kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English

Biyolojik Bilgiler

Boyu
erkek18-23 cm
dişi18-23 cm
Kanat Açıklığı
erkek38-41 cm
dişi38-41 cm
Ağırlığı
erkek45-75 g
dişi50-90 g

Tür Bilgisi

Türkçe İsim Kızıl Kumkuşu
İngilizce İsim Curlew Sandpiper
Bilimsel İsim Calidris ferruginea
IUCN Durumu
VU • Duyarlı

Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026

Morfolojik Özellikler ve Görünüm

Hızlı Tanı

Kızıl Kumkuşu (Calidris ferruginea; Curlew Sandpiper), uzun siyah gagası düzenli bir yay gibi aşağı kıvrılan, siyah bacaklı bir kıyı kuşudur. Kara Karınlı Kumkuşuna göre bacakları daha uzun, duruşu daha dik ve yapısı daha zariftir. Kışın griliği kadar kaşının uzun ve açık oluşu da yardımcıdır; üreme giysisindeki tuğla kızıllığı yıl boyunca görülmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme giysisinde yüz ve alt taraf tuğla kızılıdır. Tepe koyu çizgili, sırt tüyleri siyahımsıdır; kızıl lekeler ve açık gri kenarlar koyu tüy merkezlerini çevreler.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Kış giysisinde üst taraf gri, alt taraf beyazdır; göğüs yanlarında gri tonlar kalır. Uzun beyaz kaş, koyu göz çizgisiyle karşıtlık oluşturur. Üreme zamanının kızıl göğsü bu giyside görülmez.

Üreme giysisinde kızıl rengin yoğunluğu her iki eşeyde de değişir. Blasco-Zumeta ve Heinze’nin halkalama rehberi bunu güvenilir bir eşey ayrımı saymaz; ölçüler de örtüşür. Bu nedenle koyu kızıl kuş otomatik olarak erkek, daha soluk kuş dişi kabul edilmez. Rehberin üreme dışı giysi için verdiği sonuç da iki eşeyin aynı temel deseni taşımasıdır.

Gençte sırt tüyleri gri-kahverengi, uç yakınındaki çizgileri koyudur; açık devetüyü kenarlar düzenli pullu görünür. Karın beyaz, boyun ve göğüs hafif devetüyü tonludur. Göğüste çok ince çizgiler de bulunabilir.

İlk sonbahardaki gençler çok taze tüyleriyle dikkat çekebilir. Erişkinin kanadında ise yıpranmış eski uçuş tüyleri ile yenileri birlikte bulunabilir. Blasco-Zumeta ve Heinze, erişkinlerin tam tüy değişiminin üreme alanlarında başlayıp kış alanında tamamlandığını belirtir. Gençlerin ilk değişimi kısmi olduğundan bazı gençlik uçuş tüyleri korunabilir; yeni gövde tüyü kanadın bütünüyle yenilendiğini göstermez.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kuyruk sokumu bütünüyle beyazdır; Kara Karınlı Kumkuşundaki koyu orta çizgi bulunmaz. Gri kuyruk ve kanattaki dar açık şeritler de seçilebilir. Kuyruk sokumu sırtın kuyruğa bağlandığı alandır; beyazlığı üstten veya arkadan üstten görülen uçuşta değerlendirilir.

Kanatları sivri, uçuşu hızlı ve doğrudandır; sık kanat vuruşları görülür. Nicole Bouglouan’ın uzman hesabı, erkeğin üreme gösterisinde ise daha alçak uçuşa yavaş kanat vuruşları ve süzülmeler eklediğini anlatır. Böylece bir yerden diğerine ilerleyen kuşla eş gösterisi yapan erkeğin uçuş ritmi aynı olmak zorunda değildir.

Ses ve Davranış

Çağrısı yumuşak, kuru ve yuvarlanan bir “çirrip” gibi duyulabilir. Kenn Kaufman’ın Audubon hesabında bu kısa ses, üreme gösterilerinden ayrı anlatılır. Erkek üreme alanında yükselmiş bir tümsekten seslenebilir; dişiyi havada izler ve yerde kanatlarını kaldırıp kuyruğunu açarak çevresinde zikzak çizebilir. Bu hareket sırasında beyaz kuyruk sokumu da belirginleşir.

Yuva, tundrada alçak bir yükseltide açılmış sığ yer çukurudur; içi yosun, liken ve yaprak parçalarıyla döşenir. Tipik yumurta sayısı dörttür. Kuluçkayı ve yavru bakımını dişi yürütür. SEO/BirdLife’ın Sibirya üreme alanlarını anlatan derlemesi kuluçkayı 21–22 gün olarak verir; Kaufman’ın hesabı yaklaşık 21 gün bildirir. Havlı yavrular çıktıktan kısa süre sonra yuvadan ayrılır ve besinlerini kendileri toplar; dişi yine yanlarında kalır.

Rusya’nın kuzeydoğu Taymir bölgesinde 1991’de yapılan araştırmada, 13 günlükken kontrol edilen altı yavru grubunun hiçbirinde en az 20 metrelik uçuş görülmedi. On altı günlükken kontrol edilen beş grubun tümünde bu uçuş görüldü. Dişiler uçabilen yavrulara 16, 17 ve bazen 20 günlükken de eşlik ediyordu. Bu gözlemde uçabilmekle anneden ayrılmak farklı aşamalardı; yuvaya veya yavruya yaklaşmadan izlemek gerekir.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Karınlı Kumkuşu (Calidris alpina; Dunlin) daha kısa bacaklı, boynu daha kısa ve gövdesi daha toplu görünür. Tipik üreme giysisinde karındaki büyük siyah alan belirgindir; Kızıl Kumkuşunda aynı yerde kızıl tüyler vardır. Kışın siyah karın kaybolur. Gagası da aşağı kıvrılabildiğinden, yalnız eğri gaga ayrım sağlamaz. Kızıl Kumkuşunun daha dik duruşu, uzun kaşı ve koyu orta çizgi taşımayan beyaz kuyruk sokumu birlikte karşılaştırılır.

Küçük Kumkuşu (Calidris minuta; Little Stint) belirgin biçimde küçük, gagası kısa ve düzdür. Üreme giysisinde baş ve sırtı kızıl-siyah desenli olsa da alt tarafı beyaz kalır. Gençte açık tüy kenarları sırt üzerinde beyaz bir V oluşturabilir. Siyah bacak her iki türde de görüldüğünden karar bacak renginden çok gaga uzunluğu, kıvrımı ve gövde oranlarına dayanır.

Büyük Kumkuşu (Calidris canutus; Red Knot) üreme giysisinde kızıl alt taraf taşıyan diğer benzeridir. Daha iri ve dolgun gövdeli, gagası daha kısa, kalın ve düzdür. Kışın üst tarafı gri, alt tarafı beyaz ve gri benekli olabilir. Bu yüzden yalnız kızıllığa ya da kışın gri görünüşe bakmak yerine, ağır gövde ile düz gaga Kızıl Kumkuşunun ince gövdesi ve kavisli gagasıyla karşılaştırılır.

Bilimsel taksonomi ve koruma kaynakları için: Kaynakça
Başka Türle Karşılaştır
Kızıl Kumkuşu saha rehberi

Türkiye'de Gözlem Rehberi

Türkiye
3 saniyede ilk kontrol

Üç işareti birlikte ara

Tek işaretle karar verme
01
Uzun, ince ve kıvrık gaga

Gaga Kara Karınlı Kumkuşu'ndan daha uzun ve ince; uca doğru düzenli biçimde aşağı kıvrılır.

02
Uzun bacaklı, zarif gövde

Kumkuşları arasında uzun bacaklı, ince boyunlu ve dikçe duran zarif bir siluet verir.

03
Uçuşta temiz beyaz sağrı

Üstten görünüşte geniş ve kesintisiz beyaz sağrı, koyu kuyrukla güçlü karşıtlık kurar.

Gözlem Noktaları

6.000 – 10.000 km
Haritalar’da büyüt
Toplam Gözlem: 31 Temmuz–Ekim & Nisan–Mayıs

Aylık kayıt yoğunluğu

12 ay
O
Ş
M
N
M
H
T
A
E
E
K
A

Kayıt yoğunluğu gözlem çabasından etkilenir.

Türkiye kuşları

Kızıl Kumkuşu

Curlew Sandpiper
Calidris ferruginea

Gaga Kara Karınlı Kumkuşu'ndan daha uzun ve ince; uca doğru düzenli biçimde aşağı kıvrılır.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...