kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Sibirya Kazı (Branta ruficollis)
VS
Seçildi Yosun Kazı (Branta bernicla)

Sibirya Kazı

Branta ruficollis

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu VU
Arazide Teşhis İpucu
Küçük yapı, çok kısa siyah gaga, kestane yüz-göğüs, beyaz böğür şeridi ve açık kanat çizgileri.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Sibirya Kazı, Branta ruficollis, çok kısa gagalı, küçük ve tıknaz bir kazdır. İyi görüldüğünde kızıl-kestane göğsü ile siyah, beyaz ve kızıl baş deseni dikkat çeker. Uzaktan ise beklenenden koyu görünebilir ve başka kazların arasında kolayca gözden kaçabilir. Cornell’in tür hesabında küçük yapı, kısa gaga ve yerde de uçarken de seçilen beyaz böğür şeridi vurgulanır.

Genel Görünüm ve Duruş

Başın tepesi ve ense siyahtır. Gaga ile göz arasında yuvarlağa yakın beyaz bir leke bulunur; bu leke bütün yüzü kaplamaz. Gözün arkasındaki kızıl-kestane yanak alanını ince beyaz bir sınır çevreler. Bu beyaz çizgi boynun yanına doğru uzanır. Göz koyu kahverengidir. Başın siyah bölümleri ile kızıl yanak ve beyaz çevre, yakından görülen kuşun belirgin desenini oluşturur.

Boynun önü ile üst göğüs kızıl-kestane görünür; çene ve boğazın üst bölümünde siyah alanlar vardır. Kızıl göğsün alt sınırındaki ince beyaz çizgi, alttaki siyah alanı ayırır. Alt göğüs ve karnın ön bölümü koyudur; karnın arka bölümü ile kuyruk altı beyazdır. Böğürdeki geniş beyaz alan yandan belirginleşir. Alt tarafın tamamını beyaz veya siyah saymak bu deseni eksik anlatır.

Sırt, kanatlar ve kuyruk koyudur. Kapalı kanatta büyük ve orta örtü tüylerinin beyaz uçları iki açık çizgi oluşturur. Gaga başa göre küçük ve siyah, bacaklar siyah veya koyu kurşuni tonlardadır. Sırt ve omuzlarda yeşilimsi parıltı seçilebilir. Kuş yalnız arkadan görülüyorsa kızıl göğüs saklı kalabileceğinden, sırtın koyuluğu renkli bir türün çok daha sade görünmesine yol açabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi erişkinler benzer temel renk desenine sahiptir. Dişi bazen daha donuk görünür; fakat yalnız soluk renge bakılarak kesin eşey tayini yapılamaz.

Gençte desen daha donuk, renklerin sınırları daha az keskindir. Yanaktaki kızıl alan erişkine göre küçülür. Kapalı kanatta erişkinin iki belirgin çizgisi yerine dört ya da beş daha dar açık çizgi seçilebilir.

Genç kuşun görünümü kış boyunca aynı kalmaz. AEWA’nın Karadeniz kışlama alanlarına yönelik 2019 izleme kılavuzu, tüy değişimi ilerledikçe baş ve göğsün erişkine çok benzeyebildiğini belirtir. Bu aşamada daha gri-kahverengi kanat tüyleri ve daha dağınık açık kanat çizgileri önem kazanır. Baş deseninin erişkin gibi görünmesi, ilk kışındaki kuş olasılığını dışlamaz; hangi tüy bölgesinin görüldüğü önemlidir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta koyu görünen küçük bir kazın yan tarafındaki beyaz şerit dikkat çekebilir. Cornell hesabı kanat altının bütünüyle koyu olduğunu belirtir. Kızıl baş ve göğüs, uzak veya kısa bir uçuşta her açıdan seçilmez. Bu yüzden uçan kuşta gövdenin yanındaki açık alanla koyu kanat altını birlikte izlemek, yalnız parlak kızıl renk aramaktan daha yararlıdır.

Oiseaux.net uçan grupları, düzgün bir V dizilişinden çok birbirine yakın ve sıkı bir topluluk olarak tarif eder. Bu toplu görünüm, göç sırasında tek tek kuşların renk ayrıntılarını izlemeyi güçleştirebilir.

Ses ve Davranış

Çağrıları tiz, kesik ve tekrarlıdır; Oiseaux.net bunları “ki-kva” veya “kik-vik” benzeri hecelerle anlatır. Uçan sürüde birçok kuş aynı anda seslenebilir. Yazılı heceler sesin yaklaşık karşılığıdır.

Nebraska Üniversitesi’nin uzman derlemesi, türün çok sesli ve kendi türünden kuşlara karşı zaman zaman saldırgan olduğunu anlatır. Eşlerin karşı karşıya duruşunda başı eğme, ardından çok dik durma ve boyun tüylerini titreştirme hareketleri görülür. Belirgin renklerin bu gösterileri güçlendirici bir işlevi olabileceği düşüncesi ise bir açıklama önerisidir; rengin görevini kanıtlayan deney sonucu değildir.

Yuva yerdeki sığ bir çukurdur; ot ve yumuşak gövde tüyleriyle döşenir.

Nebraska Üniversitesi hesabı tipik olarak 3–7, çoğunlukla 5 yumurta ve dişinin üstlendiği 23–25 günlük kuluçka bildirir. Erkek bu sırada yuvanın yakınında kalır.

Karıştırılabilecek Türler

1. Ak Yanaklı Kaz, Branta leucopsis: Yüzündeki beyazlık Sibirya Kazının gaga önündeki küçük lekesinden çok daha geniştir. Boynu ve göğsü siyah, sırtı gri ve enine çizgili, alt tarafı ise çok açıktır. Kızıl-kestane yanak ile ön boyun deseni bulunmaz. İki tür de küçük, koyu başlı kazlar olarak uzaktan birbirine yaklaşabilir; yüzün ne kadarının beyaz olduğu ve göğsün kızıl mı siyah mı göründüğü en yararlı karşılaştırmadır.

2. Yosun Kazı, Branta bernicla: Erişkinde baş ve boyun siyah, boynun yanlarında küçük beyaz lekeler vardır. Kızıl-kestane yanak ve göğüs bulunmaz; alt tarafın açıklığı coğrafi biçimlere göre değişebilir. Bu nedenle tek bir beyaz böğür alanına bakarak ayrım yapılmaz. Sibirya Kazının göz-gaga arasındaki açık leke, beyaz çerçeveli kızıl yanak ve kızıl ön boynu birlikte aranır; Yosun Kazının boyun lekesi farklı bir yerdedir.

3. Küçük Sakarca, Anser erythropus: Gri-kahverengi bir kazdır; kısa pembe gaga ve belirgin sarı göz halkası yararlıdır. Erişkinde beyaz alın ile karında koyu enine lekeler bulunur. Gençte alın beyazlığı ve karın lekeleri henüz oluşmamış olabilir; sarı göz halkası yine önemlidir. Sibirya Kazının kızıl-siyah-beyaz yüz deseni ile kısa siyah gagası bu görünümden ayrılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Rusya’nın Taymır tundrasındaki yuva alanları, akarsu vadilerinin açık yamaçları ve adaları içerir. Quinn ve arkadaşları 1995–1999’da Pura havzasında, son iki yılda ayrıca Pyasina boyunca çalıştı. İnceledikleri vadilerde yamaç yüzeyindeki bitki örtüsü ile yakındaki yırtıcı kuşun türü yuva yeri seçimiyle ilişkiliydi. Yalnız kayalığın yüksekliği veya baktığı yön aynı açıklayıcılığı göstermedi. Dolayısıyla uygun üreme ortamını yalnız düz ve kısa otlu bir çayır olarak düşünmemek gerekir.

Yuva Yeri

Nebraska Üniversitesi hesabı, dört-beş çiftlik küçük yuva topluluklarının dik akarsu kıyıları, çalı veya otlarla kaplı yarıntılar ve eğimli zemindeki küçük çukurları kullanabildiğini anlatır. Yuva çevresi gözlenirken yaklaşarak kuşları kaldırmamak gerekir.

Günlük Alan Kullanımı

Romanya’nın güneydoğusundaki 2012–2022 izlemelerinde kuşlar, alçak düzlüklerdeki büyük göl ve sulak alanların yakınında kışlamıştı. Todorov ve arkadaşlarının 2023 makalesi Baragan ile kıyı Dobruca’sını öne çıkarır. Kasımdan şubata kadar 17 temel geceleme alanı birlikte sayılmıştır. Gündüz geniş arazide yiyecek arayan kazların gece belirli sulak alanlarda toplanması, beslenme ve dinlenme alanlarının birlikte korunmasını gerektirir.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı Rusya’nın Arktik tundrasındadır; Taymır, Gıdan ve Yamal yarımadaları başlıca bölgelerdir. AviList’in v2025b sürümü, kışlama alanını Karadeniz’in batı ve güneyiyle Hazar Denizi’nin güneyi olarak verir. AEWA’nın 2012 sentezi, 1960’ların sonuna kadar nüfusun büyük bölümünün Hazar’ın batı kıyıları, özellikle Azerbaycan ile İran ve Irak’ta bulunduğunu; sonradan Karadeniz çevresinin önem kazandığını anlatır. Bu, kışlık alanların tarih boyunca sabit kalmadığını gösterir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de nadir bir kış ziyaretçisidir. İngilizce yayımlanan 2007–2011 Türkiye kuş raporu, başlıca kayıtları ülkenin batı üçte ikisinde verir; 26 Ocak 2010 Filyos ve 17 Şubat 2008 Gediz deltası gözlemleri bunlar arasındadır. BirdLife’ın 2021 destek tablosundaki 2013–2019 kış sayısı 0–13 bireydir. Bu, belirtilen dönemin kış verisidir; üreyen çift sayısı veya bugünkü nüfus değildir. Tabloda Türkiye’deki değişimin yönü de belirsizdir.

Göç Yolculuğu

Ana göç Rusya üzerinden Kazakistan’a, oradan güney Rusya’yı izleyerek batıya, Karadeniz çevresine yönelir. AEWA’nın 2012 planında Ob vadisi, kuzey Kazakistan ve Rusya’daki Kuma-Manyç çöküntüsü başlıca durak bölgeleri arasındadır. İlkbaharda bu genel doğrultunun tersi izlenir. Plan, özellikle Sibirya’daki bütün durakların ve kesin yolların bilinmediğini vurgular. Bu geniş bölge anlatımı, Türkiye’de görülen tek bir kuşun bütün geçmiş duraklarını belirlemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besini ağırlıklı olarak bitkiseldir. AEWA’nın 2012 sentezinde Rusya’daki tundra üreme alanları için ot ve saz benzeri bitkilerin yaprakları, sürgünleri ve toprak altında uzanan gövdeleri anlatılır. Karadeniz kışlık alanlarında tahılların yeşil yaprakları, otlar ve anızlarda dökülmüş taneler önem kazanır. Böylece tür aynı bitkiyi yıl boyunca aynı yerde yemekle sınırlı değildir.

Nasıl Avlanır?

Beslenirken çoğunlukla yerde otlar. Gagasını bitkilere uzatıp uygun parçaları alır. Oiseaux.net otlar, tohumlar, yumrular ve tahıl filizlerinin yanında zaman zaman su bitkilerini de besinler arasında sayar. Mevsimlik bitki çeşitliliği bu otlama davranışının farklı alanlarda sürmesini sağlar.

Bulgaristan’ın Dobruca bölgesinde Ocak 2012’de incelenen karışık kaz dışkılarındaki bitki kalıntıları büyük ölçüde tahıl yapraklarıydı. Bazı örneklerde tahıl tohumunun dış kabuğundan parçalar da görüldü. Mateo ve arkadaşlarının bu incelemesi, kuşların yalnız tarlada bulunduğunu kaydetmekten farklı olarak, yedikleri bitkilerden doğrudan kalıntı sunar. Örnekler iki türün karışık sürülerinden geldiği için, her kalıntı tek tek Sibirya Kazı bireyine atanmaz.

İlginç Bilgiler

## Yırtıcının Yakınında Güvenli Yuva Rusya’nın Taymır bölgesindeki 1995–1999 Pura-Pyasina araştırması, bir yırtıcı kuşun yakınında yuvalanmanın neden yararlı olabileceğini sınadı. 1999 deneylerinde kutup tilkisine benzer tehdit olarak tasmalı bir köpek kullanıldı; yavrulu yuvalardaki kuşların savunma tepkileri kaydedildi. Gökdoğan ve kutup baykuşları, karşılaştırılan Paçalı Şahin ile martılardan daha güçlü tepki verdi. Martılı adalardaki beraberlik ise daha çok, kazla martının aynı tilkisiz adayı seçmesiyle açıklanıyordu. Her büyük komşunun aynı korumayı sağlamadığı görüldü. ## Tarladaki Besin ve Kimyasal Maruziyet Bulgaristan’ın Dobruca bölgesinde 17–20 Ocak 2012’de toplanan örnekler, tarım besinlerinin bir kimyasal maruziyet yolu olabildiğini gösterdi. Mateo ve arkadaşları, Sibirya Kazı ile başka bir kaz türünün karışık sürülerinden gelen 66 dışkı örneğiyle tarlalardaki tohum ve filizleri inceledi. Bazı dışkılarda, tohumların mantar hastalıklarına karşı işlendiği maddelerin kalıntıları bulundu. Zararlı olabilecek dozlar ayrıca modelle hesaplandı; bütün kuşların zehirlendiği doğrudan gözlenmedi. Ayrı kurşun analizinde her türden 50 örnek vardı; Sibirya Kazı örneklerinde anormal maruziyet saptanmadı. Bu, kurşunun her koşulda zararsız olduğu anlamına gelmez. ## Ölçümlerle Eşey Ayrımı Rusya’da 1996, 2007, 2010 ve 2012–2014 yazları ile Bulgaristan’da 2010/11, 2012/13 ve 2013/14 kışlarından birleştirilen ölçümler, kuşun büyüklüğünün yaş, eşey ve mevsimle birlikte okunması gerektiğini gösterir. Mitchell ve arkadaşlarının 2015 makalesinde Rusya’da 254, Bulgaristan’da 158 kuşun yakalandığı; en az bir ölçüsü kullanılabilenlerin ise sırasıyla 242 ve 94 olduğu açıklanır. Bu örneklemde erkekler ortalamada daha iri ve ağırdı. Yakalanan kuş sayısı ile her ölçünün örneklemi aynı değildir. Kışın kanat uzunluğu ve ağırlığı birlikte kullanan eşey ayrımı, aynı 22 erişkinlik örneklemde tam ayrım verdi; ilk kış kuşlarında bazı bireyler örtüştü. ## Kuzeydeki Yazın Zamanı Taymır Yarımadası’ndaki Pyasina bölgesinde 1977–1983 arasında yürütülen araştırma, her yıl 40’a kadar koloninin kayıtlarını kullandı. Kostin ve Mooij’in 1995’te yayımladığı özgün özet, kuluçka ve yavru çıkış zamanının yazın erken ya da geç başlamasıyla ilişkili olduğunu bildirir. Havanın sıcaklığı kadar yağış ve yamaçlardaki kar örtüsü de değerlendirilmiştir; çalışma kuşun üreme çevriminin tek başına sabit bir takvimden ibaret olmadığını gösterir.

Yosun Kazı

Branta bernicla

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Küçük koyu kaz yapısı, yan boyun lekesi ve beyaz kuyruk örtüleri.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Yosun Kazı (Branta bernicla, Brant) küçük, koyu renkli bir kazdır. Siyah başı, boynu ve göğsü; kısa siyah gagası ve beyaz kuyruk altı birlikte tanınır. Erişkinin boyun yanlarında küçük beyaz lekeler bulunur.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi toplu, boynu kısadır. Sırt ve kanatlar gri-kahverengi, ayaklar siyahtır. Beyaz boyun lekeleri genellikle önde birleşen tam bir halka oluşturmaz.

Koyu karınlı bernicla alt türünde alt taraf gri-kahverengidir. Açık karınlı hrota alt türünde göğüs siyahı ile açık karın arasındaki karşıtlık daha güçlüdür. Nigricans alt türü daha koyu karınlı ve daha geniş beyaz boyun lekeli olabilir. Renk biçimi eşey farkı değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer giysilidir; erkek genellikle biraz daha büyüktür. Bu büyüklük farkı, tek kuşun fotoğrafında güvenilir eşey tayini sağlamaz.

Genç kuşta beyaz boyun lekesi azdır veya henüz yoktur. Sırt ve üst kanattaki tüylerin açık renkli uçları, ince soluk sıralar oluşturur. Boyun lekesinin bulunmaması, bu nedenle Yosun Kazını tek başına dışlamaz.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu hızlı, kanat vuruşları sıktır. Sürüler genellikle dalgalanan sıralar veya düzensiz kümeler oluşturur; V biçimi seyrektir. Sürü düzenine ek olarak kısa boyunlu, toplu siluet ve beyaz kuyruk altı da değerlendirilir.

Ses ve Davranış

Yerde ve uçarken duyulan çağrısı alçak, boğuk ve gırtlaksıdır; “rruk” veya “rott” gibi gelebilir. Toplumsaldır; büyük sürüler kurar. Yazılı ses benzetmesi tek başına kesin teşhis yerine geçmez.

Karıştırılabilecek Türler

Ak Yanaklı Kazın (Branta leucopsis, Barnacle Goose) yüzü belirgin beyaz, sırtı gri ve enine çizgilidir. Yosun Kazında beyazlık yüzü kaplamaz. Sibirya Kazı (Branta ruficollis, Red-breasted Goose) ise kestane renkli yanak, boyun ve göğüs alanları ile keskin beyaz sınırlarıyla ayrılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Yazın Arktik tundrada, kıyı veya göl yakınında bulunur. Üreme dışındaki dönemde sığ körfezler, haliçler, lagünler ve kıyı çamurlukları önemlidir. Yaşam alanı yalnız açık deniz değildir; yiyeceğe erişebildiği korunaklı kıyı kesimlerini de kullanır.

Yuva Yeri

Yuva yerdeki sığ çukurda kurulur; ot, yaprak ve ince tüylerle döşenir. Genellikle 3–5 yumurta bulunur. BTO’nun uzman derlemesi dişinin 24–26 gün kuluçkaya yattığını bildirir; Cornell’in Kuzey Amerika hesabında süre 23–24 gündür. Bu farklı kaynak aralıkları tek bir ortalamaya çevrilmez. Yavrular ince yavru tüyleriyle kaplı ve hareketlidir; Cornell hesabına göre bir gün içinde yürüyüp yüzebilirler. Erken yuvadan ayrılmaları uçabildikleri anlamına gelmez.

Günlük Alan Kullanımı

Britanya’daki RSPB hesabı, deniz çayırı ve alg yataklarıyla bağlantılı haliçleri ve tuzlu bataklıkları öne çıkarır. İngiltere’nin güneyindeki bazı kuşlar çayırlarda da beslenir. Bu kullanım, bütün toplulukların aynı ölçüde tarlaya veya kent parkına bağımlı olduğunu göstermez.

Dünya Yayılışı

Kuzey Kutup çevresinde ürer; farklı toplulukları ayrı kıyılarda kışlar. Bernicla alt türü kuzey-orta Sibirya’da ürer, İngiltere ve Kuzeybatı Avrupa kıyılarında kışlar. Hrota; Kanada Arktiği, kuzey Grönland, Svalbard ve Franz Josef Topraklarıyla bağlantılıdır. Nigricans ise kuzeydoğu Sibirya, Alaska ve kuzeybatı Kanada’dan Pasifik’in Asya ve Amerika kıyılarına uzanır.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de nadir ve rastlantısal görülen bir türdür. Avibase’ın İngilizce Türkiye listesi bu durumu açıkça belirtir. Bu kayıt statüsü, Türkiye kıyılarında düzenli kışladığı veya belirli bir bölgede her yıl beklendiği anlamına gelmez. İncelenen kaynaklar Türkiye için düzenli üreme ya da ay ay oluşum takvimi sağlamaz.

Göç Yolculuğu

Britanya ve İrlanda’daki kış topluluklarının bile kökeni aynı değildir. BTO, Kanada ve Svalbard’dan gelen açık karınlı topluluklar ile Rusya’da üreyen koyu karınlı topluluğu ayırır. Bu farklı göç bağlantıları, Türkiye’de rastlanan tek bir kuşa yalnız görünüşünden kesin rota atamayı güçleştirir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Temel besini bitkilerdir. Deniz çayırları, yeşil algler ve tuzlu bataklık bitkileri önem taşır. Kuzey Amerika için hazırlanan Audubon hesabı, üreme alanlarında ot ve saz benzeri bitkilerin de yenildiğini; az miktarda su böceği, yumuşakça ve solucan alınabildiğini belirtir. Bu nedenle “kesinlikle yalnız bitki yer” ifadesi gereğinden katıdır.

Nasıl Avlanır?

Sığ suda başını öne eğerek, bazen gövdesini öne yatırıp arka tarafını kaldırarak bitkilere uzanır. Kıyı düzlüklerinde ve karada yürüyerek otlar. Bitkiye ulaşabilmesi su düzeyine bağlıdır; beslenme yerini yalnız bitkinin kıyıda bulunması belirlemez.

İlginç Bilgiler

## Gelgit ve Besine Erişim ABD’nin Kaliforniya eyaletindeki Humboldt Körfezi’nde, Ocak–Mayıs 2000’de nigricans alt türünün beslenme alanları haritalandı. Araştırmacılar 34 arazi taramasında 153 sayım yaptı; körfezi 31 inceleme alanına ayırdı. Deniz çayırı için 133 örnek ise kuş sayımlarıyla aynı anda değil, Temmuz 2000’de toplandı. Kuşların yoğunluğu birçok analizde bitkinin besin değeri ve su düzeyiyle ilişkiliydi. Bu gözlemsel ilişki, her kuşun her koşulda en besleyici bitkiyi seçtiğini kanıtlamaz. ## Yuva Başarısının Farklı Aşamaları Norveç’in Svalbard bölgesindeki Tusenøyane adalarında 7–8 Ağustos 2018’de yapılan incelemede, karaya çıkılan altı ada yürüyerek tarandı; başka iki adanın çevresinde de aileler arandı. Hrota alt türüne ait dört kullanılmış yuva bulundu. Üçünde yumurtadan çıkış izleri olmasına rağmen yavrulu aile görülmedi. Bu sonuç, yumurtanın açılmasıyla yavrunun uçuş çağına ulaşmasının aynı başarı ölçüsü olmadığını gösterir. Araştırmacılar artan yırtıcı baskısını olası açıklama saydı; doğrudan ve kesin neden olarak kanıtlamadıklarını belirtti. ## Ömür Kayıtları Nasıl Okunur? BTO’nun Britanya ve İrlanda halkalama kayıtlarında en uzun ömür 28 yıl, 2 ay ve 12 gün olarak verilir; kayıt 2001’de belirlenmiştir. Bu bir azami kayıttır, her Yosun Kazının beklenen ömrü değildir. BTO’nun üreme yaşına ulaşmış kuş için verdiği tipik yaşam beklentisi ise 11 yıldır.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...