Başın yukarı-gerisinde, geniş görüşe uyarlı.
Çulluk
Scolopax rusticola • Eurasian Woodcock
Çulluk
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Çulluk (Scolopax rusticola; İngilizce Eurasian Woodcock), tombul gövdeli, kısa bacaklı, uzun ve düz gagalı bir orman kuşudur. İri gözleri başın oldukça gerisindedir. Kuru yapraklar arasındaki bir kuşta, başın arkasını enine kesen geniş siyah bantlar ve karmaşık kahverengi desen birlikte aranır. Orman tabanında hareketsiz dururken fark edilmesi güçtür; ağaçlar arasında kalkıp uzaklaştığında yuvarlak kanatları daha kolay seçilir.
Ornitolog Andrew Hoodless’ın tür incelemesi, Çulluğun uzun gagası ile başın gerisine yerleşmiş iri koyu gözlerini, yakından bakıldığında en dikkat çekici yapısal özellikler olarak anlatır. İnce uçlu gaga, kalın gövdenin önünde belirgin bir uzantı oluşturur. Yapraklar içindeki deseni kadar, bu baş-gaga oranına bakmak da kuşun şeklini anlamayı kolaylaştırır.
Genel Görünüm ve Duruş
Üst tarafta siyah, kahverengi, pas kızılı ve gri tonlar birbirine karışır. Alt taraf krem-gri bejdir ve ince enine çizgiler taşır. Göz ile gaga arasında koyu bir çizgi, başın gerisinde ise üç-dört geniş siyah bant görülebilir. Fransa’nın OFB hesabı bu bantlarla alt taraf çizgilerini ayrı ayrı tarif eder. Üst gaga ucu, topraktaki avı kavrarken hareket edebilir. Kısa bacaklar gövdeyi yere yakın gösterir; uzun gaga, gizlenmiş kuşun yaprak örtüsü içinden seçilen ilk parçası olabilir.
Kuyruğun üstten görülen ucu gri-kahverengiyken aynı tüyün alt yüzündeki uç beyazdır. Dunning ve arkadaşlarının 2023 çalışması bu iki yüzü mikroskopla karşılaştırır. Beyaz bölgede tüyün ana ekseninden çıkan dallar kalınlaşmış, yassılaşmış ve birbirinin üzerine dizilmiştir. Üstteki kahverengi ince dallar ise bu açık yapıyı örter. İncelenen tüyler İsviçre’de 1995’te yabani kuşlardan doğal olarak dökülmüş örneklerdir; iki yüz arasındaki fark aynı tüy üzerindedir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişinin tüy deseni ve genel yapısı birbirine çok benzer. Hoodless’ın 1995 tür incelemesi, üreme davranışı dışında sahada bunları ayırmanın güçlüğünü vurgular. Yazıda erkek gagasının biraz daha kısa olma eğilimi de anılır; bu, her kısa gagalı kuşun erkek olduğu anlamına gelmez. Tek bir görünüş farkını eşey işareti saymak yerine, gözlenen davranış ve kuşun bütün yapısı birlikte değerlendirilir.
Genç–erişkin ayrımında Fransa OFB hesabı, kanat uçuş tüylerinin aşınmasıyla büyük örtü tüylerinin deseninin incelendiğini belirtir. Bunlar uzaktan görülen genel kahverengilikten daha ince ayrıntılardır. Kuşu sırf yaşını belirlemek için ürkütmek yerine, kendiliğinden görülen tüy ayrıntıları kaydedilmelidir.
Uçuşta Görünüm
Kalkışta kızıl-kahverengi, yuvarlak kanatlı siluet ağaçların arasından uzaklaşır. Kanatta veya kuyruk sokumunda güçlü, zıt renkli bir şerit beklenmez. Uzun gaga ve kısa bacaklı, dolgun gövde bu uçuşta da önemlidir. Naturalis hesabının tarif ettiği bu kaçış görünümü, erkeğin alacakaranlıkta ağaç tepelerinin üzerinde yaptığı kur uçuşundan ayrılmalıdır; birincisinde kuş örtüden ayrılır, ikincisinde eş arama davranışı görülür.
Ses ve Davranış
Erkeğin kur sesinde keskin bir “psiip” ile daha pes, yuvarlanan “kroar” benzeri notalar sırayla duyulabilir. Oiseaux.net hesabı tiz bölümün daha uzağa ulaştığını; uzak kuşta yalnız bu bölümün işitilebileceğini anlatır. Yazıyla verilen heceler yaklaşık ses tarifidir. Gösteri dışındaki sessizliğiyle karşılaştırıldığında, gün batımında ağaçların üzerinde ses vererek ilerlemesi türün dikkat çekici davranışlarından biridir.
İngiltere’nin Hampshire bölgesinde 2019’da yapılan ses kaydı çalışması, kur uçuşundaki erkeklerin çağrılarını 20 orman noktasında incelemiştir. Araştırmacılar seslerin süre ve frekans özelliklerinden bireyleri ayırmayı denemiştir. Bazı ses kümeleri ayrılabilse de, çok sayıda kuşun benzer sesleri üst üste geldiğinde ayrım zorlaşmıştır. Aynı açıklıktan birkaç geçiş görmek ya da duymak bu nedenle kendiliğinden aynı sayıda farklı erkek anlamına gelmez.
Yerdeki yuvada dişi kuluçkaya yatar. Britanya’nın 1945–1989 yuva kayıtlarını inceleyen araştırmada, yumurta sayısı kesin belirlenen 277 yuvanın büyük çoğunluğu dört yumurtalıdır; aralık 2–5’tir. Süresi yeterince kesin izlenmiş 15 kuluçka kaydı ise 17–24 gün arasında değişmiştir. BTO’nun Britanya verilerine dayanan hesabında tipik kuluçka 21–24 gündür. Sık görülen süre ile araştırmadaki bütün uç değerler aynı şey değildir.
Oiseaux.net’in uzman hesabı erkeklerin birden fazla dişiyle eşleşebildiğini anlatır. Çifti sürekli yuvanın başında birlikte görmeyi beklemek bu üreme düzenine uygun değildir.
Yavru yumurtadan tüylü çıkar ve yuvada uzun süre hareketsiz beklemez. BTO’nun Britanya hesabı uçuşa geçiş için 15–20 gün verir. Dolayısıyla yerde yürüyebilen bir yavruyu görmek, onun uçabilen ve bütünüyle bağımsız bir kuş olduğu anlamına gelmez. Dişiyi bulmak için yavru izlenmez; yakından takip etmek ailenin örtüden ayrılmasına yol açabilir.
Karıştırılabilecek Türler
Suçulluğunda (Gallinago gallinago; İngilizce Common Snipe) baş ve sırt boyunca uzanan açık çizgiler belirgindir. Oiseaux.net hesabı koyu sırt üzerinde krem-açık kızıl uzun şeritleri, çizgili başı ve lekesiz beyaz karnı tarif eder. Çulluğun baş gerisindeki geniş bantlar ise eninedir. Uzun gaga iki türde de bulunduğundan, çizgilerin yönüyle gövdenin dolgunluğu karşılaştırılır. Islak çayır veya orman ortamı teşhise yardımcıdır, ancak kuşun deseni yerine geçmez.
Çobanaldatan (Caprimulgus europaeus; İngilizce European Nightjar) da yaprak ve ağaç kabuğunu andıran kahverengi desenleriyle gözden saklanır. Ancak gagası çok küçüktür; geniş ağız açıklığıyla havadaki böcekleri yakalar. Uçuşu daha uzun kanatlı ve kuyruklu bir siluet verir. Dala konduğunda çoğu kez dal boyunca uzanır. Çullukta ise uzun, düz gaga ve yere yakın dolgun gövde öne çıkar. İki türün alacakaranlıkta görünmesi aynı kuş olduklarını göstermez.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Tepe ve enseyi çapraz kesen koyu şeritler.
Tombul orman kuşunda birlikte.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Gece beslenmesini kaydet
Şubat
Don etkisini not et
Mart
Geçişi birey sayma
Nisan
Yuva arama
Mayıs
Dişiyi kaldırma
Haziran
Kur geçişini erkek sayma
Temmuz
Yavruyu elleme
Ağustos
Dağılmayı rota sayma
Eylül
İlk gelişi belgeleyin
Ekim
Köken uydurma
Kasım
Habitat ve nemi kaydet
Aralık
Dinleneni kaldırma
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Nemli karışık orman
Yaprak çürüntülü, yamalı alt örtülü geniş alan.
Orman açıklığı ve şerit
Kur uçuşu ve gece beslenme geçişleri.
Nemli çayır kenarı
Yumuşak toprakta gece solucan arar.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Bekasin
- Baş/sırt
- Boyuna açık çizgiler; Çullukta baş bantları enine.
- Yapı
- Daha ince, uzun bacaklı ve sivri kanatlı.
Çobanaldatan
- Gaga
- Çok kısa ve geniş; Çullukta çok uzun.
- Uçuş
- Daha uzun kanat-kuyruk ve güve benzeri.
Büyük Suçulluğu
- Habitat
- Açık ıslak alan; orman tabanı değil.
- Uçuş
- Farklı kanat-kuyruk deseni, daha uzun bacak.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1YuvaOrman tabanında örtü yanında sığ, yaprakla az döşeli çukur.
- 2YumurtaTipik 4; doğrulanmış aralık 2–5.
- 3KuluçkaYalnız dişi; tipik 21–24 gün.
- 4YavruTüylü ve hareketli çıkar; yaklaşık 15–20 günde uçuş gelişir.
- 5GözlemDişiyi kaldırma, yuvayı tekrar ziyaret etme veya koordinat paylaşma yok.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Çulluk ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Çullukgiller (Scolopacidae) — 37 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Çulluk
Başın yukarı-gerisinde, geniş görüşe uyarlı.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
