Tıknaz ispinoz başında; Kocabaş kadar iri değil.
Çütre
Carpodacus erythrinus • Common Rosefinch
Çütre
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Çütre (Carpodacus erythrinus; İngilizce Common Rosefinch), ön gövdesi dolgun, kalın konik gagalı bir ispinozdur. Kırmızı erişkin erkekte baş, boğaz, göğüs ve kuyruk sokumu gül kırmızısı; kanatlarla kuyruk kahverengi, karın ise daha açıktır. Küçük koyu göz ve hafif çatallı kuyruk görünümü tamamlar. Naturalis hesabında kanatta iki açık şerit bulunabildiği de belirtilir; bunlar her kuşta keskin ve parlak görünmez.
Genel Görünüm ve Duruş
RSPB tanı hesabı Çütreyi serçe iriliğinde, kahverengi benekli üst taraflı ve çizgili göğüslü bir kuş olarak anlatır. Açık karın ve çatallı kuyruk görünümün diğer parçalarıdır. Özellikle kahverengi dişi ve genç erkekler, renkli erişkin erkekten farklı görünür. Göğsün çizgileriyle açık karnı birlikte seçmek, yalnız uzaktan beliren kırmızı bir lekeye bağlı kalmadan kuşu değerlendirmeyi sağlar.
Ermenistan’daki Acopian çevre merkezinin saha rehberi, kubanensis topluluğunun erkeğinde baş, göğüs ve kuyruk sokumundaki kırmızıyı; dişide ise açık gri-kahverengi gövdeyle çizgili göğsü anlatır. Dişinin iki dar kırık beyaz kanat şeridi olabilir. Bu bölgesel anlatımda coğrafya da bilinmelidir; her ton farkı başka bir tür veya eşey değildir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Dişi zeytin-kahverengi üst taraflıdır; baş ve göğsünde koyu çizgiler bulunur, kırmızı alanları yoktur. Genç kuş dişiye benzer; taze tüyler daha sıcak kahverengi, koyu benekler daha belirgin olabilir. İlk üreme yılındaki erkekler de dişi benzeri kahverengi kalabilir. Böylece kırmızılığın yokluğu bir kuşu kendiliğinden dişi yapmaz.
Çin’in Gansu eyaletinde Liupan Dağı yakınındaki Shuiluo’da, 2018 ve 2019 yaz sonlarında yakalanan 266 kuşu inceleyen araştırmada, bir yaşındaki erkeklerin kanat uzunluğu erişkin dişilerinkine benzer bulunmuştur. Dişi tipteki bu erkeklerin eşeyi genetik yöntemle de denetlenmiştir. Görünüş benzerliği yalnız renk sözcüklerinden ibaret değildir; ancak bu yerel ölçüm, sahadaki her kuşun eşeyini kanat boyundan kesin ayıran bir kural sağlamaz.
Uçuşta Görünüm
Uçuşu dalgalıdır: hızlı kanat vuruşlarının arasına kanatların kısa süre gövde yanına çekildiği bölümler girer. Nicole Bouglouan’ın hesabı bu düzeni açıkça tarif eder. Böylece kuş ilerlerken alçalıp yükselen bir izlenim verir. Bu olağan yer değiştirme uçuşunu, üreme gösterisinde erkeğin kanatlarını daha sabit tuttuğu, yavaş ve kelebeği andıran uçuşundan ayırmak gerekir. Aynı kuş farklı davranışlarda farklı bir uçuş görünümü verebilir.
Ses ve Davranış
Şarkısı kısa, berrak ve melodik bir ıslık cümlesidir. Naturalis, güçlü ve temiz “vi-çu-viçu” benzeri bir diziyi, daha kısa “siii” ve “vyee” çağrılarını ayrı anlatır. Bu heceler sesin yazıyla yaklaşık tarifidir. Üreme dışında başka ispinozların bulunduğu gruplara katılabilir; şarkı söyleyen bir kuşun açık dalda görünmesiyle, sessizce karışık grubun içinde beslenmesi aynı gözlem koşulunu sağlamaz.
Dişi yoğun otların arasına veya çalının alçak dallarına ot ve ince dallardan açık bir çanak yapar. İç bölüm ince otlar, kökler ve kılla döşenebilir. Oiseaux.net bu yuvayı dişinin kurduğunu anlatır. Yuvayı görmek için çalıyı açmak, saklı yapının korunmasını bozar; gözlem bitki örtüsüne dokunmadan yapılmalıdır.
BTO’nun yuva bilgisi özetinde tipik yumurta sayısı 4–6, dişinin kuluçkası 11–12 gün, yavrunun yuvadan ayrılma dönemi 10–13 gün olarak verilir. Bunlar bir Türkiye alanında yeni ölçülmüş değerler değildir. Yuvadan çıkmış yavrunun uçuş becerisi henüz tam gelişmemiş olabilir; Nicole Bouglouan’ın tür hesabı da bu ayrımı korur. İki erişkin yavrulara besin taşır; bu nedenle yalnız dişiyi yuvada görmek erkeğin bakım yapmadığını göstermez.
Kur gösterisinde erkek başını yukarı kaldırır, tepe tüylerini kabartır; kanatlarını aşağı bırakıp titretebilir.
Karıştırılabilecek Türler
Çaprazgaga (Loxia curvirostra; AviList v2025b’te İngilizce Red Crossbill, Britanya kaynaklarında Common Crossbill), kırmızı erkeği nedeniyle ilk bakışta akla gelebilir. Asıl yapı farkı gagadadır: üst ve alt gaganın uçları birbirini çapraz keser. BTO’nun ispinoz tanısı bu yapıyı kozalak tohumlarını çıkarma işleviyle açıklar. Çütrenin gagası ise kısa ve kalın bir koni oluşturur; uçları bu şekilde çaprazlaşmaz. Renk benzerliğinden önce bu farkı görmek yararlıdır.
Kara Başlı İsketenin (Spinus spinus; İngilizce Eurasian Siskin) dişisi çizgili ve soluktur; fakat kanatla kuyruktaki sarı işaretler ve daha ince, sivri gaga karşılaştırılır. Oiseaux.net hesabı dişinin başında erkeğinki gibi siyah tepe bulunmadığını açıkça belirtir. Çütrenin dişi tipindeki daha güçlü konik gaga ve daha sade kahverengi görünümü farklıdır. İsketenin erişkin erkeğine ait siyah başı bütün dişi ve gençlere zorlamak, bu karşılaştırmayı yanıltır.
Alamecekte (Rhodopechys sanguineus; İngilizce Crimson-winged Finch) erişkin erkeğin tepesi siyahtır. Koyu uçuş tüyleri üzerinde geniş pembe alanlar, kanat açıldığında belirgin bir şerit oluşturur. Çütrenin kırmızı erkeğindeki baş-göğüs rengi ile Alameceğin siyah tepesi ve pembe kanat alanı aynı desen değildir. Bu karşılaştırmada yalnız “kırmızımsı kuş” izlenimine güvenmek yerine rengin nerede bulunduğuna bakılır. Genç ve dişiler erişkin erkek deseniyle zorla eşleştirilmez.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Kahverengi kanat ve açık karınla birlikte.
Güçlü gaga ve iki soluk kanat şeridiyle.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Kış kaydı için kanıt iste
Şubat
Köken uydurma
Mart
Erken tarihi belgeleyin
Nisan
Çağrıyı kaydet
Mayıs
Şarkıyı yuva sayma
Haziran
Çalıyı açma
Temmuz
Yavruyu elleme
Ağustos
Dişi tipi fotoğrafla
Eylül
Geç kaydı belgeleyin
Ekim
Nadirliği kimlik sayma
Kasım
Takvimi başka ülkeden alma
Aralık
Rotayı noktadan çizme
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Dere boyu çalılığı
Söğütlü, nemli ve yarı açık mozaik.
Nemli çayır ve çalı
Yoğun yuva örtüsü ile tohumlu otsular.
Dağ vadisi açıklığı
Genç ağaç, kenar ve açıklıkların birleşimi.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Alamecek
- Kanat
- Siyah-beyaz bloklu; Çütrede kahverengi.
- Yapı
- Daha uzun ve dağ ispinozu görünüşlü.
Çaprazgaga
- Gaga
- Uçları çapraz; Çütrede düz konik.
- Kanat
- Genellikle iki soluk şerit yok.
Ketenkuşu
- Gaga/yapı
- Daha ince gaga ve zarif gövde.
- Desen
- Kanat-kuyruk açık kenarları farklı.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1YuvaAlçak sık çalıda kuru sap ve liflerden açık fincan.
- 2YumurtaTipik 4–6; birçok çalışmada beş en sık.
- 3KuluçkaDişi ağırlıklı; doğrulanmış yaklaşık 10–13 gün.
- 4YavruHer iki ebeveyn besler; yaklaşık 10–12 günde yuvadan ayrılabilir.
- 5GözlemÇalıyı açma, geri çalma, yuvaya tekrar gitme ve koordinat paylaşma yok.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Çütre ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
İspinozgiller (Fringillidae) — 18 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Çütre
Tıknaz ispinoz başında; Kocabaş kadar iri değil.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
