kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Esmer Çıvgın (Phylloscopus fuscatus)
VS
Seçildi Kuzey Çıvgını (Phylloscopus borealis)

Esmer Çıvgın

Phylloscopus fuscatus

Takım Passeriformes
Familya Çıvgıngiller (Phylloscopidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Esmer Çıvgın (Phylloscopus fuscatus), Türkiye faunasında karakteristik morfolojik yapısı ve yaşam alanı tercihleri ile ayırt edilir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Esmer Çıvgın (Phylloscopus fuscatus; İngilizce Dusky Warbler) küçük, gri kahverengi bir kuştur. Düz sırtı, açık kaşı, koyu göz çizgisi ve böğürlerle kuyruk altındaki açık devetüyü rengi birlikte aranır. Yüz çizgileri özellikle gözün önünde belirgindir. İnce bacaklarında ve alt gagasında turuncumsu ton görülebilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kaş ince ve uzundur; göz önünde beyazımsı, gerisinde daha devetüyü tonunda görünür. Altında güçlü koyu bir çizgi bulunur. Gözün altında ince açık bir yay seçilebilir. Tam göz halkası ile gözün üzerindeki kaş aynı işaret değildir. Gaga ince, gövde Çıvgına benzer orandadır; kuyruk köşeleri hafif yuvarlak olabilir.

Üst taraf, kapalı kanat ve kuyruk genel olarak kahverengidir. Boğaz beyazımsı; göğüs ve karın açık krem, yanlarında gri tonlar görülebilir. Böğür ve kuyruk altında sıcak devetüyü tonu seçilir. Üst gaga koyu, alt gaganın büyük bölümü daha açık renklidir. Bacakların ön ve arka yüzleri aynı tonda görünmeyebilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin genel tüy deseni benzerdir. Rusya’nın Uzak Doğusundaki üreme araştırmasında da bu benzerlik belirtilir. Görünüşteki bu benzerlik, yuva başındaki görevlerin bütünüyle aynı olduğu anlamına gelmez; eşeyleri yalnız tüyün daha sıcak veya soluk görünmesinden ayırmak güvenilir değildir.

Rusya’nın Uzak Doğusunda 1997–1999 araştırmasında, gövde tüylerini henüz değiştirmemiş gençler erişkinden daha gri anlatılmıştır. Bu erken gençlik görünümü, bütün sonbahar kuşlarını renkten yaşlandırma ölçütü değildir.

Genç ve erişkin dışarıdan benzeyebilir. Britanya Kolumbiyası için hazırlanmış uzman tanı yazısında, yaş ayrımının elde incelenen tüylerle daha güvenilir olduğu belirtilir. Kuşun yalnız kahverengi görünmesi, sonbahardaki her bireyin yaşını göstermez.

Uçuşta Görünüm

Kapalı kanatta dışarı uzanan uçuş tüylerinin görünen bölümü kısadır. Kanat genel olarak kısa görünür; belirgin renkli bir panel tanı işareti değildir.

Kanadın altındaki küçük örtü tüyleri, koltuk altı ve bazı uçuş tüylerinin iç kenarları açık devetüyü beyazımsı olabilir. Williamson’ın uzman rehberinde bu solukluk ayrı tüy grupları için tarif edilir; bütün kanadın altında kesintisiz parlak bir şerit anlamına gelmez.

Ses ve Davranış

Çağrısı iki küçük taşın birbirine vurulmasını andıran kısa, sert bir “tak” sesidir. Çalının içindeki kuş önce bu sesle fark edilebilir. İlkbaharda daha uzun şarkılar da duyulur; kısa çağrı ile üreme şarkısı aynı ses değildir.

Bitkilerin içinde saklanan, fakat hareketli bir kuştur. Öterken kanatlarını sık sık seğirtebilir; duruşu bazen gergin ve boyunsuz izlenimi verir. BirdGuides’ın uzman anlatımı bu görünüşü, ince gagası ve güçlü yüz çizgileriyle birlikte değerlendirir. Gövdeyi dik tutmasıyla sürekli küçük hareketler yapması aynı kuşta bir arada görülebilir.

Üreme şarkısı tek bir değişmez dizi değildir. Rusya’da Krasnoyarsk çevresinde 2009, Sahalin’de 2010 yazında yapılan çalışmada 48 Esmer Çıvgın erkeğinin sesi kaydedilmiş, en uzun dört kayıt ayrıntılı incelenmiştir. Bu dört erkeğin şarkı çeşitleri çoktur; bazı çeşitler sık, bazıları yalnız bir kez duyulmuştur. Bir erkek iki yüzden fazla şarkı söyledikten sonra bile daha önce o kayıtta duyulmayan bir çeşit ekleyebilmiştir. Erkeklerin sık kullandığı 3–7 çeşit, ses üretimlerinin önemli bir bölümünü oluşturmuştur. Bu, aynı türün bir bireyinden yalnız birkaç kısa ses parçasıyla bütün şarkı repertuvarını öğrenmenin neden güç olduğunu açıklar.

Aynı Rusya çalışmasında, kısa bir sesin veya iki-üç sesten oluşan küçük bir grubun art arda yinelenerek şarkının temel bölümlerini oluşturduğu görülmüştür. Bazı şarkılar iki farklı ses grubundan oluşan iki bölümlüdür; bu yapı incelenen Esmer Çıvgın şarkı çeşitlerinin yaklaşık onda birinde bulunmuştur. Şarkıların arasında da duraklar vardır. Bu karmaşık yapı, günlük kısa “tak” çağrısının uzun süre yinelenmesinden farklıdır.

Rusya’nın Uzak Doğusunda Malkachan Nehri çevresindeki 1997–1999 araştırmasında dişi, otlarla yan girişli kapalı yuva yapmış ve içini tüylerle döşemiştir. Yuvalar çoğunlukla alçak çalılardadır. 84 yumurta kümesinde 3–7 yumurta görülmüştür. Sık kontrol edilen 23 yuvada, normalde son yumurtanın bırakıldığı günden sayılan kuluçka 12–15 gün; 35 yuvada yavrunun yuvada kalışı 12–15 gündür. Geç dönemde yenilenen kuluçkalarda yumurtalar tamamlanmadan yatmaya başlanabilmiştir. Kuluçkayı dişi yapar. Bunlar Rusya’daki yerel örneklemin sonuçlarıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Çıvgın (Phylloscopus collybita) benzer boy ve yapıdadır. Batı biçimleri çoğunlukla zeytin ve sarı tonlar, Sibirya biçimi tristis ise daha kahverengi ve beyazımsı bir görünüm taşır. Hong Kong uzman hesabı, Çıvgını koyu gaga-bacak, kanattaki yeşilimsi tüy kenarları ve daha silik yüz çizgileriyle ayırır. tristis güncel taksonomide Çıvgının alt türüdür. Esmer Çıvgına karar verirken yalnız yeşilin yokluğuna değil, güçlü yüz çizgilerine, alt gagadaki açık alana ve doğal çağrıya birlikte bakılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme yayılışında seyrek tayga, bataklık çevresindeki çalılar ve alçak ağaçlar önemlidir. Göçte ve kışın da dere, hendek ve gölet yakınındaki sık bitkiler, sazlar ve uzun otlar kullanılır. Kuşu yalnız yüksek ağaç tepelerinde aramak bu saklı alt kat kullanımını gözden kaçırabilir. Sık bitki örtüsünde görülmesi, bulunduğu yerde yuva yaptığı anlamına gelmez.

Yuva Yeri

Rusya’nın Malkachan çevresinde 1997–1999’da incelenen 101 yuvanın dördü uzun otların, diğerleri alçak çalıların içindedir; çoğu yerden 10–30 cm yüksektedir. Yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Hong Kong’daki uzman gözlem hesabında nemli alan yakınındaki bitkileri daha çok kullandığı, çalılıklarda ve orman kenarlarında ise seyrek görüldüğü belirtilir. Deep Bay çevresindeki alçak bitki örtüsü bölgesel kayıtlarda öne çıkar. Bu dağılım, kışın kullanılan nemli çalılıklar ile her türlü ağaçlık alanı aynı habitat gibi düşünmemek gerektiğini gösterir.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b’te Esmer Çıvgının iki alt türü kabul edilir. Türe adını veren fuscatus, Sibirya’dan Moğolistan ve batı Çin’e uzanan alanda ürer; Hindistan ve Çinhindi’nde kışlar. robustus ise Gobi Çölü’nün güneyindeki kuzey Çin’den kuzey Sichuan’a kadar ürer ve Çinhindi’ne göçer. Bu iki topluluk aynı türün parçalarıdır. Eski rehberlerin daha geniş alt tür düzeni, güncel kabul edilen iki alt türün yerine kullanılmaz.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de ana yayılışının dışına çıkan seyrek bir konuktur. Sandgrouse’un 2014 bölgesel raporu, 24 Ekim 2013 Kızılırmak Deltası gözlemini ülkenin ilk kaydı olarak bildirir ve kuşun fotoğrafını belgelendirir. Bu tek tarih, düzenli yıllık geçiş veya yerel üreme kanıtı değildir. Sonraki kayıtların toplamı bu rapordan çıkarılamaz. Nadir tür tanısı için birden fazla açıdan görüntü ve doğal çağrı saklanır; bulunduğu yer veya kahverengi renk tek başına kimlik kanıtı olmaz.

Göç Yolculuğu

Ana göç sistemi kuzey Asya’daki üreme alanları ile güney ve güneydoğu Asya’daki kışlama alanları arasındadır. Avrupa’nın batısına ulaşan kuşlar olağan yayılışlarının uzağındadır. Britanya Kolumbiyası için hazırlanmış uzman yazısı da Avrupa kayıtlarının çoğunu sonbahar bağlamında anlatır. Türkiye’de görülen bir kuşun hangi ülkeden geldiği, ne kadar yol uçtuğu veya neden batıya yöneldiği yalnız görülme tarihinden anlaşılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük omurgasızlarla beslenir. Rusya’nın Uzak Doğusunda Malkachan çevresindeki 1997–1999 saha gözlemlerinde yavrulara tırtıl, örümcek ve sinek taşındığı görülmüştür. Bazı yerlerde küçük ağustosböcekleri de alınmıştır.

Nasıl Avlanır?

Hong Kong uzman hesabında çalıların ve alçak bitkilerin içinde böcek aradığı anlatılır. Rusya’nın Uzak Doğusundaki 1997–1999 gözlemlerinde de bitkiler üzerinde ilerleyerek av toplama öne çıkmış, kısa uçuşla av alma daha seyrek görülmüştür. Çalının içinde ilerlemek ile havadaki avın peşine uçmak, beslenmesinin farklı hareketleridir.

Rusya’nın Krasnoyarsk bölgesindeki Mirnoye istasyonunda 1999–2004 arasında yapılan kontrollü çalışma, yedi çıvgın türünün gençlerini karşılaştırmıştır. Esmer Çıvgına ait 30–45 günlük 10 kuş, bitki dalları bulunan büyük bir kafeste toplam 60 kez gözlenmiştir. Bu deneyde yüzeydeki avı gagalayarak ve uzanarak toplama öne çıkmış; uçuş içeren av hamleleri öteki türlerden daha seyrek kullanılmıştır. Bu, serbest yaşayan Türkiye kuşlarında ölçülmüş bir günlük zaman bütçesi değildir.

İlginç Bilgiler

## Şarkıdaki ölçüler Çin’in Hebei bölgesindeki Saihanba’da 5 Temmuz–10 Ağustos 2015’te 33 erkeğin doğal şarkısı kaydedilmiş ve kuşlar tartılmıştır. 2019’da yayımlanan çalışma, farklı şarkı özellikleri ile ağırlık arasında istatistiksel ilişkiler bulmuştur; bütün ses ölçüleri aynı yönde değişmemiştir. Burada ölçülen ağırlık ile bacağın alt bölümünün uzunluğuna göre hesaplanan vücut durumu da ayrı değişkenlerdir. Kayıtlar iyi havada, sabah saatlerinde ve yakın mesafeden alınmıştır. Sonuç, telefondaki tek ses kaydından kuşun gramını, yaşını veya bütün sağlığını ölçen bir cetvel değildir. ## Bir noktadaki göç araştırması Rusya’nın Uzak Doğusunda Muraviovka Parkı’nda yedi çıvgın türünün göç zamanı karşılaştırılmıştır. Çalışma, 2013 ve 2015–2017 ilkbaharları ile 2013–2015 ve 2017 sonbaharlarında ağla yakalanan toplam 9.211 kuşu kapsar; bu sayı yalnız Esmer Çıvgına ait değildir. Esmer Çıvgın burada ürediği için yerel kuşla geçiş yapan kuşu ayırmanın sınırlı olduğu da belirtilmiştir. Üreme döneminde yeniden yakalananlar çıkarılmıştır. Türlerin farklı zamanda görünmesi, aynı noktadaki tüy değişimi ve kışlama alanlarıyla ilişkilendirilmiştir; çalışma Türkiye takvimi veya her kuşun kökenini vermez. ## Erken dönüşün anlamı Rusya’nın Uzak Doğusundaki Malkachan araştırmasında 1997–1999 üreme dönemleri izlenmiştir. İlkbahar varışları için veri 1998 ve 1999’dan, üreme sonrası tüy değişimi davranışı için 1997 ve 1998’den alınmıştır. Daha önce iyi bir alanı tutmuş erkekler ilkbaharda daha erken dönme eğilimi göstermiştir. Araştırmacı bunu erken gelmekten kazanacaklarıyla yorumlamış; “ilk gelen her zaman en güçlüdür” şeklinde açıklamamıştır. Bu sonuç, renkli halkalarla izlenen o topluluğa aittir. Türkiye’de kısa süre görülen bir kuşun eşeyi veya eski yuva alanı buradan belirlenemez.

Kuzey Çıvgını

Phylloscopus borealis

Takım Passeriformes
Familya Çıvgıngiller (Phylloscopidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Uzun kaş, koyu göz çizgisi, güçlü gaga, uzun kanat ucu ve sert çağrı birlikte ayırt edicidir; yalnız kanat çizgisi yeterli değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kuzey Çıvgını, Phylloscopus borealis, zeytin-kahverengi üst tarafı, açık renkli alt tarafı ve gözün üstünden geriye uzanan uzun açık kaşıyla tanınan küçük bir yaprak çıvgınıdır. Koyu göz çizgisi kaşla karşıtlık kurar. Taze tüylü kuşta kanatta ince, bazen silik bir açık çizgi seçilebilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi toplu, kanatları uzun, kuyruğu orta uzunluktadır. Dallar arasında hızlı hareket ederken baş ve gaganın oranlarını görmek zorlaşabilir. Kuş kısa süre durduğunda hem yüz çizgilerini hem katlanmış kanadın yapısını birlikte izlemek, yalnız yeşilin tonuna bakmaktan daha yararlıdır.

Göz ile gaga arasındaki bölge ve gözün üzerinden geçen koyu çizgi, açık kaşın altında kalır. Gaga üstü koyu, altı açık pembemsi ve ucu koyu olabilir; bacaklar kahverengi tonludur. Bunlar tek bir ışıkta değişmez renkler gibi kullanılmamalı, yüz deseniyle birlikte değerlendirilmelidir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkekle dişi tüy görünüşü bakımından benzerdir. Taze tüylerin açık uçları kanat çizgilerini belirginleştirir; aşındıkça daha zayıf olan üst çizgi kaybolabilir. İkinci bir çizginin görülmesi tek başına başka tür veya genç kuş kararı verdirmez. Sessiz bir kuşun eşeyi de yalnız renk tonuyla kesinleştirilemez.

Uçuşta Görünüm

Bitki örtüsü içinde bir daldan ötekine çabuk geçer; kısa uçuşlarda hafif ve çevik görünür. Koyu uçuş tüylerinin kenarları zeytin rengidir. Hızla geçen bir kuşta baş ve kanat çizgileri kolay kaybolduğundan uçuş silueti tek başına güvenilir tür ayrımı sağlamaz.

Ses ve Davranış

Çağrısı kısa “zik” ya da “zirrup” gibi yazılır. Şarkısındaki titreşimli, tekrarlı ses dizisine tril denir. Audubon rehberi şarkının “zik” notalarıyla başlayabildiğini belirtir. Yazılı benzetmeler, doğal sesin ve görülen kuşun birlikte değerlendirilmesine yardımcı olur.

Karıştırılabilecek Türler

Greenish Warbler adıyla bilinen Phylloscopus trochiloides, ince açık kanat çizgisi ve uzun kaşıyla önemli bir benzeridir. Daha narin görünür; koyu göz çizgisi genellikle gagaya kadar ulaşmaz. İki heceli çağrısı da karşılaştırmada yararlıdır. Tek bir kanat çizgisini görmek iki türü ayırmaya yetmez.

Kamchatka Leaf Warbler (Phylloscopus examinandus) ve Japanese Leaf Warbler (Phylloscopus xanthodryas), Kuzey Çıvgınına çok benzer. Avrasya, Alaska ve Japon adalarını karşılaştıran 2011 çalışması, ses ve görünüşle birlikte hücrelerin enerji üreten yapılarındaki DNA’yı inceleyerek üç ayrı tür önerdi. Üreme alanı dışındaki sessiz kuşları yalnız renk fotoğrafıyla ayırmak çok güçtür.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuzeydeki üreme ortamında bodur söğütler, huşlar, ladinler ve seyrek orman örtüsü bulunur. Alaska’da özellikle akarsu boyunca uzanan alçak söğüt toplulukları kullanılır.

Yuva Yeri

Yuva zeminde, yosunlu örtünün, köklerin ya da sık çalıların arasında gizlenen, yan girişli kubbeli bir yapıdır. Audubon’un Avrasya bilgilerini de içeren üreme derlemesinde çoğunlukla 6–7, bazen 5 yumurta; dişinin üstlendiği 11–13 günlük kuluçka ve yavruların 12–14 günde yuvadan ayrılması bildirilir. İki eş yavruyu besler. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş üreme süreleri değildir. Yuvayı görmek için zemindeki örtü açılmamalı, alarm veren erişkinler takip edilmemelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında başka küçük kuşlarla karışık gruplara katılabilir. Besin ararken yalnız ağaç tepesinde kalmaz; bitki örtüsünün daha alt katlarına da iner. Kışlama alanında açık ağaçlıklar, bahçeler ve mangrovlar gibi kıyı ormanları kullanılabilir.

Dünya Yayılışı

Güncel Kuzey Çıvgını, İskandinavya’nın kuzeyinden Sibirya üzerinden Alaska’nın batısına uzanan alanda ürer. Güneyde yayılışı kuzey Moğolistan ve kuzeydoğu Çin’e ulaşır; Kamçatka Yarımadası bu dar tür kapsamına katılmaz. Kışın Güneydoğu Asya, Çin’in güneydoğusu, Tayvan, Filipinler ve Endonezya çevresine göç eder. AviList v2025b türü alt türlere ayırmaz.

Türkiye'deki Durumu

OSME’nin Mart 2025 Bölge Listesi, Kuzey Çıvgınını Türkiye’de normal yayılışı dışında görülen seyrek bir konuk olarak değerlendirir. Düzenli bir yaz ziyaretçisi ya da Türkiye’de üreyen tür gibi anlatılmamalıdır. Bir gözlem noktası, bu kuzey kuşunun her yıl izlediği bir Türkiye güzergâhı bulunduğunu göstermez.

Göç Yolculuğu

Rusya’nın Orta Sibirya bölgesindeki Mirnoye’de 2019’da işaretlenen bir erkeğin ışık kaydedicisi 2020’de geri alındı. 2024’te yayımlanan çalışma, kuşun sonbaharda önce Baykal Gölü yönüne doğuya gittiğini, ardından Tayvan, Filipinler ve Endonezya çevresine ilerlediğini gösterdi. İlkbaharda Moğolistan’da uzun bir duraklama hesaplandı. Bu tek kuşun yaklaşık konumlara dayanan yoludur; bazı dönemlerde konum üretilemediği için kesin tarihli, bütün bireylere uygulanacak bir göç çizgisi sayılmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besininin temelini böcekler oluşturur. Audubon’un Avrasya için aktardığı listede kınkanatlılar, sivrisinekler, sinekler, tırtıllar ve başka küçük böcekler bulunur; örümcek ve salyangoz da alınabilir.

Nasıl Avlanır?

Ağaç ve çalılar arasında hızla sıçrayarak ince dalları ve yaprakları böcek aramak için tarar. Kanatlarını sık sık titretmesi dikkat çekebilir. Tırtıllar bu şekilde aranan avlar arasındadır.

İlginç Bilgiler

## Eski kayıtların tür kapsamı Sibirya’daki 2019–2020 izleme çalışmasında 19 erkek ve bir dişiye cihaz takılmış, yalnız bir erkeğin kaydedicisi geri alınmıştı. Ayrıca derlenen sekiz uzak halka bulgusunun altısı, tür grubu üçe ayrılmadan önce Japonya’da işaretlenen kuşlara aitti. Yazarlar bu altı kaydın mutlaka güncel Phylloscopus borealis’e ait olduğunun söylenemeyeceğini belirtti. Moğolistan’da 2019’da halkalanıp Rusya’daki üreme alanında 2021’de yeniden yakalanan başka bir birey ise bu iki bölge arasındaki bağlantıyı destekledi. ## Yuva malzemesi çevreye göre değişir Alaska’nın Tangle Lakes bölgesinde 2004–2006’da 95 yuva toplandı. Kuru ağırlık karşılaştırmasında, yüksek rakımdaki açık çalılıklardan alınan 68 yuva daha ağır bir grup oluşturuyordu; daha alçak rakımdaki sık çalılıklardan alınan 13 yuva ise daha fazla sığın kılı içeriyordu. Sığın, Alaska’da yaşayan iri bir geyiktir. Yazarlar malzemenin çevrede bulunabilirliğini olası açıklamalardan biri saydı; daha ağır yuvanın mutlaka daha iyi ısı yalıttığını kanıtlamadı. ## Yuvadaki parazitlerin izleri Alaska’daki aynı 2004–2006 araştırmasında, yavru çıkan 84 yuvanın 46’sında kan emici bir sineğin pupa kabukları bulundu. Pupa kabuğu, larvanın ergin sineğe dönüşürken bıraktığı sert dış yapıdır. Protocalliphora tundrae adlı bu sineğin kabuk sayısıyla yuvadan ayrılan yavru sayısı arasında belirgin bir ilişki saptanmadı. Bu sonuç, parazitin hiç zarar vermediği anlamına gelmez; çalışma özellikle yavruların yuvadan ayrılmasına kadar olan başarıyı ölçüyordu.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...