kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English

Biyolojik Bilgiler

Boyu
erkek22 cm
dişi22 cm
Kanat Açıklığı
erkek57 cm
dişi57 cm
Ağırlığı
erkek110 g
dişi110 g

Tür Bilgisi

Türkçe İsim Dağ Cılıbıtı
İngilizce İsim Eurasian Dotterel
Bilimsel İsim Eudromias morinellus
IUCN Durumu
LC • Asgari Kaygı

Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026

Morfolojik Özellikler ve Görünüm

Hızlı Tanı

Dağ Cılıbıtı (Eudromias morinellus; İngilizce Eurasian Dotterel), üreme giysisinde geniş beyaz kaşı ve göğsünü kesen dar beyaz çizgiyle tanınan bir kıyı kuşudur. Kaş çizgileri ensede birleşir. Kahverengi göğsün altında kestane renkli alan, karnın ortasında siyahlık, kuyruk altında beyazlık bulunur. Sarı bacaklar ve koyu gaga görünümü tamamlar. Eski kaynaklardaki Charadrius morinellus adı aynı türün önceki cins yerleşimidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Yuvarlak gövdesine göre kanatları kısa görünür; gövdenin dolgunluğu uçarken de dikkati çekebilir. Oiseaux.net, kısa gaga ve açık sarımsı bacakları benzer yağmurcunlarla karşılaştırmada önemli yapılar arasında sayar. Kuşun yalnız kestane rengine bakmak yerine baş çizgileri, göğüs deseni ve gövde oranlarını birlikte görmek, özellikle renklerin soluklaştığı giysilerde daha yararlıdır.

RSPB’nin tanı hesabı erişkinin gri-kahverengi üst tarafını, koyu tepeye karşı açık boğazını ve göz üstü çizgisini vurgular. Koyu başla açık yüz arasındaki karşıtlık, kuşun küçük baş desenini uzaktan bile düzenli bir bütün gibi gösterebilir. İlkbahar göçünde geleneksel dinlenme noktalarında gruplar halinde görülebilmesi de bu hesabın anlattığı davranışlardandır; aynı açıklıktaki kuşların hepsi aynı eşeyde olmak zorunda değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi, üreme giysisinde genellikle daha canlı renklidir. Blasco-Zumeta ile Heinze’nin tanı rehberi, iki eşeyin deseninin benzer olduğunu, farkın özellikle renklerin gücünde görüldüğünü belirtir. Genç kuşlarla üreme dışı erişkinler ise bu görünüşten eşeylendirilemez. Böylece çok parlak bir üreme dişisiyle sonbaharda soluklaşmış bir erişkini, değişmeyen tek bir renk kalıbıyla değerlendirmek doğru olmaz.

Üreme dışı erişkinde üst tüylerin açık kahverengi kenarları belirginleşir; göğüs soluk gri-kahverengi, karın beyazdır ve beyaz göğüs çizgisi daha silik görünür. Nicole Bouglouan’ın hesabında gençlerin üst tarafı daha koyu kahverengi, tüy kenarları daha parlak açık renkli anlatılır. Gençte boyunla göğüs tarçın tonlu ve kahverengi beneklidir. Bu yaş ve mevsim değişimi, sonbaharda siyah karın arayarak türü gözden kaçırmamak için önemlidir.

Uçuşta Görünüm

Kanatta belirgin beyaz bir şerit bulunmaz; göğüsteki beyaz çizgi, kanat açıldığında oluşan bir kanat bandı değildir. Blasco-Zumeta ile Heinze’nin rehberi bu ayrımı açıkça korur. Uçan kuşta kanat altı genel olarak soluk gri görünür; Nicole Bouglouan dıştaki uçuş tüyünün açık renkli sapının da görülebildiğini belirtir. Tek bir açık tüy sapıyla kanadı boydan boya kesen geniş beyaz şerit aynı işaret değildir.

Güney Norveç’te dört yıl izlenen renk halkalı toplulukta dişiler, ilk yumurta kümeleri tamamlandıktan sonra gösteri uçuşlarına başlamıştır. Bu dönem temmuzun ikinci haftasına kadar sürmüş ve topluluğun yumurtlama döneminin büyük bölümünü kapsamıştır. Kålås ile Byrkjedal, uçuşların yeni eş aramayla ilişkili olabileceğini ve dişinin aynı mevsimde art arda farklı erkeklerle eşleşmesinin bu toplulukta yaygın olduğunu ileri sürer.

Ses ve Davranış

Genellikle sessizdir. Nicole Bouglouan’ın hesabında havalanırken yumuşak, titrek bir “pyurr” veya “keerr” çağrısı; gösteri uçuşunda ise yinelenen “pvit-pvit-pvit” dizisi tarif edilir. Alarmda daha çınlayan ve art arda gelen bir ses dizisi duyulur. Bu heceler yaklaşık yazımlardır; kuşun havalanma çağrısı ile gösteri sırasında çıkardığı sesi birbirinden ayırarak dinlemek yararlıdır.

Rusya’nın Putorana Platosu’nda 2018’deki gözlemler, dişilerin yalnız havada değil yerde de hareketli gösteriler yapabildiğini belgeledi. Bir grupta kuşlar başlarını alçaltıp sırtlarını kabartıyor, kuyruklarını açarak tehdit duruşları sergiliyor ve zaman zaman birbirlerine saldırıyordu. Bu davranış, sessizce beslenen göç grubunun görünümünden oldukça farklıdır; anlatılan örnek belirli bir üreme alanına ve döneme aittir.

Yuva, yere açılan sığ bir çukurun çevreden toplanan az miktarda bitkiyle döşenmesiyle oluşur. BTO’nun Britanya tür hesabında tipik yumurta sayısı üç, kaydedilen aralık 1–4’tür. Erkek kuluçkası için tipik süre 24–28 gün, yavrunun uçuş gelişimi için 25–30 gün verilir. Yavrular tüylü ve hareketli çıkar; bu, yumurtadan çıkar çıkmaz uçabildikleri anlamına gelmez. Erkek bakımı belirgindir, ancak dişinin de katıldığı yuvalar bilimsel olarak belgelenmiştir.

Karıştırılabilecek Türler

Altın Yağmurcun (Pluvialis apricaria; İngilizce European Golden Plover), her mevsimde üst tarafındaki altın sarısı ve siyah beneklerle dikkat çeker. Yazın altı siyah, kışın daha açık olabilir; bacakları yeşilimsi gridir. Uçuşta kanat altı ve kanadın gövdeyle birleştiği bölüm beyazdır. Dağ Cılıbıtının üreme giysisindeki ince beyaz göğüs çizgisi, kestane alt tarafı ve geniş kaşı farklı bir desen oluşturur. Özellikle iki türün de soluk göründüğü dönemde sırt benekleri ve bacaklar birlikte karşılaştırılır.

Doğu Cılıbıtının (Anarhynchus asiaticus; İngilizce Caspian Plover) üreme erkeğinde kızıl renk göğüstedir; alttan siyah bir sınırla çevrilir ve karın beyaz kalır. Dişinin kızıl göğsü daha soluk olabilir, altındaki siyah bant da bulunmayabilir. Dağ Cılıbıtının üreme giysisinde ise beyaz göğüs çizgisinin altında kestane renkli alan ve karın ortasında siyahlık görülür. İkisinde de açık kaş bulunabildiği için, yalnız baş çizgisini görmek bu karşılaştırmayı çözmez.

Bilimsel taksonomi ve koruma kaynakları için: Kaynakça
Başka Türle Karşılaştır
Dağ Cılıbıtı saha rehberi

Türkiye'de Gözlem Rehberi

Türkiye
3 saniyede ilk kontrol

Üç işareti birlikte ara

Tek işaretle karar verme
01
Ensede birleşen beyaz kaş

Koyu tepeyi iki yandan çevreler.

02
Beyaz-koyu göğüs bandı

Kestane karının hemen üzerinde.

03
Tombul yapı, kısa gaga

Sarımsı bacakla birlikte okunur.

Gözlem Noktaları

Bireye ve kökene özgü; sabit değer yok
Toplam Gözlem: 8 Türkiye’de ilkbahar ve sonbahar geçişi

Aylık kayıt yoğunluğu

12 ay
O
Ş
M
N
M
H
T
A
E
E
K
A

Kayıt yoğunluğu gözlem çabasından etkilenir.

Türkiye kuşları

Dağ Cılıbıtı

Eurasian Dotterel
Eudromias morinellus

Koyu tepeyi iki yandan çevreler.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...