru bakımı ve ötücü göçü zirvededir; falezleri yalnız güvenli uzaklıktan gözleyin.
Ekim
Gençler uçar, aileler dağılır ve Afrika-Madagaskar yönündeki göç başlar.
Kasım
Çoğu birey Türkiye'den ayrılmıştır; geç kuşlar kıyı ve açık alanlarda görülebilir.
Aralık
Kışlama alanı Madagaskar'dır; Türkiye'deki her kayıt ayrıntılı doğrulama ister.
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Ada ve kıyı falezi
Koloni, gölgeli oyuk ve çıkıntıların bulunduğu sarp deniz kayalıklarında; gözlem yalnız uzaktan yapılır.
Açık yamaç ve makilik
Üreme öncesinde böcek avı için rüzgârlı sırtlar, seyrek maki ve açık taşlık yamaçlar.
Kıyı göç hattı
Sonbaharda küçük kuşların deniz geçişine toplandığı burun, ada boğazı ve kıyı şeridi.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Delice Doğan
Falco subbuteo- Boyut
- Daha küçük ve kısa kuyruklu
- Alt taraf
- Açık zeminli; erişkinde pas renkli paça
- Kanat altı
- Daha düzgün bantlı, koyu örtü bloğu zayıf
Gök Doğan
Falco peregrinus- Yapı
- Daha iri, göğüslü ve güçlü
- Kanat-kuyruk
- Kanatlar daha geniş; kuyruk daha kısa
- Baş
- Bıyık çok kalın, yanak daha dar
Ala Doğan
Falco vespertinus- Boyut
- Daha küçük ve kompakt
- Erkek
- Gri gövde, pas renkli paça
- Bacak
- Erişkinde turuncu-kırmızı
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1Temmuz–EkimKuzey yarımkürenin en geç üreyen yırtıcılarından biridir; üreme sonbahar ötücü göçüyle eşleşir.
- 2Falez oyuğu veya kaya çıkıntısıDeniz adalarında gölgeli oyuk, kaya altı ya da çalı dibindeki sığ kazıntıya yumurtlar; belirgin bir yuva yapısı kurmaz.
- 3Genellikle 2–3 yumurtaKayıtlarda 1–4, çok seyrek 5 yumurta görülebilir; tek kuluçka yapar.
- 4Yaklaşık 28–30 günKuluçkayı ağırlıkla dişi yürütür; erkek av getirir. Yavrular yaklaşık 35–40 günde uçar.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Ornitolojik Saha Teşhis Levhası ve Ayırt Edici Özellikler
Türü beş standart görünümde sunan temiz ve bilimsel saha levhaları.
Türleri Kıyasla
Saha Teşhis Standardı
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Ada Doğanı ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Doğangiller (Falconidae) — 1 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.