Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Sümsük
Morus bassanus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Sümsük, iri gövdeli, uzun sivri kanatlı ve hançer gibi gagalı bir deniz kuşudur. Erişkin beyazdır; siyah kanat uçları ve sarımsı başı dikkat çeker. Uzun sivri kuyruğu, güçlü gövdesinin gerisinde belirgin kalır.
Genel Görünüm ve Duruş
Uçuşta baş, gaga ve boyun öne; kama biçimli kuyruk geriye uzanır. Gövdenin iki ucundaki bu çıkıntılar, uzaktan bakıldığında kanatlarla birlikte haç benzeri bir siluet oluşturabilir. Kanatlar uzundur ve süzülürken düz tutulur.
Yakından bakıldığında erişkinin açık gri gözünü çevreleyen mavi halka ve siyah çizgi seçilir. Gri gaganın tabanı ve üzerindeki ince çizgiler de siyahtır; bu koyu sınırlar açık renkli yüzde belirgindir. Ayakları geniş perdeli ve siyahtır, parmakları boyunca açık çizgiler bulunur. Baş ve boyundaki sarılık üreme giysisinde güçlenir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkin erkek ve dişinin dış görünüşü çok benzerdir. Başın sarı tonundan, ayak perdesindeki çizgiden veya uzaktan algılanan büyüklükten her bireyin eşeyi güvenilir biçimde belirlenemez. Özellikle tek bir fotoğrafta bu özellikleri kesin erkek-dişi işareti saymamak gerekir.
Genç kuş koyu kahverengi ve beyaz beneklidir. Büyüdükçe kahverengi-beyaz yamalı ara giysiler görülür; erişkin tüy deseni yaklaşık dört-beş yılda tamamlanır. Kuyrukta açık alan bulunabilse de gençlerin kuyruğu koyu da görünebilir.
Uçuşta Görünüm
Kanat vuruşları düzenli aralıklarla kısa süzülüşlerle birleşir. Kuvvetli rüzgârda kanadını yatırıp deniz yüzeyine yakın kayabilir; böyle anlarda, özellikle genç kuşlar büyük yelkovanları andırır. Erişkinin siyah kanat ucu, kanadın geriye kalan beyaz bölümüyle keskin karşıtlık yapar.
Ses ve Davranış
Kolonilerde yüksek, kaba ve hırıltılı çağrılar duyulur. Yuvaya gelen kuş pürüzlü sesler çıkarabilir; balık bolluğunda birlikte beslenen kuşlar da seslenir. Bu yüzden denizdeki her Sümsüğün mutlaka sessiz olacağı düşünülmemelidir.
Kolonideki gösterilerde boyun, baş ve gaga yukarı uzatılır. Eşler gagalarını birbirine dokundurup başlarını sallayabilir.
Karıştırılabilecek Türler
Ak Pelikanın (Pelecanus onocrotalus) çok iri gagası ve sarı-turuncu boğaz kesesi ayırıcıdır. Uçuşta koyu uçuş tüyleri, kanadın geniş açık bölümüyle karşıtlık oluşturur. Beyaz gövde ve siyah kanat görünümü benzerlik yaratsa da gagadaki büyük kese pelikanı ele verir.
Boz Yelkovanın (Calonectris diomedea) üstü sıcak, açık kahverengi; karın ve kanat altları beyazdır. Sarı gagası ve uçuşta öne itilmiş gibi duran kanat bilekleri seçilir. Sümsüğün daha uzun baş-boyun çıkıntısı ve kama kuyruğu özellikle uzaktaki siluet karşılaştırmasında işe yarar.
Büyük Korsanmartı (Stercorarius skua), genç Sümsük gibi koyu görünebilir; uçuşta kanadındaki dikkat çekici beyaz alanlar ve iri martıyı andıran yapısı önemlidir. Genç Sümsükte benekli gövde ile daha uzun, sivri kanat-kuyruk silueti birlikte değerlendirilir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme için çoğunlukla denize bakan kayalık ada ve adacıkları, kıyı uçurumlarını kullanır. Yuvalar sık koloniler oluşturur; her çift küçük yuva alanını savunur. Beslenme için uzun mesafeler uçabilmesi, kuşun gün boyu yuvasının hemen önündeki suda kalması gerektiği anlamına gelmez.
Yuva Yeri
Yuva; ot, yosun, tüy ve çamurdan, dışkıyla birbirine tutturulmuş bir kaide biçimindedir. Genellikle tek yumurta olur. İki eş yumurtayı ayak perdeleriyle ısıtır. BTO’nun Britanya verilerine dayalı uzman derlemesinde kuluçka 42–46, yavrunun yuvada gelişmesi 84–97 gün verilir. Yeni çıkan yavru çok az havlı ve bakıma bağımlıdır; iki ebeveyn tarafından beslenir. Kolonide yuva ve iniş-kalkış hattına yaklaşılmamalıdır.
Günlük Alan Kullanımı
Bass Rock’ta 2018–2019’da izlenen 38 genç Sümsükten biri denize indikten sonra yeniden havalanamadı; kalan 37 kuş, su yüzeyinden ilk kez iki-dokuz gün sonra uçtu. İlk günlerde su üzerinde sürüklenme ve dinlenme, hemen başlayan uzun uçuşlarla aynı şey değildir. Bu, İskoçya’daki izlenen gençlere ait bir bulgudur; erişkinlerin veya Türkiye kıyılarındaki bütün kuşların günlük programı değildir.
Dünya Yayılışı
Sümsüğün asıl üreme alanı Kuzey Atlantik’in iki yakasıdır. AviList, İzlanda’dan Norveç ve Fransa’ya uzanan kıyılarla Kanada’nın Newfoundland kıyılarını belirtir. Üreme dönemi dışında Avrupa tarafında batı Akdeniz ve kuzeybatı Afrika kıyılarına; Amerika tarafında Florida ve Meksika Körfezi’nin kuzeyine kadar yayılır. Bu iki yakadaki topluluklar tek bir ortak göç çizgisi gibi ele alınmaz. Morus bassanus, güncel taksonomide alt türlere ayrılmaz; eski yayınlardaki Sula bassana adı aynı kuş için kullanılmıştır.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’nin kuş listelerinde yer alır; ancak Avibase onu “nadir/rastlantısal” etiketiyle işaretlemez. OSME’nin Ocak 2025 uzman listesi, Doğu Akdeniz’de az sayıda düzenli bulunmasının olası olduğunu ve Karadeniz’de kışlamanın kaydedildiğini aktarır. Bu nedenle bölgedeki bütün görümleri yalnız fırtınayla gelmiş rastlantısal kuşlar diye açıklamak uygun değildir. Türkiye, türün Kuzey Atlantik’teki ana üreme kuşağının dışındadır; burada görülen bir kuşun ürediği koloni, görünüşünden belirlenemez.
Göç Yolculuğu
İskoçya’nın Bass Rock kolonisinde 2018 ve 2019’da izlenmeye başlanan genç ve erişkinler, Britanya çevresinde her iki yönden dolaşarak Batı Afrika kıyılarına yöneldi. 2021’de yayımlanan araştırmada gençlerin konumları GPS ve uydu verileriyle, erişkinlerinki ışık kaydeden cihazlarla kestirildi. Gençler daha çok kıyıya yakın ilerlerken erişkinler yol üzerinde açık denizde daha uzun süre kalabildi. Aynı koloninin kuşları bile aynı yolu ve zamanlamayı kullanmadığından, bu güzergâh Türkiye’de görülen her bireye atanamaz.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Esas besini, denizde sürüler oluşturan balıklardır. Kuzey Atlantik kolonilerinden alınan geri çıkarılmış besin örneklerinde kapelin, ringa, uskumru, morina ve sardalya gibi avlar belirlenmiştir. Kalamar ve mürekkep balığı gibi kafadanbacaklılar da besinine katılır. Bu liste bütün Sümsüklerin Türkiye kıyılarında aynı balıkları aynı oranlarda yediğini göstermez.
Nasıl Avlanır?
Avı havadan görüp suya baş aşağı girer; bu girişin sağladığı hızla suyun altında ilerler. Ardından perdeli ayaklarını ve kanatlarını kullanarak balığın peşinden gidebilir. Dalış yalnız yüzeye çarpıp durmaktan ibaret değildir: suya giriş ile su altında etkin takip, aynı avlanmanın birbirini izleyen bölümleridir.
İlginç Bilgiler
## Hava Boşluklarının İşlevi Sümsüğün deri altında, özellikle boyun ve gövdenin alt bölümlerinde birbirine bağlı hava boşlukları bulunur. 2008’de yayımlanan anatomik çalışmada 15 ölü kuş incelendi; bu düzenin suya giriş darbesini yumuşatabileceği düşünüldü. Boşlukları incelemek için verilen sıvının geçişi, kanat katlandığında beş kuşun üçünde durdu. Bu, dalışta havanın tutulabileceğini düşündürse de canlı kuşta bütün mekanizmanın doğrudan sınanması değildi. Araştırmacılar işlevin ek deneylerle araştırılması gerektiğini belirtti. ## Yuvaya Taşınan İpler Galler’deki Grassholm kolonisinde 1996–1997 ve 2005–2010 yıllarında, yuva malzemesine dolanmış toplam 525 Sümsük kaydedildi; bunların çoğu yuvadan henüz ayrılmamış gençlerdi. Bu sayı yalnız ölü kuş sayısı değildir: ekipler yaşayan birçok kuşu, dolandıkları ipleri keserek kurtardı. 2006’da incelenen altı yuvanın plastik bölümü ağırlıkça çoğunlukla sentetik ipti; yuvalar rastgele seçilmemişti. Bu nedenle altı yuvadan çıkarılan plastik miktarı bütün koloninin kesin ölçümü sayılamaz. Balıkçılık ipi, kuş yuvaya taşıdıktan sonra da uzun süre zarar verebilir. ## Uzun Ömür Hangi Kuşlar İçin? Sümsükte uzun yaşam ile her yavrunun uzun yaşaması aynı şey değildir. BTO, üreme yaşına ulaşan kuş için tipik yaşam beklentisini 17 yıl olarak verir; halkalı bir kuşta kaydedilen en yüksek yaş 37 yıl, dört ay, 16 gündür. Bu uç kayıt 1998’de saptanmıştır. Bunlar Britanya halkalama derlemesinin farklı ölçüleridir; yeni çıkmış bütün yavrulara 17 yıllık ömür veya her erişkine 37 yıl vaat etmez. ## Dalışı Modellemek 2016’da yayımlanan başka bir çalışma, boynun yüksek hızla suya girişe nasıl dayandığını fiziksel modellerle araştırdı. Ölmüş ve dondurulmuş bir Sümsük, kafatası kopyaları ve baş-boynu taklit eden düzenekler kullanıldı. Gaga biçimi, boynun uzunluğu, giriş hızı ve boyun kaslarının desteği birlikte önem taşıyordu. Kas desteğiyle ilgili bölüm hesaplamalı modele dayanıyordu; bu, canlı kuşların her doğal dalışında aynı kuvvetin ölçüldüğü anlamına gelmez. Türün anatomisi ve dalış duruşu birlikte çalışır.
Kara Sümsük
Sula leucogaster
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Kara Sümsük (Sula leucogaster), uzun kanatlı, sivri kuyruklu ve güçlü sivri gagalı bir deniz kuşudur. Erişkinin koyu kahverengi başı ve göğsü, beyaz karnından keskin bir sınırla ayrılır. Uzun kanat, gaga ve kuyruk birlikte görülmelidir; yalnız koyu renkli iri bir deniz kuşu olması tanı için yeterli değildir.
Genel Görünüm ve Duruş
Sırt ve üst kanat koyu kahverengidir. Alt kanadın iç bölümündeki açık örtü tüyleri, koyu uçuş telekleriyle karşıtlık yapar. Bütün alt kanadı beyaz sanmak, koyu dış kanadı ve arka kenarı gözden kaçırır.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi aynı temel kahverengi-beyaz tüy düzenini taşır; dişi ortalama daha iridir. Yeni Zelanda uzman hesabının anlattığı plotus biçiminde erkeğin yüz derisi mavi, gagası mavi-gri; dişinin yüzü sarı, gagası sarıdan griye geçişlidir. Bu yüzden sarı gagayı bütün erişkinler için zorunlu işaret saymamak gerekir.
Genç ve henüz erişkin giysisine ulaşmamış kuşların karınları kahverengi veya gri beneklidir. Koyu baş-göğüs ile daha açık karın arasındaki sınır yine seçilebilir. Bu nedenle “genç kuşta göğüs sınırı hiç olmaz” kuralı güvenilir değildir. Alt taraf büyüdükçe erişkinin temiz beyaz görünüşüne yaklaşır.
Uçuşta Görünüm
Kanat vuruşlarıyla süzülmeleri birleştirir. Uzun, dar kanatları ve sivri kuyruğu uçuşta belirgindir. Av ararken suyun üstünde uçar; dalışta baş ve gaga önde olacak şekilde yönelir. Kuşun her av girişinin aynı yükseklik ve aynı dik açıyla gerçekleşmesi beklenmemelidir.
Üstten bakışta koyu kanat, sırt ve kuyruk baskındır. Alttan görülen erişkinde beyaz karın ve alt kanadın açık orta alanı koyu kenarlarla çevrilidir. Ara yaştaki kuşta bu açık alanlar kirli beyaz olabilir.
Ses ve Davranış
Yeni Zelanda uzman hesabı erkek sesini daha çok ıslık, dişi sesini daha tok bir çağrı olarak anlatır. Deniz üstünde çoğu kez sessizdir; yuvada seslenme daha belirgindir. Böyle bir eşey farkını yazılı tek bir heceden kesinleştirmek yerine çağıran kuşu da görmek gerekir.
Cornell’in Kuzey Amerika hesabında çiftlerin yuvada baş eğme, gagaları birbirine dokundurma ve gagayı göğe yöneltme gösterileri anlatılır. Eşler kuluçkayı ve yavru bakımını paylaşır; yuva çevresini savunabilir. Koloni içinde yaklaşarak bu davranışları artırmak yerine mesafe korunmalıdır.
Karıştırılabilecek Türler
Kırmızı Ayaklı Sümsüğün (Sula sula) kahverengi biçimi, özellikle genç Kara Sümsükle karışabilir. Erişkinin kırmızı ayakları ve açık mavi gagası yardımcıdır; gençte ayaklar gri-pembemsi olabilir. Bu türde Kara Sümsükteki koyu göğüs ile açık karın arasındaki keskin sınır bulunmaz.
Maskeli Sümsük (Sula dactylatra) erişkinken çoğunlukla beyazdır; uçuş telekleri ve kuyruğu koyudur. Genç kuşta kahverengi alanlar genişler, fakat ense ve karın genç Kara Sümsüktekinden daha açıktır. Genç Kara Sümsüğün koyu baş-boyun ve daha açık karın sınırı bu karşılaştırmada önemlidir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Tropik adalarda kayalık kıyılar, kumlu alanlar, yamaçlar ve mercan adaları üreme yeri olabilir. Beslenme alanı denizdir; avların akıntılarla toplandığı sular önemlidir.
Yuva Yeri
Yuva zemindeki sığ çukurdan, dal ve otlarla hazırlanmış daha belirgin bir yapıya kadar değişir; iki eş de yapımına katılır. Genellikle 2 yumurta bırakır. Schreiber ve Norton’un uzman derlemesinde kuluçka Hawaii’deki Kure Atolü’nde ilk yumurta için 40–43, ikinci için 40–44 gün; Atlantik’teki Ascension Adası’nda 42–47 gün olarak verilir. İlk uçuş Kure’de yaklaşık 95, Ascension’da besinin azaldığı El Niño koşullarında yaklaşık 120 gündü. Bunlar o ada koşullarına ait gözlemlerdir; Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Yeni çıkan yavru çıplak, gözleri kapalı ve bakıma bağımlıdır.
Günlük Alan Kullanımı
Dinlenmek için adacıklara, şamandıralara veya kıyı yapılarına konabilir. Tünemek için bir ağaca çıkması, yuvasını da ağaçta kurduğu anlamına gelmez.
Dünya Yayılışı
Güncel AviList Kara Sümsüğü iki alt türle ele alır. Asıl leucogaster, tropik Atlantik ve Karayip adalarında ürer. Plotus ise Kızıldeniz, tropik Hint Okyanusu ile Batı ve Orta Pasifik adalarında bulunur. Eski dört alt tür anlatımındaki brewsteri ve etesiaca güncel listede Sula brewsteri adlı ayrı türün içindedir. Bu eski Doğu Pasifik kapsamı Kara Sümsüğün bugünkü dağılımına aynen eklenmemelidir.
Türkiye’deki Durumu
OSME’nin Ocak 2025 bölgesel listesi, İstanbul Harem’de Nisan 2024’te fotoğraflanan kuşu Türkiye kaydı olarak verir. Alanya için önceki bildirimi ise resmen sunulmamış olarak ayırır. Bu ayrım, bildirilmiş gözlemle değerlendirilmiş kaydın aynı şey olmadığını gösterir. Türkiye’de bu kayıtlar düzenli bir göç koridoru veya üreme nüfusu tanımlamaz.
Göç Yolculuğu
Erişkinler çoğunlukla kolonileriyle bağlantılı kalırken gençler ve üremeyen kuşlar daha geniş alanlara dağılabilir. Bu hareketlilik, bütün kuşların her yıl aynı uzak kış alanına gittiği bir düzen olarak düşünülmemelidir. Deniz üstündeki bir gözlem, bireyin hangi koloniden geldiğini veya Türkiye’ye hangi yolu izlediğini tek başına göstermez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Başlıca balık ve kalamarla beslenir; uçan balıklar önemli avlarındandır. Avın payı bölgeye ve zamana göre değişir. Uçan balığı yalnız suyun içinde değil, su üstünde havalanmışken de yakalayabilir.
Nasıl Avlanır?
Havadan baş önde dalar; giriş çoğu zaman suya eğik ve alçaktır. Yüzeyden av kapabilir, bazen havada asılı kalıp sonra dalabilir. Su altında ilerlerken ayaklarından ve kanatlarından yararlanır. Hareketli teknenin veya ton balığı sürüsünün yüzeye çıkardığı avı izlemesi de görülebilir.
İlginç Bilgiler
## İrilik Her Avlanma Başarısını Açıklamaz Brezilya’ya bağlı Saint Peter ve Saint Paul Takımadaları’nda Temmuz 2015’te 97 üreyen Kara Sümsüğün 258 deniz yolculuğu GPS ile kaydedildi. Aynı araştırmada 304 etkin ve boş yuva haritalandı; yuva niteliği karşılaştırmasında Mayıs–Haziran 2014 ve Temmuz 2015’e ait 112 etkin yuva kaydı kullanıldı. Daha iri dişiler daha yüksek nitelikli yuvalarda bulunuyordu, fakat vücut iriliği avlanma yolculuğu ölçüleriyle ilişkili değildi. Bu gözlemsel ilişki, her iri kuşun daha iyi avlandığını veya iriliğin tek başına yuva başarısını belirlediğini kanıtlamaz. ## Eşey Farkı Her Mevsimde Aynı Değildir Cabo Verde’deki Raso Adacığı’nda 2018–2019 GPS araştırmasında, Kırmızı Ayaklı Sümsüklerin de bulunduğu haziran–ekim döneminde erkek Kara Sümsükler dişilerden daha uzağa gidiyordu. Kasım–mayıs döneminde ise eşeylerin alan kullanımı daha çok örtüşüyordu. İzlenen Kara Sümsükler yavru büyütüyordu; karşılaştırılan Kırmızı Ayaklılar üremiyordu. Besin paylaşımı kan örneklerindeki kararlı izotoplardan modellenmişti. Dolayısıyla farklılıklar yalnız boyuta veya başka türün varlığına kesin olarak bağlanamaz. ## Yumurtayı Isıtan Ayak Perdeleri Kara Sümsük yumurtaya ısı aktarmak için karındaki çıplak bir kuluçka yaması yerine perdeli ayaklarını kullanır. Ayak perdeleri kuluçkada kan damarları bakımından zengindir; yumurta ayakların üstünde veya perdelerin altında tutulabilir. Bu nedenle yuvada duruşunu anlamak için yalnız karın tüylerine bakmak yeterli değildir.
