Beyaz yanağın ortasında bağımsız siyah leke.
Ağaç Serçesi
Passer montanus • Eurasian Tree Sparrow
Ağaç Serçesi
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Ağaç Serçesinin kestane tepesi, beyaz yanağındaki siyah benek ve küçük siyah boğaz lekesi birlikte ayırt edicidir. Gagası kısa ve koni biçimindedir; gövdesi topludur.
Genel Görünüm ve Duruş
Yuvarlak başlı, kısa boyunludur. Sırtı koyu çizgili kahverengi, alt tarafı kirli beyazdır. Yerde sıçrayarak ilerler.
Kestane renk alın üzerinden enseye uzanır. Göz ile gaga arasındaki koyu alan, beyaz yanağın içindeki siyah benekten ayrıdır. Gagası siyahtır. Göğsün ve karnın kirli beyaz rengi, göğüs yanlarında ve böğürlerde hafif açık kahverengiye döner. Enseyle sırt arasında dar beyazımsı yaka, kanatta iki açık bant bulunur; ikinci bant daha incedir. Kuyruk tabanının üstündeki açık kahverengi sağrı, erkek Serçenin gri sağrısından ayrılır.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkin erkek ve dişi aynı temel baş desenini taşır; sıradan bir saha görüntüsünde eşeylerini güvenle ayırmak zordur. İspanya’nın La Rioja bölgesinde yapılan ve 2022’de yayımlanan bir araştırma, bu benzerliğin altında ölçülebilen bazı farklar bulunduğunu gösterir. Araştırmacılar 2019–2020 kışında toplu geceleme alanlarından yakalanan 66 kuşu ölçtü; erkek ve dişi ayrımını kan örneklerindeki genetik bilgiyle ayrıca kontrol etti. Kanat uzunluğu ile siyah boğaz lekesinin genişliğini birlikte kullanan model, incelenen kuşların yüzde 94,7’sini doğru eşeye ayırdı. Bu sonuç, koyu görünen her kuşun erkek olduğunu söylemez: ölçümler elde, standart yöntemle alınmıştır. Aynı makalede başka bir ülkede hazırlanmış yöntemin bu İspanya kuşlarında aynı başarıyı vermediği de gösterilmiştir. Dolayısıyla bu ayrıntılar, Türkiye’deki bir fotoğrafa doğrudan uygulanacak kesin eşey anahtarı değildir. Tüy deseni iyi görünse bile gerekli ölçüm veya başka güvenilir kanıt yoksa kuşun erkek mi dişi mi olduğu açık bırakılır.
Genç kuş erişkinin daha soluk bir görünümünü taşır. Başındaki kestane tonu ve siyah lekeler daha az belirgin olabilir; bu yüzden yalnız soluk rengine bakıp başka tür olduğuna karar verilmez. İspanya kuşları için hazırlanan Blasco-Zumeta ve Heinze rehberi, gençte kanadı örten tüylerin açık kahverengiye çalan uçlarını, erişkinde ise daha beyaz uçları tarif eder. Rehberde yazın erişkin tüylerinin aşınmış, yeni genç tüylerinin daha taze görünebildiği de belirtilir. Ancak aynı kaynak, erişkinin üreme sonrası ve gencin ilk tüy yenilemesi tamamlandığında bu desenden yaşın artık güvenle çıkarılamayacağını açıklar. Böylece bir bahar erişkininin görünüşünü yıl boyunca bütün gençlerle karşılaştırmak doğru olmaz. Rehberin ince renk farklarına dayanan erkek-dişi açıklamaları da yan yana olmayan kuşlarda zor uygulanır; bunlar uzaktaki bireye kesin eşey atamak için kullanılmaz. Bu ayrıntıları görmek için kuşu yakalamaya veya rahatsız etmeye çalışmayın; sahada görünmeyen yaş ve eşey bilgisi belirsiz bırakılabilir.
Uçuşta Görünüm
Uçarken kahverengi sırt ve açık kanat bantları destekleyici işaretlerdir. Baş deseni uzaktan seçilmeyebilir; yalnız koyu uçuş görüntüsüyle tür belirlenmez.
Ses ve Davranış
Kısa “çip” benzeri çağrısı Serçeninkinden daha tizdir. Erkek yuva yakınında çağrılarını uzun, tekdüze diziler halinde tekrarlayabilir; alarm sesi hızlı kuru notalardan oluşur.
Üreme dışında sürüler halinde beslenip geceler. Erkek, yuva girişi yakınında seslenip tüylerini kabartarak dişiyi boşluğu incelemeye çağırır.
Ağaç kovuğu, yapı boşluğu veya yuva kutusunda ot ve saplardan yaptığı yuvayı tüylerle döşer. BTO’nun Birleşik Krallık özeti tipik 5–6 yumurta, 12–13 gün kuluçka ve 15–17,5 gün yuvada gelişme bildirir. İki eşey kuluçkaya katılır; süreler Türkiye’de ölçülmüş değildir.
Karıştırılabilecek Türler
Serçe (Passer domesticus; İngilizce House Sparrow) en önemli benzer türdür. Erişkin erkekte başın üstü gri, ense ve başın yanları kestane renklidir; beyazımsı yanağında Ağaç Serçesinin ayrı siyah beneği bulunmaz. Boğazın siyah alanı göğse daha geniş yayılır. Dişi Serçe ise daha sade kahverengidir; gözün üzerinde açık bir çizgi taşır ve erkeğin siyah boğaz lekesini göstermez. Genç Serçeler de dişiye benzer. Bu karşılaştırmada Ağaç Serçesinin iki erişkin eşeyinin birbirine benzer baş deseni taşıması önemlidir: kestane tepeli ve yanak benekli kuşu, yalnız süslü başı nedeniyle erkek Serçe saymayın. Kalın gagalar ve kahverengi çizgili sırt her iki türde de görülebilir; ayrım için başın üstü, yanak ve boğaz deseni birlikte değerlendirilir.
Söğüt Serçesi (Passer hispaniolensis) erkeği de kestane tepelidir; üreme giysisinde siyah boğaz-göğüs alanı daha geniş, yanları siyah çizgilidir. Beyaz yanağında ayrı siyah benek bulunmaz. Taze kış tüyleri siyahlığı örtebilir; dişiye ve gence erişkin erkeğin göğüs deseni uygulanmaz.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Alından enseye kesintisiz kestane başlık.
Beyaz yanak ensede açık yarım halkaya bağlanır.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Baş desenini ve davranışı birlikte kaydedin.
Şubat
Baş desenini ve davranışı birlikte kaydedin.
Mart
Baş desenini ve davranışı birlikte kaydedin.
Nisan
Baş desenini ve davranışı birlikte kaydedin.
Mayıs
Baş desenini ve davranışı birlikte kaydedin.
Haziran
Baş desenini ve davranışı birlikte kaydedin.
Temmuz
Baş desenini ve davranışı birlikte kaydedin.
Ağustos
Baş desenini ve davranışı birlikte kaydedin.
Eylül
Baş desenini ve davranışı birlikte kaydedin.
Ekim
Baş desenini ve davranışı birlikte kaydedin.
Kasım
Baş desenini ve davranışı birlikte kaydedin.
Aralık
Baş desenini ve davranışı birlikte kaydedin.
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Tarla kenarı
Tohum, böcek, çalı ve kovuk mozaiği.
Meyvelik ve köy
Eski ağaç ve yapı boşlukları.
Sulak kenar
Yavru için omurgasız sağlar.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Ev Serçesi
Passer domesticus- Erkek
- Gri tepe; yanak lekesi yok.
- Dişi
- Düz gri-kahverengi.
- Ayrım
- Kestane tepe ve yanak lekesi.
Kaya Serçesi
Petronia petronia- Baş
- Açık kaş ve tepe çizgisi.
- Boğaz
- Sarı leke olabilir.
- Ayrım
- Siyah yanak lekesi yok.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1AlanAğaçlı tarla, meyvelik ve köy.
- 2Yuva yeriAğaç veya yapı kovuğu, kutu.
- 3YuvaOt, sap, yaprak ve tüy.
- 4YumurtaTipik 5–6; gözlenen 2–9.
- 5Kuluçkaİki eşeyde tipik 12–13 gün.
- 6YavruYaklaşık 15–17,5 gün.
- 7EtikKutuyu açmayın, girişi kapatmayın.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Ağaç Serçesi ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Serçegiller (Passeridae) — 8 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Ağaç Serçesi
Beyaz yanağın ortasında bağımsız siyah leke.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
