Dik duran narin gövdeyi uzun bacak ve siyah ince gagayla birlikte gör.
Doğu Cılıbıtı
Anarhynchus asiaticus • Caspian Plover
Doğu Cılıbıtı
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. Değerlendirilen ad: Charadrius asiaticus. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Doğu Cılıbıtı (Anarhynchus asiaticus; İngilizce Caspian Plover), ince gagalı ve uzun bacaklı bir açık arazi kuşudur. Kahverengi tepe ve sırt, geniş açık renkli kaş, açık yanak ile beyaz karın birlikte aranır. Üreme erkeğinin kestane rengi göğüs kuşağı, altındaki dar siyah sınırla belirgindir. Dişi ve gençte bu canlı desen görülmeyebilir.
Genel Görünüm ve Duruş
Avustralya’daki Finniss Gölü’nde 1994’te incelenen tek kuşun ince gagası, nispeten kısa boynu ve yataya yakın duruşu özellikle kaydedildi. Kanat uçları kapalıyken kuyruğu biraz aşıyordu. Gözlemciler bunun Şark Cılıbıtının daha uzun kanat, boyun ve bacak oranlarından farklı olduğunu anlattı. Sağ ayağı eksik olduğundan duruşu diğer işaretlerle birlikte değerlendirildi.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Üreme erkeğinde alın, kaş, yanaklar ve boğaz beyaz; tepe ile ense kahverengidir. Göğsü geniş bir kestane kuşak kaplar. Bu kuşağın altındaki dar siyah çizgi, beyaz karınla arasında keskin bir sınır oluşturur. Gözün önünde veya kulak bölgesinde küçük koyu alanlar bulunabilir; yüz bütünüyle siyah maskeli değildir.
Dişinin göğüs kuşağı daha soluk tarçın, sarımsı kahverengi veya gri-kahverengi olabilir. Altındaki siyah sınır çoğunlukla bulunmaz; göğüste biraz kestane rengi olması tek başına erkek olduğunu göstermez. Üreme dışındaki erişkinlerde başın beyaz alanları sarımsı tonlanabilir ve göğüs kahverengiye döner. Eşey değerlendirmesi giysiyle birlikte yapılır.
Genç kuşun sırt ve kanat tüylerindeki açık sarımsı kenarlar, üst tarafa pullu bir görünüm verir. Alt taraf açık, göğüs kuşağı soluk kahverengi olabilir. Kış giysili erişkin de kahverengi göğüslüdür; ancak açık tüy kenarları her kuşta aynı belirginlikte değildir. Yalnız göğsün kızıl olmamasıyla genç denmez.
Hindistan’ın Rajasthan eyaletindeki Tal Chhappar’da Ağustos 2009’da görülen bir erişkin erkek, üreme giysisinin kalıntılarını taşıyordu. Gri-kahverengi göğüs bandında birkaç kızıl alan ve yer yer siyah alt kenar kalmıştı. Bu kayıt, giysi değişirken göğsün bir anda bütünüyle tek renge dönmediğini gösterir; gözlenen kuşun yüzü ve geniş kaşı ise beyazdı.
Yeni çıkmış yavrunun giysisi erişkinin kısa, düzgün tüylerinden farklıdır. Harrison ve Castell’in rehberi, üstte açık krem, altta beyaz hav tüyleri; baş ve sırtta yoğun koyu benekler tarif eder. Başın üstünde üç koyu çizgi, sırtta iki çizgi ve kanadın önünde bir çizgi bulunur. Alın ile göz çizgisi çevresi daha desensizdir. Bu ilk havlı görünüş, daha sonra açık kenarlı kanat tüyleri taşıyan uçabilen gençle karıştırılmaz.
Uçuşta Görünüm
Üstten uçuşta kahverengi kanadı enine geçen dar bir beyaz çizgi görülebilir; iyi açıdan belirgin de olabilir. Bu çizgi Şark Cılıbıtının bazı bireylerinde de bulunduğundan, yalnız varlığıyla tanı konmaz. Kanat uzunluğu, kuyrukla ilişkisi ve kuşun diğer işaretleri birlikte değerlendirilir.
Alttan uçuşta kanat altının iç bölümü ve koltuk altı çoğunlukla beyazdır; bazı tüy dipleri gri olabilir. Bu, kanat altı büyük ölçüde koyu gri-kahverengi olan Şark Cılıbıtından ayrılmada değerlidir. Koyu uçuş telekleriyle birlikte görülen açık kanat altı, yalnız beyaz karına bakmaktan daha yararlı bir işarettir.
Ses ve Davranış
Hindistan’ın Kerala eyaletinde, Madayippara’da 21 Eylül 2013’te bir kuşun uçuş çağrısı saha notunda tek “kek” sesi olarak yazıldı. Aynı gözlem dizisinde bazı kuşlar yalnız, bazıları başka cılıbıtlarla birlikte besleniyordu. Yaklaşılan ilk kuş, hemen havalanmak yerine yavaşça uzaklaştı. Bunlar o alandaki gözlemlerdir; yazı bir ses kaydının akustik çözümlemesini sunmaz.
Suudi Arabistan’ın 2020 kuş kitabı, rahatsız edilen Doğu Cılıbıtlarının çoğu kez yürüyerek uzaklaştığını, uçtuklarında genellikle yakına inip inişin ardından belirgin bir koşuyla devam ettiğini anlatır. Bu bölgesel anlatım, türün yerde kalmayı seçebildiğini gösterir. Yaklaşılabilir görünmesi gözlemciyi peşinden gitmeye yöneltmemelidir; beslenmesine devam edebileceği uzaklık korunur.
Harrison ve Castell’in 2002 üreme rehberinde yuvası, açık yerde veya seyrek bitkiler arasında bulunan sığ bir çukur olarak anlatılır. İçinde az miktarda bitki parçası vardır. Genellikle üç yumurta bırakılır; iki eşey de kuluçkaya katılır, rehber dişinin payını daha yüksek bildirir. Bu hesap kuluçkanın kaç gün sürdüğünü vermez. Yavrular iki ebeveynin gözetiminde aile halinde dolaşır ve besinlerini kendileri toplar.
Karıştırılabilecek Türler
Büyük Cılıbıtın (Anarhynchus leschenaultii; İngilizce Greater Sand Plover) üreme erkeğinde göz ve yanak çevresinde koyu bir maske bulunur; gaga ucu daha kalın görünür. Doğu Cılıbıtının üreme erkeği daha beyaz yüzlü ve ince, sivri gagalıdır. Büyük Cılıbıtın alt türleri farklı gaga uzunlukları taşır: Türkiye ve Levant’ta üreyen columbinus daha kısa gagalıdır. Bu yüzden bütün Büyük Cılıbıtlar için “gagası mutlaka daha uzun” denmez.
Şark Cılıbıtı (Anarhynchus veredus; İngilizce Oriental Plover) daha iri, uzun bacaklı, uzun kanatlı ve daha hantal oranlı görünebilir. Üreme erkeğinin kestane göğsünün altında onun da siyah sınırı vardır; bu sınır genellikle Doğu Cılıbıtındakinden geniştir. Asıl yararlı ayrımlar, Şark Cılıbıtının koyu kanat altı ile daha uzun kanat ve bacak oranlarıdır. Göğüsteki siyah çizginin varlığı iki türü tek başına ayırmaz.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Kaş ense yanına uzanır; göz çizgisi koyu, boğaz beyazdır.
Kestane göğüs kuşağının altında dar siyah çizgiyi beyaz karınla gör.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Yokluk iddiasını çaba kaydıyla sınırla
Şubat
Eski kaydı güncel varlık sayma
Mart
Seyrek sapmada tüm yapıyı belgeleyin
Nisan
Yüz-göğüs-kanat paketini kaydedin
Mayıs
Tek sıcak rengi erkek sanmayın
Haziran
Türkiye için üreme sonucu çıkarmayın
Temmuz
Kayıt noktasını rota yapmayın
Ağustos
Gençleri kum yağmurcunlarıyla kıyaslayın
Eylül
Ses ve birkaç açı alın
Ekim
Kuşu belge için tekrar uçurmayın
Kasım
Arşiv tarihini takvim kanıtı saymayın
Aralık
Düzenli kışlama iddiası kurmayın
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Kısa otlu kuru ova
Açık görüş, erişilebilir böcek ve seyrek örtü.
Kurak step ve yarı çöl
Üreme kuşağında tuzlu toprak ve bodur bitkili düzlük.
Yanmış veya otlatılmış yama
Göç ve kışta yüzey avının görünür olduğu kısa alan.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Büyük Kum Yağmurcunu
Anarhynchus leschenaultii- Yapı
- Daha iri başlı, kalın ve güçlü gagalı.
- Göğüs-yüz
- Kestane farklı yayılır; temiz siyah alt sınır paketi yok.
Şark Cılıbıtı
Anarhynchus veredus- Yapı
- Daha uzun boyunlu ve iri izlenimli.
- Erkek
- Kestane göğüste Doğu Cılıbıtındaki siyah alt sınır yok.
Küçük kum yağmurcunları
Anarhynchus spp.- Gaga-bacak
- Genellikle daha kısa gaga ve daha kompakt oran.
- Yüz
- Kaş, alın ve göğüs düzeni farklı.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1Yuva yeriÇıplak zeminde veya kısa-seyrek bitki arasında sığ kazıntı.
- 2Yuva yapısıAz kuru bitki ve küçük taşla hafifçe döşenebilir.
- 3YumurtaGüvenilir genel hesaplarda tipik 3.
- 4Kuluçka ve yavruTür-özel güvenilir süre doğrulanmadı; yakın türlerden sayı aktarılmaz.
- 5EtikAçık üreme düzlüğüne girme; alarm ve dikkat dağıtmada hemen geri çekil.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Doğu Cılıbıtı ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Yağmurcungiller (Charadriidae) — 18 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Doğu Cılıbıtı
Dik duran narin gövdeyi uzun bacak ve siyah ince gagayla birlikte gör.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
