kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Ebabil (Apus apus)
VS
Seçildi Kır Kırlangıcı (Hirundo rustica)

Ebabil

Apus apus

Takım Apodiformes
Familya Ebababilgiller (Apodidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Orak kanatlar, koyu alt taraf, kısa çatal kuyruk ve sürekli hava yaşamı

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ebabil (Apus apus; İngilizce Common Swift), gökyüzünde uzun ve dar orak biçimli kanatlarıyla tanınır. Tüyleri isli kahverengidir; gökyüzüne karşı siyah görünebilir. Açık boğaz lekesi küçüktür ve uçuşta her zaman seçilmez. Kanatları kırlangıçlarınkinden daha dardır. Başının küt görünümü, uzun sivri kanatlar ve kısa kuyruk birlikte belirgin bir siluet oluşturur.

Genel Görünüm ve Duruş

Başı görece iri, boynu kısadır; kanadın dış bölümü uzun ve sivridir. Yakından ve iyi ışıkta koyu alt tarafta hafif beneklenme görülebilir. Parlak uçuş ve kuyruk tüyleri, özellikle aşağıdan bakıldığında yansıyan ışıkla daha açık görünebilir. Bu nedenle koyu giysi, her bakış açısından tekdüze siyah görünmek zorunda değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkek ve dişinin tüy görünüşü aynıdır. Gövdenin koyuluk derecesi veya boğaz lekesinin büyüklüğü güvenilir bir erkek–dişi ayrımı sağlamaz.

Gençlerin gövde, kanat ve kuyruk tüylerinde beyazımsı kenarlar bulunur. Bu ince kenarlar kuşa pullu bir görünüş verebilir. Yaz ilerledikçe aşınarak silinebilirler; dolayısıyla açık tüy kenarı görülmeyen her kuş erişkin değildir. Gencin tüyleri yeniyken, daha yaşlı kuşta değişmemiş tüylerin aşınması daha belirgin olabilir.

İspanya’daki uzman tanı rehberi, ikinci yıl kuşlarında kalmış genç uçuş tüylerinin ve kanat örtülerinin çok aşınmış olabileceğini belirtir. Erişkinlerde de değişmemiş dış uçuş tüyü bulunabilir. Tüy yenileme kışlama alanlarında gerçekleşir; gençlerin ilk değişiminde bütün kanat tüyleri yenilenmez. Bunlar yakın tüy incelemesinin işaretleridir, uzak siluetten okunmaz.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu, yalnız aynı yükseklikte hızlı ilerlemekten oluşmaz. Güney İsveç’te üreme alanlarında radar kullanan ve 2019’da yayımlanan bir araştırma, alacakaranlıktaki yükselme ve alçalmalarda farklı toplu uçuş biçimleri saptamıştır. Akşam yükselirken ve sabah alçalırken kuşlar sıkça sürüler oluşturmuş; akşam alçalışında ve sabah yükselişinde aynı toplulaşma görülmemiştir. Araştırmacılar bu bulguyu, yön bulma işaretlerini birlikte değerlendirme veya sosyal bilgi alışverişi olasılıklarıyla tartışır. Bunlar olası açıklamalardır; yükselen her grubun uyuduğu doğrudan gösterilmiş değildir.

Kanat vuruşları hızlı ve sığdır; aralarına uzun süzülmeler girer. Ermenistan’ın uzman saha rehberi, kayalık yüzleri ve yüksek binaların yanlarını izleyerek çığlıklar atan grupları da tarif eder. RSPB’nin tanı hesabında kısa, çatallı kuyruğun kapandığında tek sivri uç gibi görünebildiği belirtilir; uçuş sırasında kuyruğun o andaki açılışı silueti değiştirir.

Ses ve Davranış

En bilinen sesi, havadaki takip gruplarının tiz ve keskin çığlığıdır. Yuvadan da çağrı duyulabilir; özellikle gürültülü bir grup yakından geçerken ses verilebilir. Yuvadaki gençlerin besin isteme sesi daha ince bir cızırtı gibidir. Ötücülerin uzun ve melodik şarkısı yerine bu kısa çağrılar dikkat çeker.

Çatı altlarında tekrar tekrar yükselip girişleri inceleyen her kuş o yıl yuva kurmuş değildir. Oiseaux.net’in uzman hesabı, üremeyen genç kuşların çatı kenarına yönelip konacak gibi yaptığını, bazen çok kısa tutunarak yeri araştırdığını ve yeniden dönüp aynı hareketi sürdürdüğünü anlatır. Bu keşif uçuşlarıyla, yavru beslemek için kullanılan düzenli yuva girişleri birbirinden ayrılmalıdır.

BTO’nun Avrupa kuşlarına dayanan uzman özetinde tipik yumurta sayısı 2–3, kuluçka süresi 18–24 gün olarak verilir. Yavrular yuvaya bağımlı ve çıplak çıkar; uçabilir hâle gelmeleri 37–56 gün sürebilir. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş bir yavru grubunun sonucu değildir.

Yuva, kapalı bir boşluk içindeki yassı çanak biçimindedir. Havada toplanabilen tüy, rüzgârın taşıdığı ince ot ve örümcek ağı gibi hafif parçalar tükürükle birbirine yapıştırılır. İki erişkin kuluçkaya katılır. Oiseaux.net’in anlatımında gençlerin uçuşa geçtiklerinde kendi kendilerine beslenebilir hâlde olduğu, bundan sonra ebeveynlere bağımlı kalmadığı belirtilir.

Karıştırılabilecek Türler

Boz Ebabil (Apus pallidus), en önemli karışma türüdür. Daha soluk kahverengi giysi, daha geniş açık boğaz, yanlarda daha belirgin açık tüy deseni ve daha sığ kuyruk çatalı yardımcıdır. Genç Ebabilin açık tüy kenarları bu ayrımı zorlaştırabilir; ton, boğaz ve kuyruk birlikte görülmelidir.

Kır Kırlangıcı (Hirundo rustica), erişkin giysisinde açık krem alt tarafı, koyu göğüs kuşağı, kırmızımsı boğazı ve uzun dış kuyruk uzantılarıyla ayrılır. Gencinde bu uzun uzantılar gelişmemiş olabilir. Ebabilin alt tarafı koyu, kanatları daha dardır. Kırlangıcın tellerde oturması da yardımcı bir davranıştır; Ebabil aynı biçimde tellerde sıralanmaz.

Akkarınlı Ebabil (Tachymarptis melba; İngilizce Alpine Swift), daha iri yapısı ve beyaz karnıyla ayrılır. Beyaz boğazı ile karnı arasında koyu kahverengi bir göğüs kuşağı vardır; kanat altı ve kuyruk altı da kahverengidir. Ebabilde bu geniş beyaz karın alanı görülmez. Eski rehberlerdeki Apus melba adı, güncel kabulde Tachymarptis cinsindeki bu türün önceki adlandırmasıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme kolonileri kent ve kasabalardaki binalarda bulunabilir. Avrupa göç atlasının uzman hesabı, uzak bölgelerde doğal kaya yarıkları ve ağaç oyuklarında da ürediğini belirtir. Bu nedenle insan yapıları bütün tür için tek olası yuva ortamı değildir. BTO, yeni bina tasarımı ve eski yapıların onarımıyla yuva girişlerinin kaybolmasını koruma sorunlarından biri olarak değerlendirir.

Yuva Yeri

Çatı kiremitlerinin altındaki aralıklar, saçak ve duvar içindeki kapalı oyuklar yuva alanı sağlayabilir. RSPB’nin Britanya rehberi, kuşların hızlı bir uçuşun ardından kanatlarını toplayıp girişten içeri kaybolmasını anlatır. Çiftler aynı yuva yerine sonraki yıllarda yeniden dönebilir. Böyle bir girişi onarım sırasında kapatmamak, yalnız dışarıdan görünen yuvayı korumaktan farklı bir ihtiyaçtır; yuva, yapının içinde gizli olabilir.

Günlük Alan Kullanımı

Beslenme uçuşları yuva binasının hemen üstüyle sınırlı değildir. RSPB, küçük omurgasızları toplarken çeşitli ortamların üzerinde yüksekten uçan kuşları, çatı düzeyindeki yuva çevresi uçuşlarından ayrı anlatır. Gökteki beslenme grubu ile bir çatlağa düzenli girip çıkan erişkin aynı davranışı göstermiyordur.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya’nın geniş bir bölümünü kapsar; kışlama alanları Afrika’dadır. AviList, Apus apus apus alt türünün Batı Palearktik’ten Baykal Gölü ve İran’a; pekinensis alt türünün ise İran’dan Himalayalar, Moğolistan ve kuzey Çin’e uzanan üreme alanlarını kabul eder. İki alt tür de Afrika’nın güneyine kadar uzanan kışlama alanları kullanır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de yaz ziyaretçisi, üreyen ve geçiş kuşudur. Levent Turan’ın 2005’te İngilizce yayımlanan araştırması, 2001–2004 saha çalışmalarıyla başka gözlemcilerin kayıtlarını birlikte değerlendirir. Dört yılın türle ilgili toplamı 276 gözlem kaydıdır; geliş ve son görülme tarihleri yıldan yıla değişmiştir. Bu, güncel ülke nüfusu sayımı değildir. Sandgrouse’un 2015 uzman değerlendirmesi de Avrupa’daki üreme alanının Türkiye’ye kadar uzandığını, burada nominal apus alt türünün ürediğini belirtir.

Göç Yolculuğu

EURING’in 2022 uzman göç atlasında Avrupa topluluklarının Afrika’daki kışlama bölgeleriyle farklı bağlantıları anlatılır. Güneyde üreyen bazı Avrupa topluluklarının daha kuzeydekilerden daha güneye gitmesine zincir göçü denir. Orta Avrupa kuşları Akdeniz geçişlerinde İtalya, Balkanlar ve Yunanistan ile; Fennoskandiya ve Baltık kuşları ağırlıkla aynı doğu Akdeniz bölgesiyle ilişkilendirilir. Kış içinde Orta Afrika’dan daha güneydoğuya kayan topluluklar da vardır. Bunlar Avrupa gruplarının bağlantılarıdır; izlenmemiş bir Türkiye bireyinin kesin rotası değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Havada uçan küçük omurgasızlarla beslenir. Avını uçarken toplar; farklı ortamların üstünde besin arayabilir. Yavrular için de bu küçük avlar toplanır.

Nasıl Avlanır?

Yakalanan küçük böcekler boğazın arkasındaki özel kesede biriktirilir. Tükürükle birleşen avlar, yuvadaki yavruya verilen bir besin topu oluşturur. Bu topun içinde yüzlerce küçük böcek bulunabilir. Böylece erişkin, yavruya her gelişinde yalnız tek bir av taşımak zorunda kalmaz; küçük avları tek beslemede topluca aktarır.

İngiltere’nin Suffolk bölgesindeki Brewery Farm’da, Haziran–Temmuz 2022’de iki yuvadan üç besin topu toplanan ve 2024’te yayımlanan araştırma, yavrulara getirilen avları çiftlikten 45 km uzaktaki Brooms Barn böcek tuzağının örnekleriyle karşılaştırmıştır. Besin toplarında bazı kınkanatlılar daha belirgin, yaprakbitleri ve tripsler ise tuzaktakine göre daha azdı. Bu küçük örneklem av seçimi olasılığını düşündürür; üç top, bölgenin bütün ebabillerinin menüsünü temsil etmez. Avların havadaki bulunurluğu ile yavruya taşınan besin aynı şey değildir.

İlginç Bilgiler

## Havada Kalma ve Uyku 2016 araştırmasında, İsveç’teki iki alanda 2013–2014’te işaretlenen erişkinlerin geri alınan cihaz kayıtları incelenmiştir. On üç kuşluk kayıt grubunda üreme dışı yaklaşık on aylık dönemin yüzde 99’undan fazlası havada geçmiştir; üç kuşta iki saat veya daha uzun hareketsizlik dönemi saptanmamıştır. Bazılarında kısa, hatta bütün gece süren konmalar görülmüştür. İvmeölçer kanat hareketini ve gövde yönünü izler; beyin etkinliğini ölçmez. Bu çalışma havada ne kadar uyunduğunu doğrudan kanıtlamaz. Üreme döneminde ise erişkinlerin geceyi yuvada geçirmesi olağandır. ## Soğuk Gecede Enerji Tasarrufu Almanya’nın Olpe kenti yakınındaki köprü kolonisinde yapılan ve 2022’de yayımlanan araştırmada, 2010–2015 ve 2017–2018 üreme dönemleri incelenmiştir. Soğuk gecelerde bazı yuvalardaki ailelerin enerji tüketimi düşmüştür. Gaz alışverişi ölçülen iki yuvada, altı gecede erişkinlerin yuvaya gelişinden yaklaşık yarım saat sonraki tüketim düzeyine göre ortalama yüzde 56 azalma saptanmıştır. Bu sonuç, sıcaklık ve enerji tüketimini geçici azaltarak tasarruf etme durumuyla uyumludur. Ölçüm tek tek kuşlardan değil, yuvada birlikte bulunan gruptan alınmıştır; yuva sıcaklığı doğrudan her yavrunun vücut sıcaklığı değildir. ## Göçte Aynı Yol Zorunlu Değildir 2012’deki ayrı bir İsveç araştırmasında, 2009’da sekiz kuşa takılan ışık kayıt cihazlarından altısı 2010’da geri alınmıştır. Bu altı kuşun tamamı kışı Kongo Havzası’nın genel alanında geçirmiş, fakat üçü kış içinde yer değiştirmiştir. İlkbaharda beşinin Batı Afrika’daki Liberya’ya uğraması, en kısa çizginin her zaman seçilen yol olmadığını göstermiştir. Konumlar ışık ve gün uzunluğundan tahmin edilmiştir; konum belirsizliği ve ekinoks çevresindeki veri boşlukları vardır. ## Kırlangıçla Ayrı Takımlar Ebabil, kırlangıca benzer görünse de ötücü kuşlar takımında değildir; Apodiformes takımının Apodidae familyasındadır. Kır Kırlangıcı, Hirundinidae familyasında ve Passeriformes, yani ötücü kuşlar takımındadır. İki kuşun uzun kanatları ve havada avlanma alışkanlığı, aynı familyadan olduklarını göstermez. ## Azalmanın Nedenini Ayırmak BTO, 1995’ten beri İngiltere, İskoçya ve Galler’de azalma bildirir. Gençlerin hayatta kalmasındaki değişim ve kötü hava koşulları araştırılan nedenler arasındadır; yuva kaybı da önem taşıyabilir. Uçan kuşların bir bölümü uzaktaki bir yuvadan gelebilir veya henüz üremiyor olabilir. Bu yüzden gökte sayılan sürü, doğrudan o binadaki etkin yuva sayısı değildir.

Kır Kırlangıcı

Hirundo rustica

Takım Passeriformes
Familya Kırlangıçgiller (Hirundinidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kızıl yüz, mavi sırt, koyu göğüs kuşağı, derin çatal kuyruk ve alçak çevik uçuş.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kır Kırlangıcı (Hirundo rustica; Barn Swallow), uzun ve sivri kanatları, ince gövdesi ve derin çatallı kuyruğuyla tanınır. Sırtı iyi ışıkta parlak koyu mavi, alın ve boğazı kızıla çalan kestane rengidir. Boğazın altındaki koyu kuşak, Avrupa’daki açık krem karınla karşıtlık oluşturur. Erişkinin ince uzayan dış kuyruk tüyleri uçuş siluetinin belirgin bir parçasıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Tünemiş kuşun başı hafif yassı, boynu çok kısa, omuzları gövdesine göre geniş görünür. Gövde kuyruğa doğru incelir. Kapalı kanatların sivri uçları uzamış dış kuyruk tüylerinin önünde kalır. Cornell’in teşhis hesabında anlatılan bu biçim, havada hızla geçen kuşun tel üzerinde de aynı ince yapıyı taşıdığını görmeye yardım eder.

Tepe, sırt ve kanat üzerindeki küçük tüyler güneşte mavi yansırken, uzun uçuş tüyleri ve kuyruk daha kahverengi-siyah görünür. Göz, küçük gaga ve kısa bacaklar koyudur. Kuyruk açıldığında, uçlara yakın beyaz lekeler görülür. Dış kuyruk tüyleri gittikçe incelerek iki uzun uç oluşturur; kapalı kuyrukta saklanan beyazlık uçuş sırasında ortaya çıkabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel renk düzenini taşır. Animal Diversity Web’in hesabında dişinin dış kuyruk tüylerinin genellikle daha kısa, renklerinin biraz daha sönük olduğu belirtilir. Bu benzerlik nedeniyle, uzaktaki her kısa kuyruklu kuşa dişi denmez. Gençlerin de kısa kuyruğu vardır; eşeyler arasındaki genel fark, bütün bireyleri kesin olarak iki gruba ayıran bir sınır değildir.

Gençte alın ve çene daha soluk, devetüyü-beyazımsı tonlarda veya biraz daha koyu olabilir. Tüyler erişkindeki kadar parlak değildir. Kuyruktaki ince dış uzantılar henüz kısadır; çatal erişkininkinden daha sığ görünür. Erişkin erkeğin uzun kuyruk uçlarını genç kuşta aramamak gerekir.

Uçuşta Görünüm

Alçaktan uçarken kanat çırpışlarıyla kısa süzülmeleri art arda kullanır. Açık tarlalar ve su üzerinde hızlı dönüşler, dalışlar ve yeniden yükselişlerle böceklerin peşine düşer. RSPB’nin anlattığı çevik, akıcı uçuşta gövdenin ince görünüşü ve uzun çatallı kuyruk birlikte seçilir. Kuyruk kapalıyken iki ince uç daha belirgin, açıldığında ise çatal daha geniş görünebilir.

Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya’nın açık karınlı kuşlarında alt kanadın gövdeye yakın küçük tüyleri de beyazımsıdır. Bunlarla daha koyu uzun kanat tüyleri arasında karşıtlık görülür. Kuzey Amerika ve Asya’nın bazı başka topluluklarında karın daha kızıl olabilir; Cornell’in bölgesel görünüşleri ayrı gösteren hesabı, bu renk farklarını aynı tür içindeki çeşitlilik olarak anlatır.

Ses ve Davranış

Ötüşü uzun bir cıvıltı dizisidir; ince ve daha boğuk notaların arasından, sonunda uzayan cızırtılı bir bölüm duyulabilir. Kısa “vit” ya da “uit” çağrısı uçuşta da verilir. Tehlike sırasında daha güçlü uyarı sesleri art arda yinelenir. Tel üzerinde sessizce duran kuşla, yuvasının yakınında tehlike sezen kuşun seslenişleri bu yüzden farklı olabilir.

Topluluk halinde tellerde durabilir, aynı yapıda birden fazla çift yuva kurabilir. Buna rağmen çift, yuvanın hemen çevresindeki küçük alanı savunur. Animal Diversity Web, Avrupa’daki bu yuva çevresi savunmasıyla geniş topluluklar halinde bulunmayı ayrı ayrı anlatır. Kuşların aynı binayı kullanması, bütün çiftlerin tek bir ortak yuvada yavru büyüttüğü anlamına gelmez.

Yuva çamurla kuru otların birleştirilmesinden oluşan, üstü açık bir çanaktır. Çiftin iki üyesi de küçük çamur parçaları taşır. BTO’nun Britanya-İrlanda derlemesinde tipik yumurta sayısı 4–5, kuluçka süresi 16–18 gündür. Kuluçkayı esas olarak dişi yürütür, erkek zaman zaman katılır. Yavruların uçuşa geçmesi için tipik süre aynı hesapta 20–22 gün olarak verilir.

Karıştırılabilecek Türler

Ev Kırlangıcı (Delichon urbicum; Western House Martin), daha kısa çatallı kuyruk ve kuyruk başlangıcının üstündeki belirgin beyaz alanla ayrılır. Alt tarafı boğazdan itibaren beyazdır; kızıl alın-boğaz taşımaz. Üst tarafı onun da iyi ışıkta mavi yansıdığından, sırt parlaklığı iki türü ayırmaz. Oiseaux hesabı, Ev Kırlangıcının kuyruk çatalında uzun ince dış uçlar bulunmadığını özellikle belirtir.

Kum Kırlangıcı (Riparia riparia; Sand Martin, Bank Swallow), üstten kahverengi, alttan beyaz görünür. Geniş kahverengi göğüs kuşağı beyaz boğazla karnı ayırır; kuyruğu az çatallı, dış uçları kısadır. Kır Kırlangıcının kızıl alın-boğazı ve mavi sırtı bulunmaz. Genç Kum Kırlangıcının sırt tüylerindeki açık kenarlar da bu kahverengi görünüşün içinde seçilir.

Kaya Kırlangıcı (Ptyonoprogne rupestris; Eurasian Crag Martin), daha tıknaz bir gövdeye, mat kahverengi-gri üst tarafa ve daha kısa kuyruğa sahiptir. Açılan koyu kuyruğunda oval beyaz lekeler görülür. Dolayısıyla kuyrukta beyaz lekeler bulunması yalnız Kır Kırlangıcına özgü değildir. Kaya Kırlangıcının sade kahverengi başı ve alt tarafı, Kır Kırlangıcındaki kızıl boğazla koyu göğüs kuşağını taşımaz.

Kızıl Kırlangıç (Cecropis rufula; European Red-rumped Swallow), uzun çatallı kuyruğuyla uzaktan benzeyebilir. Ense çevresindeki kızıl açıklık ve sırtın altıyla kuyruk başlangıcındaki geniş beyaz-kızıl alan belirgindir. Kuyruk altı siyah, açık alt tarafı ince boyuna çizgilidir. Bu desen Kır Kırlangıcının kızıl boğazıyla koyu göğüs kuşağından farklıdır. Eski geniş Cecropis daurica adından ayrılan güncel tür budur.

Ebabil (Apus apus; Common Swift), çok uzun, orak biçimli kanatları ve isli koyu gövdesiyle farklıdır. Boğazı daha açık olsa da Kır Kırlangıcındaki kızıl alın-boğazı ve krem karnı göstermez. Oiseaux’nun karşılaştırması, yüzeysel benzerliğin uzun kanatlar ve çatallı kuyruktan kaynaklandığını belirtir: Ebabil kırlangıç ailesinde değildir. Gözlemde koyu gövde, kanat biçimi ve uçuş birlikte karşılaştırılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık beslenme alanı, suya erişim ve yuvayı taşıyacak korunaklı bir çıkıntının birlikte bulunması önemlidir. Animal Diversity Web’in hesabı tarım alanlarını, ahır ve diğer çiftlik yapılarını, köprü altlarını ve eski yapıların saçaklarını sayar. Kayalık mağaralar gibi doğal yerler de kullanılabilir. Böylece tür yalnız tarlada ya da yalnız binada yaşayan bir kuş değildir; gündüz böcek aranan açıklıklarla yuvanın kurulduğu sığınak birbirini tamamlar.

Yuva Yeri

Yuvanın tutunması için yüzeyin yapısı önemlidir. Kanada’nın resmi tür derlemesi, yatay bir çıkıntıyla birlikte pürüzlü ahşap ya da beton gibi düşey yüzeyleri de anlatır. Üstteki bir saçak ya da benzeri örtü yuvayı hava koşullarından korur. Yapıya girip çıkan kuşlar izlenirken, uçuş yolunun kapatılmaması ve yuvaya dokunulmaması gerekir.

Günlük Alan Kullanımı

Kırsal yapıların içindeki yuvalara ulaşabilmesi için girişlerin sürekli açık kalması gerekir. Oiseaux hesabında ahır, samanlık, garaj ve benzeri korunaklı yerlerle yakınlarındaki tarla ve sulak açıklıklar birlikte anlatılır. Besin ararken kullanılan teller ve dallar dinlenme yerleri de sağlar. Uzun süren kötü hava, normal beslenmesini engelleyebilir; özellikle yavruların büyüdüğü sırada yakındaki beslenme alanları önem taşır.

Dünya Yayılışı

Üreme alanları Kuzey Amerika, Avrasya ve Kuzey Afrika’ya yayılır. AviList v2025b sekiz alt tür tanır. Avrupa, Batı Asya ve Kuzey Afrika’da üreyen rustica alt türü, kışın Sahra’nın güneyindeki Afrika’ya ve Güney Asya’ya iner. Kuzey Amerika’daki erythrogaster ise Meksika’dan Güney Amerika’nın güneyine kadar kışlar; Arjantin’in kuzeydoğusunda da üreyen bir topluluk gelişmiştir. Mısır’daki savignii ve Doğu Asya’daki topluluklar aynı geniş türün farklı coğrafi parçalarıdır.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye üreme ve geçiş alanları içindedir. OSME’nin 2022 listesinde rustica Türkiye için kaydedilir; transitiva yönünde görünüş taşıyan bazı kuşlardan da söz edilir. BirdLife’ın 2021 değerlendirmesinde, 2002–2012 dönemi için Türkiye’de 1.000.000–2.500.000 üreyen çift tahmin edilir. Bu bir güncel sayım değil, sınırlı veriye dayalı uzman tahminidir. 2008–2019 ve 1980–2013 dönemlerinin ülke nüfus eğilimleri içinse yeterli bilgi bulunmadığı belirtilmiştir.

Göç Yolculuğu

Avrupa-Afrika göç atlası, Avrupa’da halkalanan kuşların kış bağlantılarının tek bir noktada toplanmadığını gösterir. Britanya Adaları ve Norveç’in batı kıyısındaki kuşlar ağırlıkla Güney Afrika’yla ilişkilidir. Orta Avrupa’dan gelen kayıtlar Batı Afrika’dan Kongo ve Zambiya’ya uzanan daha geniş bir kuşağa dağılır. Halka yeniden bulma çabası ülkeler arasında farklı olduğundan haritadaki boşluk, kuşların o bölgeden hiç geçmediği anlamına gelmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Temel besini uçan böceklerdir. Cornell’in Kuzey Amerika hesabı sinekleri başlıca av olarak sıralar; uçan kınkanatlılar, arılar, karıncalar, kelebekler ve güveler de alınır. Çoğunlukla tek tek avları yakalar. Sığırların, tarım araçlarının ve insanların hareketiyle havalanan böceklerin peşine takılabilir. Soğuk havada ahır duvarları çevresindeki sinekleri topladığı, bazen de yerdeki böcekleri aldığı anlatılır; beslenmesi yalnız kesintisiz havada kovalamaya indirgenmez.

Nasıl Avlanır?

Su yüzeylerinin üzerinde alçaktan uçarken böcek yakalar, kolayca yükselip alçalarak avını izler. Nicole Bouglouan su yüzeyindeki böceklerin de alınabildiğini belirtir. Çin’in Suzhou kentindeki 2021 çalışmasında ise 53 yuvadaki yavruların besini, böcek ve dışkı örneklerinin karbon ve azot izlerinden tahmin edildi. Yumuşak gövdeli avların payıyla yavru uçurma başarısı arasında olumlu ilişki bulundu. Hangi av gruplarının alındığı da bu araştırmada önemliydi.

İlginç Bilgiler

## Kentteki Yuvayı Anlamak Çin’in Suzhou kentinde 2021 üreme mevsiminde dört alandaki 53 yuva izlendi. Chen ve arkadaşlarının 2026 sayısında yayımlanan araştırması bina yoğunluğu, sıcaklık, gürültü ve gece ışığını birlikte değerlendirdi. Karşılaştırılan iki istatistiksel modelden gece ışığını içereninde, daha güçlü ışıkla daha düşük yavru uçurma başarısı arasında ilişki bulundu; kentten kıra uzanan bütün sıralama boyunca ise başarı belirgin biçimde değişmedi. Çalışmada uçuş, son yuvada görülme ve ardından boş yuva kontrolünden çıkarıldı; her yavrunun ilk uçuşu doğrudan izlenmedi. Bir yıllık bu gözlemsel sonuç, ışığın deneyle artırıldığı bir çalışma değildir. ## Uçarken Su İçebilir Su içmek için her zaman kıyıya konması gerekmez. RSPB, su yüzeyine alçalıp gagasıyla su alırken uçuşunu sürdürmesini anlatır. Göller ve nehirler üzerindeki alçak geçişler böylece hem beslenme hem su içme sırasında görülebilir. İnce gövdeli kuşun yüzeye yaklaşıp yeniden yükselmesini kesintisiz izlemek, bu davranışı görmeye yardım eder. ## Uçuş Başlar, Bakım Sürer BTO’nun Britanya-İrlanda hesabında başarısız yuvaların yerine yapılan yenilemeler hariç, bir mevsimde genellikle iki üreme girişimi bildirilir. Yavrunun uçabilmesiyle bakımın bitmesi ise aynı olay değildir. Kanada’nın resmi derlemesi, yuvadan çıkan gençlerin yakın çevrede gecelediğini ve ilk günlerde geceyi yeniden yuvada geçirebildiğini anlatır. Yavru yuvadan ayrıldıktan sonra da aileyle ilişkisini bir süre korur. ## Sazlıktaki Geceleme Üreme bittikten sonra ve göç sırasında, su kenarındaki sazlıklarda toplu gecelemeler yapabilir. Bu yerler çamur yuvalardan farklıdır. Oiseaux hesabında sazlıkta bir araya gelerek geceyi geçirdikleri belirtilir. Akşam sazlığa gelen kuşlar, orada yuva kuran bir topluluk değildir. ## Eski Yuvanın Yeni Kullanıcıları Eski çamur yuvalar yalnız geçmişten kalan yapılar değildir. Kanada’nın 2019 tarihli derlemesi, bunların sonraki mevsimlerde yeniden kullanılabildiğini ve bir yıl boş kalıp ertesi yıl seçilebildiğini anlatır. Ancak aynı yuvanın yeniden kullanılması, mutlaka aynı çiftin döndüğü anlamına gelmez. Kuşlar eski yuvayı değerlendirirken parazit yükünden de etkilenir; yoğun parazitli yuvalardan kaçınabilir. Bu yüzden yuva yerinin kullanımıyla tek tek kuşların kimliği ayrı izlenir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...