Orman Alaca Ağaçkakanı

Erkek tüneme

Biyolojik Bilgiler

Boyu

erkek23 cm

dişi23 cm

Kanat Açıklığı

erkek36 cm

dişi36 cm

Ağırlığı

erkek79,8 g

dişi77,7 g

Tür Bilgisi

Türkçe İsim Orman Alaca Ağaçkakanı

İngilizce İsim Great Spotted Woodpecker

Bilimsel İsim Dendrocopos major

Takım Piciformes

Familya

Ağaçkakangiller

(Picidae)

IUCN Durumu

LC • Asgari Kaygı

Morfolojik Özellikler ve Görünüm

Hızlı Tanı

Orman Alaca Ağaçkakanı orta boylu, güçlü gagalı, siyah-beyaz renk blokları ve parlak kırmızı kuyruk altıyla tanınan bir ağaçkakandır. Kapalı kanatta iki büyük beyaz oval omuz lekesi, siyah sırt, beyaz yüz-boyun alanlarını bölen kalın siyah çizgiler ve beyaz benek sıralı siyah kanatlar birlikte aranır. Erişkin erkekte ensenin arkasında kırmızı bir yama vardır; erişkin dişinin tepesi ve ensesi bütünüyle siyahtır. Gençlerde ise kırmızı alan ensede değil tepededir. Bu yaş farkı bilinmezse genç kuş yanlışlıkla erişkin erkek veya Ortanca Ağaçkakan sanılabilir.

Gövde büyüklüğü, büyük beyaz omuz lekeleri, beyaz ve çizgisiz alt taraf, kırmızı kuyruk altı ve güçlü siyah yüz çizgisi tek paket olarak okunmalıdır. Alaca Ağaçkakanla ayrımda yanak-boyun bağlantısı özellikle önemlidir: Orman Alacada siyah bıyık çizgisi ense tarafındaki siyah alanla birleşerek beyaz yanağı sınırlar; Alaca Ağaçkakanda bu siyah bağlantı kesilir ve beyaz yanak boyna açık kalır. Tek bir kırmızı alan, beyaz omuz ya da davul sesi kesin tanı değildir; yaş, eşey, yüz bağlantısı, sırt, kuyruk ve ses birlikte doğrulanır.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş dolgun, boyun kısa, gaga düz, konik ve güçlüdür. Ayakta iki parmak öne, iki parmak geriye yönelir; sert kuyruk telekleri gövdeyi ağaca dayayan üçüncü destek gibi kullanılır. Gövdeye dik tutunur, kısa sıçrayışlarla gövde ve kalın dallar üzerinde yükselir; çoğu kez ağacın arka tarafına geçerek gözden kaybolur. Başını yana çevirip kabuğu dinler, gagayla yoklar veya odunu söker. Bu dik tırmanış yapısı ötücülerden ayırıcıdır, fakat başka ağaçkakanlarla ayrım için tüy deseni gerekir.

Üst tarafın merkezi büyük ölçüde siyahtır. Her omuzda belirgin, uzun oval beyaz alan bulunur; siyah uçuş teleklerindeki beyaz benekler kanatta sıralar oluşturur. Yüz ve boyun beyaz, tepe siyahtır. Gagadan başlayan siyah bıyık çizgisi göz altından geçip yana ve enseye bağlanır; aşağı uzanan kol göğüs yanına doğru iner. Alt taraf beyaz ya da hafif kirli beyazdır, belirgin boyuna çizgi taşımaz; alt karın ve kuyruk altı canlı kırmızıdır. Kuyruk koyu ve serttir, dış teleklerde beyaz benekler bulunur. Alt türler arasında alt taraf tonu ve büyüklük değişebilir; tek fotoğraftan alt tür kesinleştirilmez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkeğin siyah tepesinin gerisinde, ensede sınırlı parlak kırmızı bir yama bulunur. Erişkin dişide bu yama yoktur; tepe ve ense siyah kalır. Diğer temel renkler iki eşeyde aynıdır. Ense görülmüyorsa gövde iriliği, omuz beyazının genişliği veya kırmızı kuyruk altının parlaklığıyla eşey söylenmez. Kuş başını çevirdiğinde ya da ense tüyleri kapandığında erkek yaması saklanabilir. Eşey tayini yalnız uygun açıyla görülmüş ense desenine dayanmalıdır.

Genç kuşta kırmızı enseden farklı olarak tepe üzerinde yer alır; siyah alanlar daha mat, beyaz alanlar daha kirli ve kuyruk altı daha pembe olabilir. Yüz çizgileri erişkin kadar keskin olmayabilir, yanlarda hafif çizgilenme görülebilir. Genç erkek ve dişide kırmızı tepenin kapsamı ortalamada farklılaşsa da büyük örtüşme vardır; Blasco-Zumeta ile Heinze, sahada genç eşey tayininin yalnız uç örneklerde güvenilir olabileceğini gösterir. Bu nedenle kırmızı tepeli her genç erkek sayılmaz. Yaş belirlenmeden eşey, eşey belirlenmeden davranış yorumu yapılmaz.

Uçuşta Görünüm

Uçuş ağaçkakanlara özgü dalgalıdır: kuş birkaç güçlü kanat vuruşuyla yükselir, kanatlarını kapatınca kısa bir yay üzerinde alçalır ve tekrar vurur. En yüksek tanı değeri üstten ve yan-üstten görünümdedir. Siyah kanat üzerinde büyük beyaz omuz lekeleri, uçuş teleklerinde beyaz benek sıraları, siyah sırt ve açık benekli dış kuyruk birlikte görünür. Alttan bakışta açık gövde, kırmızı kuyruk altı ve bantlı kanat telekleri seçilebilir; ancak yüz bağlantısı ve omuz şekli için kuşun yan ya da üst açıyla görülmesi gerekir.

Uçuş görseli hangi yüzeyi anlatıyorsa başlık, metin ve pinler aynı yüzeye uymalıdır. Üst kanattaki beyaz omuz lekesi alt yüz görselinde varmış gibi işaretlenemez; kırmızı kuyruk altı da üstten her pozda görünmez. Büyük beyaz omuz Orman Alacayı destekler ama Alaca Ağaçkakanda da omuz beyazı bulunduğundan yüz bağlantısı, kuyruk beyazı ve çağrı kontrol edilmelidir. Kuşu uçurmak veya yuvaya yaklaşarak kanat açtırmak uygun değildir; doğal geçiş uçuşu izlenir.

Ses ve Davranış

En sık çağrı kısa, keskin ve patlayıcı bir “kik” sesidir; tedirginlikte seri hâlde tekrarlanabilir. İlkbaharda iki eşey de davul çalabilir, erkek daha sık yapar. Davul çoğunlukla çok kısa, hızlı ve sona doğru hafif hızlanan bir vuruş dizisidir. Davul şarkı işlevi gören alan ve eş iletişimidir; her ağaç vurma beslenme değildir. Beslenme vuruşları daha düzensiz, belirli noktaya yönelmiş ve aralarda dinlemeli olabilir. Yazılı hece ve ritim yalnız belleğe yardımcıdır; kayıt, süre, tempo ve kuşun görülmesi tanıyı güçlendirir.

Yılın büyük bölümünde tek yaşar, üremede çift oluşturur. Gövdeyi spiral tarayabilir, kabuk altını yoklar, kozalak veya sert tohumu bir çatlağa sıkıştırıp “örs” gibi kullanarak parçalar. Bahçe yemliklerine gelebilir. Yuva deliğinde yavruların sürekli seslenmesi kolay fark edilir; bu durum deliğe yaklaşma izni değildir. Besin taşıyan ebeveyn duraksıyor, alarm veriyor veya deliğe girmiyorsa gözlemci geri çekilmelidir.

Karıştırılabilecek Türler

Alaca Ağaçkakan en yakın görsel karışıklıktır. İki türde siyah-beyaz gövde, beyaz omuz ve kırmızı kuyruk altı vardır. Orman Alacada siyah yanak çizgisi ense siyahına bağlanır; Alacada beyaz yanak boyna açık geçer. Orman Alacanın kuyruğunda beyaz daha fazladır; Alacada dış kuyruk daha koyu olabilir. Açı ve gölge bağlantıyı kapatabileceği için birden fazla bakış aranır. Türkiye'de dağılış örtüşebildiğinden konum tek başına tür tayini değildir.

Ortanca Ağaçkakan daha yuvarlak başlı ve daha kısa-ince gagalıdır; erişkin iki eşeyinde kırmızı tepe bulunur, yüz daha açık, bıyık çizgisi zayıf ve alt taraf uzunlamasına çizgilidir. Genç Orman Alacanın kırmızı tepesi bu türle karışabilir; büyük beyaz omuz, güçlü yüz çizgisi, siyah sırt ve kırmızı kuyruk altı birlikte kontrol edilir. Küçük Ağaçkakan belirgin biçimde daha küçüktür, sırtı siyah-beyaz enine bantlıdır, büyük oval omuz lekesi ve kırmızı kuyruk altı yoktur. Ak Sırtlı Ağaçkakanda sırtın geniş bölümü beyaz ve alt taraf çizgilidir; erkek kırmızısı ense yaması değil tepede daha geniştir. Tek işaretle kesin teşhis yapılmaz.

Bilimsel taksonomi ve koruma kaynakları için: Kaynakça

Başka Türle Karşılaştır

Orman Alaca Ağaçkakanı saha rehberi

Türkiye'de Gözlem Rehberi

Türkiye

3 saniyede ilk kontrol

Üç işareti birlikte ara

Tek işaretle karar verme

Büyük beyaz omuz

Siyah kanatta iki oval alan.

Yanak çizgisi birleşir

Siyah bıyık ense siyahına ulaşır.

Kırmızı kuyruk altı

Yaş ve ense deseniyle birlikte.

Erkek–dişi karşılaştırSürgüyü çek

ERKEKDİŞİ

Erişkin erkekte kırmızı ense, dişide siyah ense vardır; gençte kırmızı tepe bulunur. Ense görünmeden eşey söylenmez, genç kırmızısı erkek kanıtı değildir.

Üstten beyaz omuzları ve siyah sırtı doğrulaUçuş ipucu