kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English

Biyolojik Bilgiler

Boyu
erkek15 cm
dişi15 cm
Kanat Açıklığı
erkek24 cm
dişi24 cm
Ağırlığı
erkek27,4 g
dişi27,2 g

Tür Bilgisi

Türkçe İsim Serçe
İngilizce İsim House Sparrow
Bilimsel İsim Passer domesticus
Takım Passeriformes
IUCN Durumu
LC • Asgari Kaygı

Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026

Morfolojik Özellikler ve Görünüm

Hızlı Tanı

Serçe, insanların çevresinde yaşayan, kısa ve kalın gagalı küçük bir kuştur. Gruplar halinde yerde sıçrayarak beslenir. Erkek ve dişi belirgin biçimde farklı görünür; erkek gri tepeli ve siyah boğazlı, dişi daha sade kahverengidir. Yeni uçmuş gençler çoğu zaman dişiye benzer.

Bilimsel adı Passer domesticus, İngilizce adı House Sparrow’dır. Türkiye’de Serçe adıyla kayıtlı bu tür, Ağaç Serçesi ve Söğüt Serçesiyle aynı değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş yuvarlak, boyun kısa, göğüs dolgun ve gövde tıknazdır. Kısa, güçlü gaga birçok farklı yiyeceği almaya uygundur. Kuyruğu, kuşun toplu görünüşünü bozacak kadar uzun değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkeğin gri tepesi, kestane ensesi ve açık yanakları birlikte dikkat çeker. Gaga ile göz arasındaki koyu alan boğazdaki siyahla birleşir; siyah leke göğsün önüne doğru uzanır. Sırt kahverengi zemin üzerinde koyu çizgilidir. Alt tarafta açık gri tonlar görülür. Erkeklerin siyah boğaz lekesi aynı büyüklükte değildir.

Dişinin başı kahverengidir; göz üstündeki soluk çizgi gözün gerisine, enseye doğru uzanır. Erkeğin kestane ve siyah baş alanları dişide bulunmaz. Sırtı koyu çizgili kahverengi, kanattaki açık bant daha incedir. Gaga kahverengimsidir; alt kısmının tabanında sarımsılık görülebilir. Açık renkli göğüs ve karın, daha koyu üst tarafla karşıtlık oluşturur.

Erkek kışın ilkbahardaki kadar koyu görünmeyebilir. Yeni boğaz ve göğüs tüylerinin açık uçları, alttaki siyah bölümleri kısmen örter. Açık uçlar aşındıkça siyah alan daha görünür olur; her defasında yeni siyah tüy çıkması gerekmez.

Yeni uçmuş gençlerin tüyleri daha gevşek görünümlü, renkleri daha siliktir. Dişiye benzeyen bu kuşların gagaları daha soluk olabilir; ağız köşelerinde sarı kenarlar seçilir. Gençlik görünüşü erişkin dişinin giysisiyle karıştırılabilir. Bu yüzden aile grubundaki bütün kahverengi kuşları erişkin dişi saymak doğru değildir.

Halkalama rehberine göre bazı genç erkeklerin tüy değişimi öncesinde küçük koyu bir boğaz lekesi vardır; bazıları ise dişi gibi açık boğazlı kalır. Erkeklerde kanat üstünü örten tüylerin renk ve kenarları yaş ayrımına yardım edebilir. Dişilerde üreme sonrası veya gençlik tüy değişimi tamamlandıktan sonra yalnız tüy deseninden yaş belirlenemez. Bu ince ayrımlar, uzaktaki kuşa kesin yaş vermek için elverişli değildir.

Güncel taksonomi Türkiye’yi Passer domesticus balearoibericus ve Passer domesticus biblicus alt türlerinin yayılışı içinde gösterir. Bunlar ayrı Serçe türleri değildir. Türün geniş yayılışında kabul edilen 12 alt tür bulunur. Türkiye’deki baş ve sırt renklerini değerlendirirken farklı coğrafi toplulukların tek biçimli olmadığını da göz önünde tutmak gerekir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu hızlı ve çoğunlukla doğrudandır. Seri kanat vuruşları arasında kanatların kısa süre gövdeye kapandığı anlar görülebilir. Bu duraklamalar uçuşu bazı ispinozlardaki kadar belirgin dalgalı hale getirmez. Kısa kanatlarla yapılan çabuk geçişlerde kuş bir anda yakındaki örtünün içine kaybolabilir.

Kanatlar kalktığında, erkeğin kuyruk dibindeki açık gri alanı ortaya çıkar. Dişinin aynı bölgesi kahverengidir ve üst tarafla daha az karşıtlık oluşturur. Kuyruk koyu gri-kahverengi, tüy kenarları daha açık görünür. Bu üst görünüşteki fark, yanak ve göğüs desenini tamamlayan bir ayrıntıdır.

Ses ve Davranış

En tanıdık sesi kısa, sık tekrarlanan “çip” veya “çirp” benzeri çağrılardır. Şarkısı da bu kısa hecelerin yinelenmesinden oluşur. İlkbaharda çalıların içinden birden çok kuşun aynı anda ses verdiği duyulabilir. Alarmda daha sert, azarlar gibi bir ses çıkarır; bu ses, olağan kısa çağrılardan farklıdır.

Erkek kur sırasında göğsünü kabartır, kanatlarını kısmen açar, kuyruğunu yayar ve dişinin çevresinde sıçrayabilir. Aynı dişinin çevresine başka erkekler de gelebilir. Kuşlar su banyosunun yanı sıra toz banyosu da yapar. Yuva boşluğu çevresinde kovalamalar ve kısa tehdit gösterileri görülebilir.

Yuva çoğu zaman bir yapı boşluğunda, bazen ağaç kovuğunda veya yuva kutusunda kurulur. Kuru bitkilerle oluşturulan hacimli yapının içi ince ot ve tüylerle döşenir. BTO’nun uzman tür derlemesinde verilen tipik değerler bir yuvada 4–5 yumurta ve 12–15 gün kuluçkadır. Aynı BTO hesabında yavruların yuvadan ayrılması için tipik olarak 14,5–17 gün verilir. Bu, kuluçkadan ayrı olarak yumurtadan çıkıştan sonraki gelişim süresidir.

Karıştırılabilecek Türler

1. Ağaç Serçesi (Passer montanus) hem erkekte hem dişide kestane tepe ve beyaz yanak üzerinde belirgin bir siyah benek taşır. Ense ile sırt arasında ince beyaz bir halka, kanatta iki açık bant bulunur. Serçe erkeğinin tepesi gri, dişininki kahverengidir; yanaklarında Ağaç Serçesindeki gibi keskin siyah benek yoktur.

2. Söğüt Serçesi (Passer hispaniolensis), İngilizce Spanish Sparrow adının karşılığıdır. Üreme giysili erkeğinde tepe tamamen kestane, yanaklar beyaz, göğüs ve böğürler yoğun siyah desenlidir. Serçe erkeğinin gri tepesi ve daha az desenli böğürleri farklıdır. Söğüt Serçesinin dişisi daha zordur; gençleri Serçenin gençlerinden bazı durumlarda görünüşle ayrılamaz.

3. Küçük Serçe (Passer moabiticus) erkeğinin tepesi gri olsa da göz gerisine genişleyen uzun açık kaşı ve boğazın yanındaki küçük sarı lekesi farklıdır. Siyah alan daha küçük olup çene ve boğaz çevresinde kalır. Dişide siyah boğaz lekesi bulunmaz. Sarı leke yan tarafta küçük bir işarettir; kuşun bütün göğsünün sarı olması beklenmez. Bu türde de mevsim dışında açık tüy uçları baş deseninin belirginliğini azaltabilir.

4. Kaya Serçesi (Petronia petronia) başının ortasındaki açık çizgi, iki yandaki geniş koyu tepe çizgileri ve güçlü açık kaşlarıyla daha çizgili başlı görünür. Göğüs ve böğürlerde de kahverengi çizgiler bulunur. Boğazın dibindeki küçük sarı leke her duruşta görünmeyebilir; gençlerde bu leke yoktur. Kuyruk tüylerinin uçlarındaki beyaz işaretler de yardımcıdır.

Bilimsel taksonomi ve koruma kaynakları için: Kaynakça
Başka Türle Karşılaştır
Serçe saha rehberi

Türkiye'de Gözlem Rehberi

Türkiye
3 saniyede ilk kontrol

Üç işareti birlikte ara

Tek işaretle karar verme
01
Erkek gri tepe ve siyah önlük

Kestane enseyi birlikte görün.

02
Dişide geniş açık kaş

Yanakta siyah benek yok.

03
Kalın konik gaga

Yerde sıçrayarak beslenir.

Gözlem Noktaları

Türkiye nüfusu büyük ölçüde yerleşik; sabit göç mesafesi yok

Besin veya geceleme uçuşu göç rotası değildir.

Haritalar’da büyüt
Toplam Gözlem: 137 Yıl boyunca; genç dağılması ve günlük hareket

Aylık kayıt yoğunluğu

12 ay
O
Ş
M
N
M
H
T
A
E
E
K
A

Kayıt yoğunluğu gözlem çabasından etkilenir.

Türkiye kuşları

Serçe

House Sparrow
Passer domesticus

Kestane enseyi birlikte görün.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...