Hızlı Tanı

Sülün, yerde yaşayan iri gövdeli bir tavuksu kuştur. En hızlı tanı, gövdeye göre olağanüstü uzun ve uca doğru incelen kuyruk, kısa-yuvarlak kanatlar, güçlü bacaklar ve gürültülü kalkış silüeti birlikte görülerek yapılır. Erişkin erkek metalik koyu yeşil-mavi başı, geniş kırmızı çıplak yüz alanı, bakır-kestane gövdesi ve koyu enine bantlı uzun kuyruğuyla belirgindir. Ancak beyaz boyun halkası bütün erkeklerde bulunmaz; alt tür, köken ve karışık soy nedeniyle halkalı, kesik halkalı veya halkasız bireyler görülebilir. Bu yüzden “beyaz halka yoksa Sülün değildir” denmez.

Dişi erkekten çok farklıdır: açık kum-kahverengi zemin üzerinde koyu ok, pul ve benek desenleri taşır; kuyruğu yine uzun, basamaklı ve enine koyu bantlıdır. Dişiyi tanırken tek kahverengi renge değil, iri tavuksu gövdeye, küçük başa, uzun kuyruğa ve hızlı koşup patlayarak havalanma davranışına bakılır. Gençler ilk aylarda dişiye benzer; kısa kuyruklu yavrular başka yer kuşlarıyla karışabilir.

Sülün çoğu zaman yol kenarı, tarla sınırı, çalılık ve sazlık kenarında kısa süre görülür. Açık arazinin ortasında uzun süre durmak yerine besin alanı ile güvenli örtü arasında dolaşır. Erkek sabah ve akşam saatlerinde kaba, iki parçalı ötüşünü kanat çırpma sesiyle birleştirir. Kuş ürkütülerek uçurulmaz; doğal kalkış görülürse kısa yuvarlak kanatlar, uzun kuyruk ve ağır gövde oranı not edilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Sülünün gövdesi derin ve güçlü, başı gövdeye göre küçük, boynu orta uzunlukta, bacakları kalındır. Oiseaux.net tür için doğrudan 89 santimetre uzunluk verir; bu değer uzun kuyruklu erkek oranını iyi temsil eder, dişiler belirgin biçimde daha kısa olabilir. Kuyruk toplam uzunluğun çok büyük bölümünü oluşturur ve çok sayıda basamaklı telekten meydana gelir; iki ince kamçı teleği gibi görünmez. Dinlenirken kuyruk yere yakın, beslenirken çoğunlukla yataya yakın taşınır.

Erkeğin baş ve üst boynu ışığa göre lacivert, şişe yeşili ya da morumsu parlar. Göz çevresindeki tüysüz kırmızı deri üreme döneminde genişler; başın arkasında küçük kulak püskülleri kalkabilir. Gaga güçlü, açık boynuz renginde ve hafif kavisli; iris sarımsı-altın tonludur. Göğüs bakır-kızıl, her tüyün ucunda koyu parıltılı kenar bulunur. Yanlar altın-turuncu ve koyu benekli, omuz ve sırt karmaşık kestane, devetüyü, siyah ve açık gri desenlidir. Uzun kuyruk zeytin-kahverengi, sık koyu enine bantlıdır.

Boyun halkası değişkendir. Doğu kökenli bazı alt türlerde ve onların karışımlarında belirgin beyaz halka bulunurken, Kafkasya kökenli aday alt türün erkeği halkasızdır. Serbest bırakılan veya farklı kökenlerden gelen kuşların karışması, yerel görünüşü daha da değişken kılar. Levha yalnız halkalı bir erkeği gösteriyorsa bunu bütün Türkiye Sülünlerinin zorunlu giysisi gibi sunmamak gerekir.

Yerde başını öne uzatarak yürür, besin ararken güçlü ayaklarıyla yaprak ve gevşek toprağı eşeler. Koşusu hızlıdır; tehlikede önce örtüye kaçar, uçuşu son seçenek olarak kullanır. Gece çoğu zaman alçak ağaç veya yoğun çalıda tüner. Kar üzerinde ayak izleri, eşelenmiş yapraklar ve uzun kuyruk sürtünme izleri varlığı gösterebilir, ancak iz tek başına tür kaydı değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Sülünde eşey farkı çok belirgindir. Erkek daha iri, çok renkli ve daha uzun kuyrukludur; kırmızı yüz derisi, metalik baş-boyun ve mahmuzları öne çıkar. Üreme döneminde yüz derisi ve kulak püskülleri daha belirginleşir. Beyaz boyun halkası erkeklik göstergesi değil alt tür/köken özelliğidir; halkasız erkek de erişkin erkek olabilir. Tek renk tonu alt türü güvenilir belirlemez, çünkü yetiştirme ve salım kökenleri karışık olabilir.

Dişi daha küçük ve tamamen kamuflaj renklerindedir. Baş, boyun ve gövde açık kahverengi, devetüyü ve koyu kahverengi çizgi-benekte; alt taraf daha açık, kuyruk erkekten kısa ama çoğu yer kuşundan açıkça uzundur. Göz çevresi daha küçük ve soluk, gaga üstü koyu, bacaklar gri-kahverengidir. Dişi levhasında erkek başı, kırmızı geniş yüz derisi veya tam beyaz boyun halkası bulunmamalıdır. Buna karşılık çok kısa kuyruklu, bıldırcın büyüklüğünde bir dişi çizimi de Sülün oranını doğru öğretmez.

Genç kuşlar dişiye benzer fakat daha küçük, kuyruğu daha kısa ve tüy deseni daha yumuşaktır. Yavrular yumurtadan çıktıklarında havlı, gözleri açık ve yürüyebilir durumdadır; kısa sürede anneyle besin toplamaya başlar. BTO verisinde uçuş gelişimi tipik olarak 11–13 gündür, fakat bu bağımsızlık anlamına gelmez. Aile bir süre birlikte kalır ve dişi yavruları örtüye yönlendirir. Genç erkeklerde sonbahara doğru metalik baş ve kızıl gövde tüyleri belirirken dişi benzeri giysi parçalı görünür.

Uçuşta Görünüm

Sülün yerden çok güçlü ve gürültülü biçimde kalkar. İlk kanat vuruşları hızlıdır; kısa, geniş ve yuvarlak kanatlar ağır gövdeyi yükseltir. Ardından kısa bir süzülme olabilir. Uçuş çoğunlukla doğrudan, alçak ve kısa mesafelidir. Kuşun uzun, sivri kuyruk silüeti kalkıştan inişe kadar belirgindir. Baş-boyun öne, bacaklar geriye uzanır; kanatlar yırtıcı kuş kanadı gibi uzun ve parmaklı gösterilmemelidir.

Üstten görünüşte erkekte kestane ve altın tonlu sırt, daha açık omuz alanları, gri-kahverengi kısa kanatlar ve bantlı uzun kuyruk seçilir. Dişi üstten kahverengi ve sık desenlidir. Alttan görünüşte erkek gövdesi koyu bakır-kestane, dişi daha açık kahverengi; kanat altları gri-kahverengi ve çizgilidir. Türü belirleyen tek bir beyaz kanat paneli yoktur. Beyaz boyun halkası üstten veya alttan görülebilir ama halkasız bireylerde beklenmez.

Uçuş ipucunda amaç kanat altını mutlaka göstermek değil, teşhis değeri olan yüzeyi doğru açıyla öğretmektir. Sülünde en yararlı uçuş bileşimi üstten ve yandan görülen kısa-yuvarlak kanat, ağır gövde, olağanüstü uzun bantlı kuyruk ve patlayıcı kalkıştır. Alttan levha kullanılıyorsa yalnız gerçekten görülebilecek gövde ve kanat altı renkleri anlatılır; uydurma kanat bandı veya iki telekli kuyruk teşhis işareti yapılmaz. Tek uçuş anıyla eşey ya da alt tür kesinleştirilmez.

Ses ve Davranış

Erkeğin alan ötüşü kaba, güçlü ve genellikle iki parçalı bir “ko-ork kok” izlenimi verir; hemen ardından kanatların hızla titreştirilmesinden kuru bir hışırtı duyulabilir. Ses özellikle ilkbaharda şafak ve alacakaranlıkta uzaktan işitilir. Alarm ve kalkış çağrıları boğuk, takırtılı ve serttir. Dişinin çağrıları daha sessiz ve kısa olabilir. Kayıt dinletisi bir erkeği sürekli ötüşe veya kavgaya zorlayacak biçimde tekrarlanmaz.

İlkbaharda erkekler ötüş alanı kurar, kırmızı yüz derisini şişirir, yakın kanadı düşürüp gövdesini yana çevirerek dişiye gösteri yapar. Eşleşme sistemi çok eşli olabilir; bir erkek birden fazla dişinin kullandığı alanda bulunabilir. Dişi yuvayı kurar, yumurtaları kuluçkaya yatırır ve yavrulara tek başına bakar. Erkeklerin mahmuzları rakiplerle çatışmalarda kullanılabilir.

Sonbahar ve kışta kuşlar küçük gruplar oluşturabilir; eşeyler ayrı topluluklar da kurabilir. PeerJ'de yayımlanan deneysel ve alan çalışması, belirgin vücut büyüklüğü farkıyla birlikte kışın eşeysel ayrışmayı incelemiş ve tek bir basit açıklamanın bütün davranışı karşılamadığını göstermiştir. Bu sonuç, Türkiye'de görülen her grubun aynı yapıda olacağı anlamına gelmez. Yerel örtü, yiyecek, salım ve rahatsızlık koşulları grup davranışını değiştirir.

Karıştırılabilecek Türler

Erkek Sülün doğal Türkiye kuşları arasında kolay tanınır; en büyük hata beyaz boyun halkasını zorunlu sanmaktır. Halkasız erkekler, metalik baş, kırmızı yüz, bakır gövde ve çok uzun bantlı kuyrukla yine Sülündür. Esaretten kaçmış Altın Sülün erkeği sarı tepe, turuncu-siyah boyun pelerini ve kırmızı gövde taşır; doğal yerel Sülün varyasyonu sayılmamalıdır.

Dişi Sülün, dişi Altın Sülün veya başka kaçak sülünlerle karışabilir. Dişi Altın Sülünde gövde daha ince, kuyruk farklı bantlı ve yüz deseni ayrıdır; yine de kaçak/hibrit kuşlarda yalnız fotoğrafa bakarak köken ilan edilmez. Keklik daha kısa kuyruklu, daha yuvarlak gövdeli, kırmızı gagalı ve bacaklı; yüz ve böğür deseni daha belirgindir. Bıldırcın çok daha küçük, neredeyse kuyruksuz ve kısa kanatlıdır.

Genç Sülün kısa kuyruğu yüzünden büyük bir Bıldırcın gibi algılanabilir. Boy, bacak kalınlığı, baş-gaga oranı ve aile davranışı birlikte değerlendirilir. Uçuşta Sülünün uzun kuyruğu, kısa-yuvarlak kanatları ve gürültülü dik kalkışı ayırıcıdır. Habitat tanı değildir: tarla, çalılık ve saz kenarında hem Keklik hem başka yer kuşları görülebilir. Tür kaydı, köken ya da üreme başarısı yalnız av için salınmış kuşların varlığına dayanarak yorumlanmaz.